Кіріспе
Жыл сайынғы ықпалды тұлға немесе идеяны американдық "Time" жаңалық журналы мен веб-сайтының жылдық саны таңдайды, бұл "Жыл адамы" (1999 жылға дейін "Жыл адамы" немесе "Жыл әйелі" деп аталған). Редакторлар таңдаулы нысанды "сыртқы құпия процесс" арқылы анықтайды, алайда Time веб-сайты немесе серіктес ұйым жыл сайын оқырмандар арасында онлайн дауыс беру жүргізеді, бірақ бұл таңдауға ешқандай әсер етпейді.
Person of the Year (called Man of the Year or Woman of the Year until 1999) is an annual issue of the American news magazine and website Time featuring a person, group, idea, or object that "for better or for worse has done the most to influence the events of the year". The editors select the featured subject in a "secretive process", though the Time website or a partner organization also runs an annual online reader's poll that has no effect on the selection.
Өмірбаян
"Жыл адамын" таңдау дәстүрі 1927 жылы жеке басталды, Time редакторы Жаңа жылға дейін "жаңалықтар жасаған адамдар" туралы ойланды. Онлайн сауалнама енгізілгенге дейін "оқырман хат арқылы өз пікірін білдіруге шақырылатын". "Америкалық әйелдер" 1975 жылы топ ретінде танылды. Танылған адамдардың басқа да санаттарына ерлер де, әйелдер де кіреді, мысалы, "Мажарстанның бостандық күрескерлері" (1956), "АҚШ ғалымдары" (1960), "Мұрагерлер" (1966), "Американың орталық аймағының халқы" (1969), "Америкалық солдат" (1950 және 2003), "Сіз" (2006), "Наразы" (2011) және "Эболамен күрескендер" (2014). Дегенмен, журналдың тақырыбы 1956 жылғы "Мажар бостандық күрескері" және 1966 жылғы "Жиырма бес жасқа дейінгілер" басылымдарында "Жыл адамы" болып қала берді, олардың екеуінде де әйел адам ер адамның артында тұрды, ал 1960 жылғы "АҚШ ғалымдары" басылымында тек ерлер суреті болды. "Американың орталық аймағының халқы" басылымында ғана 1969 жылы "Жылдың адамы және әйелі" деген атау пайда болды. 1999 жылы тақырып гендерлік бейтарап "Жыл тұлғасы" болып өзгертілді (жаңа атаумен алғашқы иеленуші Amazon компаниясының Джефф Безос болды). Атау өзгергеннен кейін танылған әйелдер: 2002 жылы "Құпияны ашқандар" (Синтия Купер, Колин Роули және Шеррон Уоткинс); 2005 жылы Мелинда Гейтс (Билл Гейтс пен Бономен бірге); Ангела Меркель (2015); "Үнсіздікті бұзғандар" (2017); Грета Тунберг (2019); 2020 жылы Камала Харрис (Джо Байденмен бірге); және Тейлор Свифт (2023). 2020 жылы Халықаралық әйелдер күнін тойлауға арналған Time редакторы 89 жаңа журнал мұқабасын шығарды, олардың әрқайсысында әйелдер бейнеленген, бұрын таңдалған 11 әйелге қосымша, өткен ғасырдан бері "Жыл адамы" таңдауларымен сәйкес келеді.
Арнайы басылымдар
1949 жылы Уинстон Черчилль жарты ғасырдың ең танымал адамы деп танылды, ал 1989 жылғы соңғы нөмірде Михаил Горбачев "Онжылдықтың адамы" атанды. 1999 жылғы 31 желтоқсандағы "Time" журналы Альберт Эйнштейнді "Ғасыр адамы" деп жариялады. Франклин Д. Рузвельт және Махатма Ганди екеуі де үздіктердің қатарына енді. Эйнштейннен басқа, 31 желтоқсандағы басылымда екінші мыңжылдықтың әр ғасыры үшін "Ғасыр адамы" аталғандар: 11 ғасырда – Жеңімпаз Уильям, 12 ғасырда – Саладин, 13 ғасырда – Шыңғыс хан, 14 ғасырда – Джиотто, 15 ғасырда – Иоганн Гутенберг, 16 ғасырда – Елизавета I, 17 ғасырда – Исаак Ньютон, 18 ғасырда – Томас Джефферсон және 19 ғасырда – Томас Эдисон.
