Кіріспе

Кинетикалық энергиямен жұмыс істейтін, орбитадағы спутниктерді жоюға арналған құрылғы. Антиспутниктік қару (ASAT) – стратегиялық немесе тактикалық мақсаттар үшін спутниктерді қабілетсіз етуге немесе жоюға арналған ғарыш қаруы. ASAT жүйесі соғыста қолданылмағанмен, бірнеше ел (Қытай, Үндістан, Ресей және АҚШ) өз спутниктерін ASAT мүмкіндіктерін көрсету үшін сәтті түсірді. ASAT қарулары қызметтен шығарылған спутниктерді жою үшін де пайдаланылды. ASAT-тың міндеттеріне мыналар жатады: қарсыластың ғарышқа негізделген және ядролық қаруларына қарсы қорғаныс шаралары, ядролық соққыға күшті күшею, қарсыластың баллистикалық зымыранға қарсы қорғанысына (ABM) қарсы шара, технологиялық жағынан басым қарсыласқа асимметриялық жауап, және құндылықты жою қаруы. ASAT-ты қолдану ғарыш кеңістігінде қалдықтардың пайда болуына әкеледі, олар басқа спутниктермен соқтығысып, одан да көп қалдықтарды тудыруы мүмкін. 199А бағдарламасы аясында жүргізілген ұқсас жоба, Lockheed-тің High Virgo, бастапқыда B-58 Hustler үшін тағы бір ALBM болды, сондай-ақ Sergeant негізінде құрылды. Ол да спутникке қарсы роліне бейімделді және 1959 жылдың 22 қыркүйегінде Explorer 5 спутнигін ұстауға тырысты. Бірақ, ұшырылғаннан кейін көп ұзамай зымыранмен байланыс үзіліп, сынақ сәтті болды ма, жоқ па, анықтау үшін камералық бөлімдерін қайтару мүмкін болмады. Дегенмен, WS 199 жобалары бойынша жұмыстар GAM 87 Skybolt жобасы басталғаннан кейін аяқталды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бір мезгілдегі жобалары да тоқтатылды, бірақ кішігірім жобалар 1970 жылдардың басына дейін жалғасты. 1960 жылдары алғашқы конвенциялық зымыран жүйелерін сынақтан өткізгеннен кейін спутниктерді жою үшін жоғары биіктіктегі ядролық жарылыстарды қолдану қарастырылды. 1958 жылғы Hardtack Teak сынағында бақылаушылар жарылыстардың нәтижесінде пайда болған электромагниттік импульстің (ЭМИ) электрондық жабдыққа тигізген зиянды әсерін байқады, ал 1962 жылғы Starfish Prime сынағында Тынық мұхиты үстінде жарылған оқ-дәріден туған ЭМИ үш спутникке зақым келтірді, сонымен қатар Тынық мұхиты арқылы қуат беру және байланыс жүйелерін бұзды. DOMINIC I сериясы аясында қарудың әсерін одан әрі зерттеу жүргізілді. Ядролық қаруланған Nike Zeus-тың өңделген нұсқасы 1962 жылдан бастап ASAT ретінде пайдаланылды. Mudflap кодировкалық атауымен белгіленген зымыран DM-15S деп тағайындалды және 1966 жылға дейін Кваджалейн атоллінде бір ғана зымыран орналастырылды, содан кейін жоба АҚШ Әуе күштерінің Thor базасындағы 437 ASAT бағдарламасының пайдасына тоқтатылды, ол 1975 жылдың 6 наурызына дейін қолданыста болды. Зерттеудің тағы бір саласы – энергияны бағыттау қарулары, соның ішінде 1968 жылы Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасында (LLNL) жасалған ядролық жарылыспен қоздырылатын рентген лазерінің ұсынысы. Басқа зерттеулер дәстүрлі лазерлерге немесе мазерлерге негізделді және мақсатты нысанаға бағыттау үшін бекітілген лазері және орналастырылатын айнасы бар спутник идеясын қамтыды. LLNL жаңа технологияларды қарастыруды жалғастырды, бірақ олардың рентген лазерлік жүйелерін әзірлеуі 1977 жылы тоқтатылды (дегенмен, 1980 жылдары рентген лазерлерін зерттеу SDI аясында қайта жандандырылды). ASAT-қа 1982 жылға дейін көбінесе төмен басымдық берілді, содан кейін КСРО-ның сәтті бағдарламасы туралы ақпарат Батыста кеңінен танылды. Осыдан кейін "жедел бағдарлама" басталды, ол Vought ASM 135 ASAT-қа айналды, ол Altair жоғарғы сатысымен AGM 69 SRAM-ға негізделген. Жүйе модификацияланған F-15 Eagle ұшағында орналастырылды, ол зымыранды ұшақтың орта сызығының астына тікелей орналастырды. F-15 басқару жүйесі миссияға сәйкес өңделді және пилоттың бас дисплейі арқылы жаңа бағыттық көрсеткіштер берді, сондай-ақ деректер байланысы арқылы траекторияны ортасында жаңартуға мүмкіндік берді. Жаңа спутникке қарсы зымыранның алғашқы ұшырылуы 1984 жылдың қаңтарында өтті. Бірінші және жалғыз сәтті ұстау 1985 жылдың 13 қыркүйегінде болды. F-15 Эдвардс әуе базасынан ұшып, 38100 футқа (11613 м) көтерілді және 1979 жылы ұшырылған Solwind P78-1, АҚШ гамма сәулелерін спектроскопиялау спутнигіне зымыранды тік бағыттады. Solwind P78-1 спутнигінің қирауынан қалған соңғы бөлік, COSPAR 1979 017GX, SATCAT 16564, 2004 жылдың 9 мамырында орбитадан шығарылды. Бағдарлама сәтті болғанымен, 1988 жылы тоқтатылды. USA 193 – американдық барлау спутнигі, ол 2006 жылдың 14 желтоқсанында Ванденберг әуе күштері базасынан Delta II зымыранымен ұшырылды. Ұшырылғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң, спутник бұзылғаны туралы хабарланды. 2008 жылдың қаңтарында спутник орбитадан тәулігіне белгілі бір мөлшерде құлдырап бара жатқаны байқалды. Бір апта бұрын, 2008 жылдың 21 ақпанында, АҚШ Әскери-теңіз күштері USA 193 спутнигін "Жалынды мұз" операциясы аясында, Тынық мұхитының үстінде 247 км (153 миль) биіктікте орналасқан кемеден атылған RIM-161 Standard Missile 3 зымыранымен жойды. Бұл сынақтан 174 орбиталық қалдық пайда болды, олар АҚШ әскерилерімен тіркелді. Көптеген қалдықтар бірнеше ай ішінде Жер атмосферасына қайта кірді, бірақ кейбір бөліктері жоғарырақ орбитаға лақтырылғандықтан сәл ұзақ сақталды. USA 193 спутнигінің анықталатын соңғы бөлігі 2009 жылдың 28 қазанында атмосфераға қайта кірді. 2008 жылдың 20 ақпанында ұшыру сәтті жүзеге асырылды және гидразин отын багінің жойылғанына сәйкес келетін жарылыс байқалды. АҚШ 2022 жылы тікелей ұшыру арқылы спутниктерге қарсы зымырандарды сынауды тоқтатты, бұл практиканы заңмен тыйым салды.

