Кіріспе

Финн генералдары (1892–1947)

Хьялмар Фридольф Сииласвуо (туған Хьялмар Фридольф Стромберг, 18 наурыз 1892 – 11 қаңтар 1947) – фин генерал-лейтенанты, Маннергейм кресінің иегері және Ягер қозғалысының мүшесі. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс фронтына, Финляндия азамат соғысына, Қысқы соғысқа, Ұзақ соғысқа және Лапландия соғысына қатысты.

Ерте өмір

Хьялмар Фридольф Сииласвуо 1892 жылдың 18 наурызында Хельсинкиде газет тілшісі Франс Стромберг пен Хульда Рёман отбасында Хьялмар Фридольф Стромберг болып дүниеге келген. Ол 1911 жылы Хельсинкидегі Svenska normallyceum-ді бітіріп, құқық білімін меңгерген. Оқу кезінде ол фин еріктілерін Германияға әскери оқуға жіберуді мақсат еткен Jäger қозғалысына қатысты. Сииласвуо қозғалыстың мүшесі ретінде 1915 жылдың басында Германияға аттанды. Германияда фин еріктілері 27-ші Корольдік Пруссия Ягер батальонын құрып, Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданында Императорлық неміс армиясы үшін күресті. Осы кезеңде Сииласвуо Миса, Рига шығанағы және Лиелупе аймақтарындағы бірнеше шайқастарға қатысты. Сииласвуо 1918 жылы фин Ягерлерінің көп бөлігімен бірге Финляндияға оралды және фин азаматтық соғысына ақтардың жағында қатысты. Алғашында лейтенант болған, бірақ көп ұзамай капитан шеніне көтерілді, Сииласвуо Тампере және Виипури шайқастарында рота командирі ретінде әрекет етті. 1918 жылдың соңында Сииласвуоға батальон басқаруы тапсырылды. 1920 жылы ол майор шеніне ие болды және фармацевт Салли Колсиге үйленді. 1922-1926 жылдары олардың үш баласы дүниеге келді. 1926 жылы Сииласвуо Әскери академияны бітіріп, подполковник шеніне көтеріліп, Қорғаныс министрлігінің Соғыс істері департаментіне ауыстырылды, онда ол 1927 жылы кеңсе бастығы, ал 1928 жылы бөлім басшысы болды. Кейін 1928 жылы ол тағы да батальонға қолбасшылық етті, содан кейін 1933 жылы полковник шеніне және бригада/полк командирі лауазымына көтерілді. 1934 жылы оған Похьянмаа әскери округін басқару тапсырылды. 1936 жылы ол швед тіліндегі Стромберг тегін Сииласвуоға өзгертіп, Оулу қалалық кеңесінің мүшесі болды. Ол 1940 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті.

Қысқы соғыс және уақытша бейбітшілік

1939–1940 жылдардағы Фин-Кеңес Қысқы соғысы кезінде Сииласвуо Финляндияның Суомуссальми аймағындағы күштерге басшылық етті. Оның бастапқыдағы шамамен бригадалық құрамы ақырында 9-шы дивизия ретінде қайта ұйымдастырылды. Аймақтағы әрекеттер Суомуссальми шайқасы деп белгілі болды, нәтижесінде Суомуссальмиде қоршауға түскен кеңестік 163-ші атқыштар дивизиясы талқандалды, ал 163-ші дивизияны күшейтуге тырысқан кеңестік 44-ші атқыштар дивизиясы Раате жолы шайқасында жойылды. Сииласвуо күштерінің қорғанысы кеңестік 9-шы армияның Оулуға жетіп, Финляндияны екі жеке операциялық аймаққа бөлуіне кедергі келтірді. Соғыс аяқталғанда Сииласвуо күштері әлі де Кухмо шайқасында болды. 1940 жылы Сииласвуо генерал-майор болып тағайындалды және бейбіт уақыттағы армияның V корпусына басшылық етті. Сол жылы ол Суомуссальми шайқасы туралы кітап жариялады. Тарихшы Микко Уола бұл кітапты "Суомуссальми жеңісінің барлық құрметін өзіне алып, оқиғаға әсер еткен Сииласвуоның жоғары офицерлері Вильо Туомпо мен Пааво Суситаивал, сондай-ақ Алпо Марттинен сияқты бағынышты командирлерін толығымен назарына алмаған" деп сипаттады.