Даулы шешімдер
Журналдың жиі керісінше мәлімдемелеріне қарамастан, бұл атау көбінесе құрметпен қарастырылады және беделді адамдардың көптеген таңдамаларына байланысты сыйлық немесе жүлде ретінде айтылады. Алайда, Time журналы Адольф Гитлер (1938); Иосиф Сталин (1939 және 1942); Никита Хрущев (1957); және Аятолла Хомейни (1979) сияқты даулы тұлғалардың да оқиғаларға тигізген әсері үшін осы құрметке ие болғанын атап көрсетеді. Дегенмен, 1979 жылы Хомейниді «Жыл адамы» деп таңдағандары үшін американдық аудиторияның наразылығына тап болған журнал редакторлары, сату көлемі немесе жарнамалық кірістердің төмендеуінен қауіптеніп, АҚШ-та даулы тұлғаларды таңдаудан қашқан. 2001 жылғы 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін «Time» журналының «Жыл адамы» атағына Нью-Йорк қаласының сол кездегі мэрі Руди Джулиани ие болды. Таңдаудың ресми ережелері – жылдың оқиғаларына ең көп әсер еткен жеке тұлға немесе топ – Осама бен Ладенді сол жылы басты үміткер еткен болатын; алайда, Джулиани шабуылдарға американдық жауапты бейнелегендігі үшін таңдалды, дәл сол сияқты Альберт Эйнштейн ғылыми зерттеулер мен жаңалықтарға толы ғасырды ұсынуы үшін «Ғасыр адамы» деп таңдалған, ал Адольф Гитлерге қарағанда ол күшті үміткер болған. Журналдың мәлімдемесінше, таңдау «тарихқа ең күшті әсер еткен және сол жылды немесе ғасырды ең жақсы бейнелеген кім болды» деген критерий бойынша жасалған.
Қайтарып алынған және болжамды іріктеулер
1941 жылы Уолт Диснейдің сол аттас анимациялық фильміндегі ойдан шығарылған Дамбо пілі "Жылдың сүтқоректісі" деп таңдалды және мұқаба титулдық кейіпкерді ресми портрет стилінде бейнелейтін болды. Бірақ, 7 желтоқсанда Перл-Харборға жасалған шабуыл мұқабаның жарық көруіне кедергі келтірді. АҚШ президенті Франклин Делано Рузвельт үшінші рет рекордтық көрсеткішпен "Жыл адамы" атанды, алайда Дамбоның "Жылдың сүтқоректісі" туралы мәліметтері журналдың ішкі беттерінде жарияланды. 2017 жылдың 24 қарашасында АҚШ президенті Дональд Трамп әлеуметтік желідегі Twitter-де "Time" журналының редакторлары оған екінші рет "Жыл адамы" атағы беріледі деп айтқанын жазды, бірақ бұл сұхбат пен фотосессияға байланысты еді, одан ол бас тартқан. "Time" журналы Трампқа мұндай уәделер мен талаптар қойылмағанын мәлімдеді, ал ол "Жыл адамы" атағына ие болғандардың арасында екінші орынды иеленді.
Басқа санаттар
Жыл сайын, басты «Жыл адамынан» өзге, Time (кейде серіктес компаниямен бірлесіп) басқа да санаттардағы ықпалды тұлғаларды немесе топтарды таниды. Бұл практика 1998 жылы Марк МакГвайр «Жыл батыры» атағымен марапатталған кезде басталды және 2018 жылы «Жыл батыры» сыйлығының қайта енгізілуімен үнемі жүзеге асырылатын шараға айналды. 2019 жылы «Жыл батырларына» «Жылдың спортшысы», «Жылдың кәсіпкері» (кейін «Жылдың бас директоры» деп өзгертілді), «Жылдың ойын-сауық шебері», «Жылдың қамқорлары» қосылды. 2020 жылы – «Жылдың баласы», 2022 жылы – «Жылдың жаңа үміті», «Жылдың иконы» және «Жылдың инноваторы», ал 2023 жылы – «Жылдың командасы» аталымдары енгізілді. 2022 жылы Time журналы Плаза қонақ үйінде алғашқы «Жыл адамы» қабылдау шарасын өткізді. Шара барысында «Жыл адамы» Владимир Зеленский мен «Жылдың жаңа үміті» Доннел Бэрдтің видео үндеулері, «Жылдың иконы» Мишель Йеомен сұхбат және «Жылдың жаңа үміті» Микки Гайтонның өнер орындалуы көрсетілді.