Кеңес Одағы

Бомбалау спутниктерінің қаупі және баллистикалық зымырандардың пайда болуы Кеңес Одағын қорғаныс ғарыш қаруын зерттеуге итермеледі. Кеңес Одағы алғаш рет 1963 жылы "Полиот" тосқауылдаушысын сынақтан өткізіп, 1968 жылы орбиталық спутникке қарсы қаруды (АСАТ) сәтті сынады. Кейбір мәліметтер бойынша, Сергей Королев 1956 жылы өзінің ОКБ-1-інде осы тұжырымдама бойынша жұмыс бастаған, ал басқалары бұл жұмысты Владимир Челомейдің 52-ОКБ-сына 1959 жыл шамасында байланыстырады. 1960 жылдың сәуір айының басында Никита Хрущев Қырымдағы жазғы резиденциясында кездесу өткізіп, қорғаныс өнеркәсібінің бірқатар мәселелерін талқылады. Сол жерде Челомей өз зымыран және ғарыш кемесі бағдарламасын баяндап, UR 200 зымырасын дамытуға рұқсат алды, оның көптеген міндеттерінің бірі – оның спутникке қарсы жобасын ұшырушы ретінде жұмыс істеуі еді. Қаруды дамытуды бастау туралы шешім, "Истребитель Спутников (ИС)" ("спутниктерді жоюшы") бағдарламасы аясында, 1961 жылдың наурыз айында қабылданды. ИС жүйесі "ко-орбиталық" болды, уақыт өте нысанаға жақындасып, содан кейін оны жоюға жеткілікті шрапнельді жарылыспен қамтамасыз етті. Зымыран нысана спутнигінің жер бетіндегі траекториясы ұшыру алаңының үстінен өтетін кезде ұшырылды. Спутникті анықтағаннан кейін, зымыран нысанаға жақын орбитаға шығарылды. Зымыран тосқауылдаушысы нысанаға жеткілікті жақын болу үшін 90-200 минут (немесе бір-екі орбита) қажет болды. Зымыранды борттағы радар басқарды. Тосқауылдаушының салмағы бір километрге дейінгі қашықтықтағы нысананы тиімді түрде жоюға қабілетті болды. UR 200 зымыран бағдарламасындағы кешігулер Челомейді IS прототиптерін сынау үшін R-7 зымырандарын сұрауға мәжбүр етті. Мұндай екі сынақ 1963 жылдың 1 қарашасында және 1964 жылдың 12 сәуірінде жүргізілді. Жыл соңында Хрущев UR 200-ді R-36 пайдасына тоқтатып, ИС-ті осы ұшыру құралына ауысуға мәжбүр етті, оның ғарышқа ұшыру нұсқасы "Циклон-2" ретінде жасалды. Бұл бағдарламаның кешігуі салдарынан қарапайым нұсқа, 2А, енгізілді, ол өзінің алғашқы ИС сынағын 1967 жылдың 27 қазанында, ал екіншісін 1968 жылдың 28 сәуірінде бастады. Бұдан әрі, арнайы мақсатты ғарыш кемесі DS P1 M-ге қарсы сынақтар жүргізілді, ол ИС жарылыс бөлігінің шрапнелінен зардап шекті. ИС сынақ сериясының құрамына кіретін барлығы 23 ұшыру тіркелді. Жүйе 1973 жылдың ақпан айында қолданысқа енгізілді. Әлемдегі алғашқы сәтті тұтқындау 1970 жылдың ақпан айында аяқталды. Бірінші сәтті сынақ (жалпы екіншісі) 32 соққыға қол жеткізді (әрқайсысы 100 мм броняны тесіп өте алатын). 1976 жылы АҚШ-тың ғарыш шаттлымен жұмыстарының нәтижесінде сынақтар қайта басталды. Кеңес ғарыш өнеркәсібінің өкілдері Леонид Брежневті шаттлдың Ванденберг әуе базасынан ұшырылатын, қазіргі баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс жүйелерінен қашып, Мәскеуді алғашқы соққыда бомбалайтын және содан кейін жерге қонатын бір орбиталық қару екендігіне көндірді. Кеңес әскері бұл талаптардың жалған екенін білгенімен, Брежнев оларға сене келіп, өздерінің шаттлын дамытумен бірге ИС сынақтарын қайта бастауға бұйрық берді. Осы жұмыстың аясында ИС жүйесі жоғарырақ биіктікте шабуылдар жасауға мүмкіндік беру үшін кеңейтілді және 1979 жылдың 1 шілдесінде осы жаңа конфигурацияда қолданысқа енгізілді. Алайда 1983 жылы Юрий Андропов ИС-тің барлық сынақтарын тоқтатты және оларды қайта бастауға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Айырықша жағдай, осы кезде АҚШ Кеңес бағдарламасына жауап ретінде өз сынақтарын бастады. 1980 жылдардың басында Кеңес Одағы АҚШ-тың әуеден ұшырылатын ASAT жүйесінің аналогын дамытуды бастады, ұшыру платформасы ретінде модификацияланған МиГ-31Д "Фоксхаунд" (кем дегенде алтысы аяқталды) пайдаланылды. Бұл жүйе 30П6 "Контакт" деп аталды, ал қолданылған зымыран 79М6 болды. КСРО "Алмаз" ғарыш станцияларын "Рихтер Р-23" автоканондарымен қаруландыруды да тәжірибеледі. Тағы бір кеңестік жоба 11F19DM "Скиф ДМ"/ "Полюс" болды, ол 1987 жылы ұшыру кезінде сәтсіз аяқталған орбиталық мегаваттты лазер еді. 1987 жылы Михаил Горбачев Байқоңыр ғарыш айлағына сапар шегіп, UR 100N зымырандарымен ұшырылған "Наряд" ("Сентри") деп аталатын, сондай-ақ 14F11 ретінде белгілі антиспутниктік жүйені көрді.

