Кіріспе

Әскери шынжыр

Бригадир /b//r//ɪ//ɡ//ə/'/d//ɪər/ – әскери шынжыр. Оның мәртебесі елге қарай өзгереді. Кейбір елдерде ол полковниктен жоғары, бригада генералы немесе коммодор деңгейіне тең болып келеді және әдетте бірнеше мың сарбаздан тұратын бригадаға басшылық етеді. Ал басқа елдерде бұл офицерлік шынжыр емес.

Шығуы мен тарихы

"Бригадир" деген сөз және атағы Франциядан шыққан. Француз армиясында Король әскерлерінің бригадирі (Brigadier des Armées du Roi) – 1657 жылы құрылған генерал-офицерлік шені. Бұл шен лагерь шебері (mestre de camp) мен лагерь маршалы (maréchal de camp) арасындағы аралық деңгей болды. Бұл атақ алғаш рет маршал Тюреннің бастамасымен 1657 жылдың 8 маусымында атқыштар әскерінде, содан кейін 1668 жылдың 17 наурызында жаяу әскерде және 1672 жылдың 15 сәуірінде драгун әскерінде енгізілді. Бейбіт уақытта бригадир өз полкіне басшылық етті, ал маневрлерде немесе соғыс кезінде ол бригада құру үшін біріктірілген екі, үш, тіпті төрт полкке басшылық етті (оның ішінде өзінің полкі де болды, бірақ кейіннен подполковниктерге де берілді, бұл өз полкі жоқ офицердің жоғарылауына мүмкіндік берді). 1788 жылы армияның бригадир шені таратылғанға дейін ол бір жұлдыз тағу арқылы белгіленді. Оны сол жылы жойғанда, оның тікелей жоғары тұрған шендерінің жұлдыздар саны өзгермеді, соның салдарынан бүгінгі француз генералдарының нышандары шетелдік әріптестеріне (әсіресе американдықтарға) қарағанда бір жұлдызға артық. Француз революциясы кезінде құрылған "Шеф де бригада" шені полковник шенінің орнын басты. Бригада командирі жартылай бригадаға (полк орнына қолданылатын атау) басшылық етті. Армияның бригадир шені үшінші республика кезінде қайта пайда болды. Ол полковник, полк командирі ретінде тәжірибелі, бірнеше полкке басшылық ететін, бірақ бұл топты бригадаға айналдыратын қосымша бөлімшелері жоқ офицерді білдіреді. Армия бригадирі полковник формасын және нышандарын киеді. Бұл шен 1945 жылы біржола жойылды. 1788 жылға дейін француз армиясында аға полковник немесе кіші бригада командирі ретінде сипатталатын "армияның бригадирі" (brigadier des armées) шені қолданылды. Бригадаға бастық етудің қалыпты шені – фельдмаршал (maréchal de camp) (басқа елдерде бұл жоғары шен). Француз революциясы кезінде "армияның бригадирі" және фельдмаршал шендері бригада генералы (général de brigade) шенімен алмастырылды. Көптеген елдер сияқты Франция да "бригадир" шенінің орнына бригада генералы (Général de brigade) офицерлік шені қолданады. Армияның бригадирі бір жұлдызды нышанға ие болды, ал бригада генералы фельдмаршалдың екі жұлдызды нышанын мұра етті. Бригадир шенінің жойылғандығы француз армиясында бір жұлдызды нышанның болмауына себеп болды. Дегенмен, бригадир шені кейбір полктерде ефрейтор шенімен теңдестіріледі. Бұл, сондай-ақ, жаяу әскердегі ефрейтор шеніне тең келеді.