Жыл батырлары
2020 жылы «Жыл батырлары» сыйлығы «State Farm» компаниясымен бірлесіп табыс етілді. 1998 жылғы деректер: Марк Макгуайр – «Сент-Луис Кардиналс» бейсбол клубының ойыншысы, 1998 жылы 70 хоум-ран соғып, бір маусымдағы хоум-ран рекордын жаңартқан. 2010 жылы Макгуайр 1998 жылғы маусымда стероидтер қолданғанын мойындады. 2018 жылғы оқиға: Тайландтағы үңгірдегі құтқару операциясы. 2018 жылдың маусым және шілде айларында 12 жігіт және олардың кіші футбол командасының жаттықтырушысы Эккапол Чантавонг екі аптадан астам уақыт бойы үңгірде қалып қойды. Оларды 10 000-нан астам адамның қатысуымен сәтті құтқарылды. «Time» журналының мақаласында Чантавонг, сол кезде Чианг Рай провинциясының губернаторы және құтқару операциясын басқарған Наронгсак Остотанакорн, топты алғашқы болып тірі тапқан екі суға түсуші Джон Волантен мен Рик Стентон, құтқару операциясында қаза тапқан Самарн Кунан және құтқаруда маңызды рөл атқарған анестезиолог және суға түсуші Ричард Харрис жасаған ерлік әрекеттері баяндалды. Джеймс Шоу-младший. «Time» журналының мақаласында 2019 жылдың 15 сәуірінде болған өрт кезінде Нотр-Дам соборының құнды мүліктерін сақтап қалғандар (әсіресе Париждің тарихи ескерткіштерін сақтаушы Антуан Мари Прео және Нотр-Дам соборының операциялық директоры Лоран Прадес), өртпен күрескен 400 өрт сөндіруші және соборды қайта жаңартуға дайындалып жатқандар туралы айтылды. Нәтижесінде, Киоттың мектеп округі түскі асқа қарыз саясатын қайта қарады және Калифорния штатында «аштықтан ұялу» (қарызы бар оқушыларға нашар тамақ беру) құбылысын тыйым салатын заң қабылданды. Сатчел Смит. «Time» журналы 2019-20 жылғы Австралиядағы орман өрттері кезінде ерікті өрт сөндірушілердің еңбегін, оның ішінде қызмет барысында қаза тапқан үш адамды ерекше атап өтті. Сингапурдағы «Beng Who Cooks» азық-түлік дүкенінің иелері Джейсон Чуа мен Хунг Чжэн Лонг 2020 жылдың сәуірінен маусым айына дейін COVID-19 карантині кезінде азық-түлікке қол жеткізе алмайтындарға тегін тамақ жеткізуге бел буды. Олар барлығы 11 000 доллар жұмсап, 2 500-ге жуық адамды қамтамасыз етті. Грег Дейли. 2020 жылдың наурыз айында COVID-19 пандемиясы күшейген кезде, Нью-Джерси штатының Мерсер округінде газет жеткізуші Дейли ақысыз тауар жеткізу қызметін бастады. Жыл соңына дейін ол отбасының көмегімен 140-тан астам үйге қызмет көрсетіп, жергілікті ауданда 1000-нан астам азық-түлік тапсырысын орындады. Рахул Дубей. 2020 жылдың 1 маусымында Вашингтонда Джордж Флойдқа қарсы наразылықтар кезінде Дубей полиция қоршауында қалған және газбен шашылған 70-ке жуық наразылық білдірушіге өз үйінде пана берді, тіпті оларға комендант сағатын бұзудан сақтану үшін түндеуге рұқсат берді. Пастор Решорна Фитцпатрик және епископ Деррик Фитцпатрик. 