Стратегиялық қорғаныс бастамасы және суық соғыс

Стратегиялық қорғаныс бастамасы (1983 жылы ұсынылған) дәуірі негізінен ядролық оқ-дәрілерге қарсы қорғаныс жүйелерін дамытуға бағытталған, бірақ дамытылған кейбір технологиялар спутникке қарсы қолдану үшін де пайдалы болуы мүмкін. Стратегиялық қорғаныс бастамасы АҚШ және Кеңес Одағының АСАТ бағдарламаларына үлкен серпін берді; АСАТ жобалары АБМ пайдалануға бейімделді, сондай-ақ керісінше де орын алды. АҚШ-тың алғашқы жоспары – бұрыннан дамытылған MHV-ді 1500 кинетикалық ұстағыштары бар шамамен 40 платформадан тұратын ғарышқа негізделген шоқжұлдыздың негізі ретінде пайдалану еді. 1988 жылға қарай АҚШ жобасы төрт кезеңдік дамуға өтті. Алғашқы кезеңде "Бриллиант Pebbles" қорғаныс жүйесі, 4600 кинетикалық ұстағыштан (KE ASAT) тұратын спутниктік шоқжұлдыз және оларға сәйкес келетін бақылау жүйелері болды. Келесі кезеңде ірі платформалар орналастырылу жоспарланса, ал одан кейінгі кезеңдерде MIRACL сияқты қолданыстағы жобалардан дамытылатын лазерлік және зарядталған бөлшектер сәулелі қарулар енгізілуі тиіс еді. Бірінші кезеңнің 2000 жылға дейін аяқталуы көзделді, оның құны шамамен 125 миллиард долларға бағаланды. АҚШ және Кеңес Одағындағы зерттеулер көрсеткендей, орбиталық негіздегі энергиялық қару жүйелері үшін қажетті талаптар, қолда бар технологиямен, іс жүзінде орындауға келмейтін еді. Дегенмен, технологиядағы күтпеген жаңалықтардың стратегиялық салдары КСРО-ны 12-ші бесжылдық жоспарда зерттеулерге үлкен қаржы жұмсауға мәжбүр етті, жобаның барлық бөліктерін GUKOS бақылауына біріктіріп, АҚШ ұсынған 2000 жылғы іске қосу мерзіміне сәйкес келуге тырысты. Нәтижесінде, Кеңес Одағы орбиталық лазерлік платформаларды тәжірибелік іске асыруға жақындады, бірақ "Полюс" (жұғылсыз) жобасы сәтсіз аяқталды. Екі ел де 1989 жылдан бастап шығындарды азайта бастады, ал Ресей Федерациясы 1992 жылы барлық ИИД зерттеулерін тоқтатты. Алайда, зерттеу және даму (АСАТ жүйелері және басқа да ғарышқа негізделген/орналастырылған қарулар) Владимир Путиннің үкіметі кезінде АҚШ-тың стратегиялық қорғаныс күш-жігерін жаңартуға жауап ретінде қайта жандандырылды. Бірақ, бұл жұмыстардың мәртебесі немесе олардың Ұлттық барлау кеңсесінің жобалары арқылы қалай қаржыландырылатыны әлі де белгісіз. АҚШ ғарышқа негізделген АСАТ-тың негізі болуы мүмкін бірқатар бағдарламалар бойынша жұмыс істей бастады. Бұл бағдарламаларға Эксперименталды ғарыш кемесі жүйесі (USA 165), жақын инфрақызыл эксперименті (NFIRE) және ғарышқа негізделген ұстағыш (SBI) кіреді.