Ұдайы жалғасу соғысы мен Лапландия соғысы

1941 жылы фин-неміс келіссөздерінде Кеңес Одағымен болашақ соғыс жоспарлары талқыланғанда, немістер финдердің Оңтүстік-Шығыс Финляндиядағы және Ладога көлінің шығысындағы операцияларды жүргізуін ұсынды. Бұл аймақтағы фин және неміс әскерлерінің басқаруы фин бас қолбасшысы, маршал Маннергеймге жүктелмек болды. Финдер өз тарапынан Сииласвуоның бейбіт уақыттағы V корпусын (соғыс уақытында III корпус болар еді) Норвегиядағы неміс армиясының штабына бағындыруға келісті. 1941 жылдың 10 маусымында фин мобилизациясы басталғаннан кейін, корпус 1941 жылдың 15 маусымында Норвегиядағы неміс армиясының штабына бағынышты болды және 1941 жылдың 18 маусымында III корпус деп атау алды. Неміс жоспарларына сәйкес, Сииласвуоның III корпусы Мурманскіні басып алуды мақсат еткен «Күміс түлкі» операциясының оңтүстік қанатын қамтамасыз етуге тиіс еді. Корпус алдымен Ухта-Кестенга желісіне, содан кейін Мурманск темір жолы мен Кем қаласына жылжуы керек еді. Бірақ көп ұзамай III корпус Норвегия армиясының корпустық деңгейдегі бірден-бір жемісті әрекет ететін бөлімі екені анық болды. Норвегия армиясының екі неміс корпусының операциялары тоқтатылып, III корпустың шабуылын қолдау үшін неміс күштері жұмылдырылды. III корпустың басты мақсаты Лухи ауданындағы Мурманск темір жолын басып алу болды. Неміс күштерінің көмегіне қарамастан, III корпус Лухиге жетпеді және тамыз айына қарай екі тарап та бекініп, позициялық соғысқа көшті. 1941 жылдың 6 қазанында майдандағы жағдай жақсарды, содан кейін Николаус фон Фалькенхорст пен Сииласвуо III корпустың Лухиге қарай жылжуын талқылады. Бірақ Гитлердің тамыздағы бұйрығына сәйкес, аймақтағы күштер қорғанысқа өтуі керек болды, сондықтан жоспар III корпус өз позицияларын нығайту ретінде қайта қарастырылды. Фин бас қолбасшылығы операция туралы 25 қазанда хабардар болды, бірақ неміс бас қолбасшылығына, OKH-қа ешкім хабарламады. Операция 30 қазанда басталды, алайда 5 қарашада Финляндияның жоғары қолбасшылығы Сииласвуоға саяси себептермен шабуылды тоқтату керектігін және Сииласвуоның өтінішіне қарамастан, қосымша фин күштері келмейтінін мәлімдеді. АҚШ Финляндия үкіметіне шабуылды тоқтатуды талап еткен нота жіберді, бұл өз кезегінде Финляндия президенті Ристо Ритидің Маннергеймге операцияға қатысты алаңдаушылығын білдіруіне әкелді. 11 қарашада Сииласвуо шабуылды баяулату үшін қосымша бекіністер салуға бұйрық берді, ал 17 қарашада шабуылды тоқтату туралы жазбаша бұйрық берді. Желтоқсан айына қарай аймақтағы шайқастар азайды. 1942 жылы Сииласвуо генерал-лейтенант атағын алды және 1942 жылдың соңында әскери училищенің инспекторы болып тағайындалды. Сииласвуо бұл тағайындауды жаза ретінде қарастырды. 1944 жылдың қаңтарында Ленинград қоршауы аяқталғаннан кейін фин бас қолбасшылығы кеңес шабуылына дайындық бастады. Осы дайындық аясында 1944 жылдың 4 наурызында Карелия тас жолын қорғауға жауапты Каннас тобы екі корпустық деңгейдегі құралымға бөлінді. Тас жолдың шығыс бөлігі III корпусына берілді, оның штабы солтүстік Финляндиядан осы аймаққа көшірілді, ал Сииласвуо корпустың қолбасшысы болып қайта тағайындалды. Кеңес әскерлерінің Выборг-Петрозаводск шабуылы 1944 жылдың 9 шілдесінде басталды. Қоршауға түсу қаупі төнген III корпус кері шегініп, ақырында Вуокси бойында қорғаныс позициясын алды. III корпустың фронты соғыстың соңына дейін Вуокси бойында тұрақталды, кеңес әскерлері III корпустың секторын бұзуға бірнеше рет тырысқанына қарамастан сәттілікке жете алмады. Мәскеудегі қарулы келісімнің бір шарты ретінде Финляндия Финляндияда қалған неміс күштерін шығарып тастауға міндетті болды. Финляндияның солтүстігіндегі неміс күштері бастапқыда фин күштерімен бейресми ынтымақтастықпен Норвегияға қарай кері шегінді. Алайда, Гоголандты фин қорғаушыларынан басып алуға жасалған неміс әрекетінен тұратын «Танне Ост» операциясының сәтсіз аяқталуынан кейін фин-неміс ынтымақтастығы толығымен бұзылды. Лапландия соғысы кезінде Сииласвуоның III корпусы солтүстік Финляндияға көшірілді, онда ол операцияға қатысқан барлық фин күштерінің басқаруын өз қолына алды. Келесі айларда Сииласвуоның әскерлері немістерді Лапландиядан бірте-бірте ығыстырып шықты, ал соңғы неміс әскерлері 1945 жылдың 27 сәуірінде Финляндияны тастап кетті. Сииласвуо 1944 жылдың желтоқсанында Маннергейм кресімен марапатталды, марапаттау құжатында оның Қысқы соғыстағы, Ұлттық соғыстағы және Лапландия соғыстағы ерліктері айтылды.

Өлім және мұра

Лапландия соғысы аяқталғаннан кейін Сииласвуо 1944 жылдан 1947 жылға дейін 1-ші дивизияның командирі болып әскери қызметте қалды. Ол 1947 жылдың 11 қаңтарында Оулу қаласында қайтыс болды және Оулу зиратында жерленген. Сииласвуоның ұлы Энсио Сииласвуо, Ұлттық соғыс кезінде III корпуста взвод командирі, штаб офицері және рота командирі болып қызмет еткен, Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау міндеттерін орындағаннан кейін фин генералы атанды. Өмірі бойы Сииласвуо бірнеше фин наградаларымен марапатталды, олардың ең танымалдары – Маннергейм кресінің 2-дәрежесі, Финляндияның Ақ роза орденінің Ұлы кресі және Еркіндік кресі ордендері. Ол сонымен қатар Германияның Темір кресінің (1-ші және 2-ші дәрежесі) және Германияның Бүркіт орденін, ал Швецияның Қылыш орденін алды.