Британдық дәстүр

Көптеген елдерде, әсіресе бұрын Ұлыбритания империясының бөлігі болған елдерде, бригадир – ең жоғары далалық шен немесе ең кіші генерал шен, номиналды түрде бригадаға қолбасшылық етеді. Бұл шен полковник шенінен жоғары, ал генерал-майор шенінен төмен тұрады. Бұл шенді Ұлыбритания армиясы, Корольдік теңіз жаяу әскерлері, Австралия армиясы, Бангладеш армиясы, Үндістан армиясы, Шри-Ланка армиясы, Жаңа Зеландия армиясы, Пәкістан армиясы және тағы да басқалары қолданады. Ол әрқашан генерал-офицерлік шен болып саналмаса да, басқа елдердің бригадир-генерал және бригадалық генерал шеніне тең саналады. НАТО күштерінде бригадир шені дәрежелік шкала бойынша 6-шы деңгейде тұрады. "Бригадир-генерал шені, сондай-ақ, көбінесе алмастырылатын «бригадир» атауы, алғаш рет Ұлыбритания армиясында II Джеймс патшаның билігі тұсында пайда болды. 1705 жылғы жарлық бойынша бұл шен генерал-майор шенінен тікелей төмен болды, бірақ бұл тағайындама әрқашан уақытша және тұрақты емес деп есептелді. Британдықтар бұл лауазымдағы адамды генерал-офицер ме, жоқ әлде жоғары далалық шенді офицер ме деп сабауға қатысты белгісіздікке толы болды". Атақ, 1922 жылға дейін қолданылған және бүгінгі күні де көптеген елдерде қолданылатын бригадалық генералдың британдық шенінен шыққан. «Бригадир» атауы бұрынғы нақты шеніне қарамастан, бригада командирі үшін қолданылып келді. 1922 жылы бұл шен жойылғанға дейін, бригадир-генералдар тек айқасқан қылыш пен таяқ белгісін тағайындады. 1922 жылдан 1928 жылға дейін британдық шен атауы полковник-комендант болды, бір тәж және үш «пип»пен, бірақ бұл шен британдық армиядағы оның қазіргі рөлін, кіші генерал емес, аға полковник ретінде көрсеткендіктен жақсы қабылданбады және алты жылдан кейін бригадирмен ауыстырылды. Полковник-комендант шені тек бригадаларға, деполарға немесе оқу орындарына басшылық ететін офицерлерге ғана қолданылды. Әкімшілік қызметтердегі тең шендегі офицерлер «штабтағы полковниктер» деп аталды, олар да 1928 жылы бригадирмен ауыстырылды. Полковник-коменданттар мен штабтағы полковниктер кейінірек бригадалықтар қабылдаған бірдей шен белгісін тағайындады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай бригадир шені полковниктерге (комодор теңіз капитандығына тағайындалғандай) берілді, бұл нақты шен емес, лауазым болды. (кейде «пиптер» деп аталады), олар көбінесе үшбұрыш тәрізді орналасады. Бригадирдің формасында қызыл жаға белгілері болуы мүмкін. Әйтпесе, ол полковниктің формасына ұқсас (полковник шенінің белгісінде екі жұлдызды / «пиптер» бар тәж / эмблема бар). Канада армиясы 1968 жылы Канада күштері біріктірілгенге дейін бригадалық шенін (британдық дәстүрге сәйкес, бірдей белгілермен) қолданды. Содан кейін шен бригадалық генералға айналды, ал белгісі – St. Edward's Crown, ол бір алтын клен жапырағының үстінде қиылысқан қылыш пен таяқтан тұрды.

Испания

Бригадир дәрежесін 1702 жылы Филипп V полковник пен нағыз генералдар арасындағы аралық дәреже ретінде орнатты. Кейбір ибероамерикалық республикаларда (төменде қараңыз) тәуелсіздік алғаннан кейін де бұл дәреже сақталды. Испанияда бригадалық генералдар 1871 жылы толық генерал дәрежесіне ие болды, ал 1889 жылы олар бригада генералы деп аталды. Тарихи дәреже қазіргі кездегі бригада сарбазының (NCO) дәрежесінен өзгеше, бірақ кейде аудармашылар оларды шатастырып алады. Бұл атау Испания Әскери-теңіз академиясында кадеттік дәреже ретінде сақталған.

Латын Америкасы

Оңтүстік және Орталық Американың көптеген елдері бұрын испан немесе португал (Бразилия) иеліктері болған. Бригадир [генерал] Латын Америкасында бригада командирінің дәрежесі ретінде қалыпты мағынасында қолданылады (мысалы, Колумбия, Чили), бірақ Латын Америкасының көптеген елдері бригада генералының дәрежесін қолданады. Мексикада бригадир генерал - бригада генералынан төменгі шен, екі шен де полковник пен дивизиялық генералдың арасында орналасады. Дегенмен, Аргентина және Бразилия әуе күштері барлық (Аргентина) немесе көпшілігі (Бразилия) генерал-офицерлері үшін бригадирдің ерекше жүйесін қолданады. Бұл жүйенің пайда болу себебі толыққанды түсініксіз, бірақ Аргентинадағы жағдайда, әуе күштері тәуелсіз қарулі күш ретінде құрылмас бұрын, әуе әскері бөлімшелеріне бригада генералдары басшылық еткен болуы мүмкін.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бригадалық және подбригадиарлық шендер бұрын Корольдік атты әскерлер қатарындағы кіші офицерлік шендер болған.

Қызметке тағайындалмаған шен

Бригадирдің әскери шенде де қолданылуы бар, бірақ ол офицерлік емес шен. Бұл қолданыс "бригада" сөзін отряд немесе команданы білдіру үшін пайдаланудан туындайды, бұл кейде ағылшын тіліндегі азаматтық қолданыстағы "жұмыс бригадасы" сияқты.