Ресей

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін МиГ-31Д жобасы қорғаныс шығындарының азаюына байланысты тоқтатылды. Алайда, 2009 жылдың тамызында Александр Зелин Ресей Әуе күштері бұл бағдарламаны қайта бастағанын хабарлады. "Sokol Eshelon" – A-60 ұшағының негізінде жасалған лазерлік жүйе прототипі, және 2012 жылы оның дамуы қайта басталды деп мәлімделді. 2016 жылдың желтоқсанында, 2018 жылдың 26 наурызында және 2018 жылдың 23 желтоқсанында тағы үш ұшыру жүзеге асырылды, соңғы екеуі мобильді установкадан (TEL) жасалды. 2018 жылдың қыркүйек айында МиГ-31 ұшағында жаңа типтегі спутникке қарсы зымыран (ASAT) байқалды. 2020 жылдың 15 сәуірінде АҚШ ресми өкілдері Ресейдің Жердің төменгі орбитасындағы ғарыш аппараттарын немесе спутниктерді жоя алатын тікелей жолмен ұшырылатын спутникке қарсы зымыранды сынақтан өткізгенін мәлімдеді. 2020 жылдың 16 желтоқсанында жаңа сынақ ұшыруы өтті. 2021 жылдың қарашасында "Космос-1408" спутнигі Ресейдің спутникке қарсы зымыранымен сынақ кезінде жойылды, нәтижесінде Халықаралық ғарыш станциясына әсер еткен сынықтар пайда болды. 2024 жылы АҚШ барлау қызметінің мәліметтері Ресейдің ядролық технологиялармен жабдықталған спутникке қарсы қаруды жасап жатқанын көрсетті, бірақ бұл ядролық қару ма, әлде тек ядролық қуатпен жұмыс істейтін құрылғы ма екені белгісіз.

Қытай

2007 жылғы 11 қаңтарда Қытай Халық Республикасы Фэньюн 1C (FY 1C, COSPAR) атты қызметтен шыққан қытайдық ауа райы спутнигін сәтті жойды. Бұл жою операциясын америкалық экзоатмосфералық қирату құралына ұқсас кинетикалық соққылы SC 19 ASAT зымырасы жүзеге асырды. FY 1C – Жерді полярлық орбитада, шамамен бір биіктікте айналып жүрген, 1999 жылы ұшырылған, Фэньюн сериясының төртінші спутнигі. Зымыра Xichang қаласынан жылжымалы Транспортер-Эректор-Жүктегіш (TEL) көлігінен ұшырылды және оқ-дәрі өте жоғары салыстырмалы жылдамдықпен майқастырып, спутникті жойды. Деректерге сәйкес, SC 19 жүйесі 2005, 2006, 2010 және 2013 жылдары да сынақтан өткізілген. 2007 жылғы қаңтарда Қытай спутникті жоюды демонстрациялады, оның жарылуы бір сантиметрден асатын диаметрлі 40 000-нан астам жаңа сынықтарды және орбитадағы жалпы сынықтар мөлшерінің күрт өсуіне әкелді. 2013 жылғы мамырда Қытай үкіметі жоғарғы ионосфераны зерттеу үшін ғылыми жүк тасымалдайтын суборбитальды зымыранды ұшырғанын жариялады. Алайда, АҚШ үкіметінің мәліметтері бұл жаңа құрлықтағы ASAT жүйесінің алғашқы сынағы екенін көрсетті. Secure World Foundation ұйымының ашық дереккөздерге негізделген талдауы, соның ішінде коммерциялық спутниктік суреттерге сүйене отырып, бұл геостационарлық Жер орбитасындағы АҚШ спутниктеріне қауіп төндіруі мүмкін жаңа ASAT жүйесінің сынағы болуы мүмкін екенін анықтады. Сол сияқты, 2018 жылғы 5 ақпанда Қытай ASAT қаруы ретінде қолданылуы мүмкін экзоатмосфералық баллистикалық зымыран, Дун Нэнг 3-ті сынақтан өткізді, мемлекеттік БАҚ бұл сынақтың таза қорғаныс мақсатында жүргізілгенін және жоспарланған мақсаттарға жеткенін хабарлады.