2020 жылдың сәуір айында Чикагодағы «Stone Temple Missionary Baptist Church» шіркеуін басқаратын Решорна және Деррик Фитцпатрик COVID-19 пандемиясынан жұмыссыз қалған адамдарға апта сайын 300-ге жуық азық-түлік жинағын беруді бастады. Олар жыл бойы жұмыстарын кеңейтіп, жергілікті афроамерикандық және әйелдер басқаратын коммерциялық емес фермадан таза өнімдер алып, әр апта сайын ыстық сорпа дайындап, бетперделер мен антисептиктер сияқты қажетті заттарды таратты. 2021 жылғы деректер: Вакцина ғалымдары. Бұл материал COVID-19 вакцинасын жасауға үлес қосқандарға арналған, әсіресе mRNA вакцина технологиясын дамытқан Каталина Карико, Барни С. Грэм, Кизмекия Корбет және Дрю Вайсманға. 2022 жылғы деректер: Иран әйелдері. 2022 жылдың 16 қыркүйегінде хиджабын дұрыс кимегені үшін тұтқындалған Махса Аминидің қайтысынан кейін, куәгерлердің айтуынша, діни полиция қызметкерлерінің зорлық-зомбылығынан қайтыс болғаннан кейін жаппай халықаралық наразылықтар басталды. Бастапқыда әйелдер жетекшілік еткен наразылықтар 1979 жылғы Ислам революциясынан бері қолданылып келе жатқан хиджапты міндетті түрде киюді тоқтатуды талап етті. «Иранның Адам Құқықтары» агенттігінің мәліметінше, 2023 жылдың 9 қаңтарына дейін наразылықтарда кем дегенде 481 адам, оның ішінде 64 кәмелетке толмаған бала қаза тапты.
Жылдың инноваторы
Жылды таңдау жазбалары2022Грегори Робинсон және Джеймс Уэбб ғарыш телескопы тобыРобинсон 2018 жылдан 2022 жылға дейін телескоптың бағдарлама директоры болды.
Жыл командасы
Жыл командасы Smartsheet серіктестігімен марапатталады. Жыл таңдауының ноталары. 2023 жылғы үздіктер: HP әлеуметтік әсер тобы. Топ құрамында: Микеле Малежки, Мариама Кабиа, Аншу Гровер, Ина Прогонати, Стефани Борман және Хулио Вера Барахас.
Жыл қорғаушылары
2020 жылы «Жыл сақшысы» сыйлығы Amazon компаниясымен бірлесіп табысталды. Year Choice Notes2019 Американдық мемлекеттік қызметкерлер. Бұл материал сол жылы Дональд Трампқа қарсы жүргізілген импичмент тергеуіне қатысқандарды, әсіресе Мари Йованович, Уильям Тейлор, Фиона Хилл, Александр Виндман, Марк Сэнди, Дженнифер Уильямс, Дэвид Холмс, Лора Купер және бастапқы куәгерді назарға алады. 2020 жылғы Антони Фаучи және жедел жәрдем көрсететін денсаулық сақтау қызметкерлері. Джордж Флойд наразылығы сияқты нәсілдік әділеттілік қозғалыстарын ұйымдастырушылардың еңбегі мойындалды. Висконсин штатының Кеноша қаласының тұрғыны Беннет Бей Джейкоб Блейктің атылуынан кейін белсенділігімен көзге түсті. Траор – белсенді және 2016 жылы полиция күзетінен қайтыс болған қара нәсілді француз Адам Траордың қарындасы. Полиция қызметкерлері, зорлық-зомбылық жасады деген айыптаудан 2020 жылдың 29 мамырында ақталды, бұл сол кездегі Джордж Флойд наразылығымен ынтымақтастықта полиция зорлық-зомбылығына қарсы жаңа толқынды тудырды.