Үндістан

Теруваннатпурамда өткен 97-ші Үндістан ғылым конгресінің баспасөз брифингінде Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымының (DRDO) бас директоры Рупеш Үндістанның орбитадағы жау спутниктерін жоюға қабілетті қару жасау үшін қажетті технологияны дамытып жатқанын мәлімдеді. 2010 жылдың 10 ақпанында DRDO бас директоры және Қорғаныс министрінің ғылыми кеңесшісі доктор Виджай Кумар Сарасват Үндістанның төменгі және полярлық орбиталардағы жау спутниктерін бейтараптандыру үшін антиспутниктік қаруды интеграциялау үшін "қажетті барлық құрылыс элементтері" бар екенін мәлімдеді. 2012 жылдың сәуірінде DRDO төрағасы В.К. Сарасват Үндістанның Үндістанның баллистикалық зымыран қорғаныс бағдарламасы үшін әзірленген радарлар мен перехваттаушылар арқылы АСАТ қаруын жасау үшін қажетті маңызды технологияларға ие екенін айтты. 2012 жылдың шілдесінде Қорғаныс зерттеулері және талдау институтының ғылым қызметкері Ажай Леле, егер АСАТ-тың таралуын бақылауға арналған халықаралық режим НҚТ сияқты болса, АСАТ сынағы Үндістанның беделін арттыратынын жазды. Ол төмен орбитадағы, мақсатты спутникке қарсы сынақ жауапкершіліксіз деп есептелмейтінін айтты. Бағдарлама 2017 жылы бекітілді. 2019 жылдың 27 наурызында Үндістан "Миссия Шакти" деп аталған АСАТ сынағын сәтті өткізді. Перехваттаушы төменгі жер серігі орбитасындағы сынақ спутнигін жойып, АСАТ зымыранын сәтті сынады. Перехваттаушы Чандипур, Одиша штатындағы Интегралды сынақ полигонынан (ITR) шамамен 05:40 UTC-де ұшырылды және 168 секундтан кейін Microsat R нысанына тиді. Операция "Миссия Шакти" деп аталды. Зымыран жүйесін Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымы (DRDO) – Үндістан қорғаныс күштерінің зерттеу бөлімі әзірледі. Осы сынақпен Үндістан спутникке қарсы зымырандық қаруға ие болған төртінші елге айналды. Үндістан бұл қабілеттің қорқыту мақсатында екенін және ол ешбір елге қарсы бағытталмағанын мәлімдеді. Сынақтан кейін Үндістан Сыртқы істер министрлігі жасаған мәлімдемеде сынақ төмен биіктікте жүргізілгенін, нәтижесінде пайда болған қалдықтар "бірнеше апта ішінде ыдырап, Жерге қайта түседі" делінген. Гарвард-Смитсониялық астрофизика орталығының астрофизигі Джонатан Макдауэллдің айтуынша, кейбір қалдықтар бір жылға дейін сақталуы мүмкін, бірақ көп бөлігі бірнеше апта ішінде атмосферада жануы керек. Брайан Уиден Secure World Foundation ұйымымен келісті, бірақ кейбір фрагменттердің жоғары орбиталарға шығуы мүмкін екені туралы ескертті. АҚШ Әуе күштерінің ғарыш командованиесі сынақтан қалған 270 бөлікті қадағалап жатқанын хабарлады. Сынақтан кейін АҚШ қорғаныс министрінің міндетін атқарушы Патрик Шанахан АСАТ сынақтарынан туындаған ғарыш қалдықтарының қауіптері туралы ескертті, бірақ кейін Үндістан сынағынан қалған қалдықтар ұзаққа созылмайды деп күтпегенін қосты. АҚШ Мемлекеттік департаменті Сыртқы істер министрлігінің ғарыш қалдықтарына қатысты мәлімдемесімен келісіп, ғарыш қауіпсіздігін қоса, ғарышқа қатысты ортақ мүдделерді ілгерілету ниетін қайталады. Ресей сынақтың ешбір елге қарсы бағытталмағанын мойындады және Үндістанды ғарышқа қару салуға қарсы келісімшарт бойынша Ресей-Қытай ұсынысына қосылуға шақырды.

Израиль

Arrow 3 немесе Hetz 3 – қазіргі уақытта қолданыстағы баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс құралы. Ол атмосферадан тыс баллистикалық зымырандарды жоюға арналған. Сарапшылар (мысалы, Израиль ғарыш агенттігінің төрағасы профессор Ицхак Бен Исраэль) бұл құралды спутниктік қару ретінде де қолдануға болатынын айтады.

Заң

2022 жылдың 1 қарашасында БҰҰ жұмыс тобы алғаш рет елдерді спутниктік қарсы зымырандық сынақтарды тыйым салуға шақыратын резолюцияны қабылдады. Заңдық күші болмаса да, бұл резолюция осы қару түрлерін тыйым салуға халықаралық саяси қолдаудың күшейгенін көрсетеді. Басқа елдер АҚШ өздерінің спутникті жою қабілетін сынақтан өткізгенін, демек АҚШ қолдаған бұл резолюция басқа елдердің прогресін шектейтінін атап өтті.

Жерсеріктікке қарсы қарудың шектері

Бір ел екінші елдің спутниктерін тұтқындаса, соғыс жағдайында оның әскери операцияларына елеулі кедергі келтіруі мүмкін деген болжам бар. Алайда, орбитадағы спутниктерді түсірудің қаншалықты оңай екені күмәнді. Төмен орбиталық биіктікте спутниктер сәтті тұтқындалғанмен, әскери спутниктерді ұзақ уақыт бойы бақылау қиын болуы мүмкін, себебі спутниктердің еңісін өзгерту сияқты қорғаныс шаралары бар. Бақылау мүмкіндіктерінің деңгейіне байланысты, тұтқындаушы спутниктің бүйірлік қозғалысын және тұтқындаушының өсу және қозғалу уақытын ескере отырып, соққы нүктесін алдын ала анықтауы керек. Жаһандық позициялық жүйе (GPS) және байланыс спутниктері тиісінше жоғарырақ орбитада айналады, бұл оларды қатты отынмен жұмыс істейтін құрлық аралық баллистикалық зымырандардың жете алмайтын қашықтығында қалдырады. Сұйық отынмен жұмыс істейтін ғарышқа ұшыру құралдары сол биіктікке жете алады, бірақ оларды іске қосу үшін көбірек уақыт қажет, және олар жедел іске қосылмас бұрын жерде шабуылға ұшырауы мүмкін. 30 GPS спутнигінен тұратын шоқжұлдыз, кез келген уақытта алты орбиталық жазықтықта кем дегенде төрт спутникті қабылдау мүмкіндігін қамтамасыз етеді, сондықтан желіге бұзушылық келтіру үшін шабуылшы кем дегенде алты спутникті істен шығаруы керек. Дегенмен, тіпті шабуыл сәтті болса да, сигналдың нашарлауы 95 минутқа созылады және салыстырмалы түрде дәл қозғалыс үшін резервтік инерциялық навигациялық жүйелер (INS) және қаруларды бағыттау үшін лазерлік басқару жүйесі қол жетімді болады. АҚШ Әскери-теңіз күштері қолданатын Әскери-теңіз телекоммуникациялық жүйесі (NTS) байланыс үшін үш элементті пайдаланады: ұрыс тобы арасындағы тактикалық байланыс; жағалаудағы алдыңғы Әскери-теңіз байланыс станциялары (NAVCOMSTA) мен теңіздегі бөлімшелер арасындағы алыс қашықтықтағы байланыс; және NAVCOMSTA-ны Ұлттық командалық билік органдарымен (NCA) байланыстыратын стратегиялық байланыс. Бірінші екі элемент сәйкесінше тікелей және кеңейтілген көру қабілетіне ие радио байланысын пайдаланады, сондықтан стратегиялық байланыс ғана спутниктерге тәуелді. Қытай теңіздегі бөлімшелерді бір-бірінен оқшаулап, содан кейін ұрыс тобын кері қайтаруға немесе орнынан тұрғызуға NCA-мен келіссөздер жүргізуді қалайды, бірақ ASAT қарулары кері нәтижеге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, егер байланыс спутнигіне соққы берілсе де, ұрыс тобы NCA-дан тікелей басшылық алмағанда да өз міндеттерін орындай алады.