Кіріспе

10 (он) – 9-дан кейінгі және 11-ден бұрынғы жұп табиғи сан. Он – ондық сандар жүйесінің негізі, бұл жүйе ауызша және жазбаша түрде сандарды көрсетудің ең көп тараған тәсілі.

Пайдалану және терминдер

Он элементтен тұратын жиынтық (көбінесе он жылдық мерзім) онжылдық деп аталады. Реттік сын есім – ондық, тарату сын есім – ондық. Кез келген шаманы бір ретке арттыру, ең көп таралған түсінік бойынша, сол шаманы он есеге көбейтуді білдіреді. Бір нәрсені оннан бірге кеміту – децимациялау (децимация). (Ежелгі Римде, когортадағы әр он сарбаздың біреуін өлтіру – қорқыныш немесе бүлік жасағаны үшін жаза болған; немесе ауылдағы еңбекке жарамды ерлердің оннан бірін жаза ретінде өлтіру, осылайша аграрлық қоғамдарда еңбек күшінің жетіспеушілігі мен аштық қаупі тудырған.)

Декагон

Компас пен тік сызық арқылы салынатын көпбұрыш ретінде, тұрақты онбұрыштың ішкі бұрышы градусқа, ал орталық бұрышы градусқа тең. Он жаққа дейінгі барлық тұрақты көпбұрыштар басқа тұрақты көпбұрыштармен бірге жазықтықты мозаикалай алады; мұны істей алмайтын алғашқы тұрақты көпбұрыш – он бір жақты хендекагон. Тұрақты онбұрышты басқа тұрақты фигуралармен бірге мозаикалау мүмкін болмаса да, жазықтықтың он бір тұрақты және жартылай тұрақты мозаикасының оны Витоффиандық болып табылады (ұзартылған үшбұрышты мозаика – жалғыз ерекшелік); алайда, жазықтықты үстіне жабылатын онбұрыштармен жабуға болады, және ол алтын қатынаста пропорцияланған жұлдызшалар мен ромбтарға бөлінген кезде Пенроуз P2 мозаикасына тең. Тұрақты онбұрыш, сонымен қатар, тұрақты он екібұрыш пен икосаэдрдің Петри көпбұрышы болып табылады және ол Архимедтік денеде болуы мүмкін ең үлкен бет болып табылады, мысалы, қысқартылған он екібұрыш пен икосидодекаэдрде. Төртінші өлшемде он тұрақты жұлдыз полихорасы бар, олардың барлығы Коксетер жазықтығында әртүрлі декаграммалық симметрияларды қамтитын орфографиялық проекцияларға ие, олар тұрақты декаграмманың күрделі формаларын қамтиды.

Жоғары өлшемді кеңістіктер

нүктедегі көбейтілген транзитивті пермутация тобы. Бұл шамамен қарапайым топ, реті, Ол ең кішкентай спорадикалық қарапайым топтың ішінде 11-дәрежелі нүктелік тұрақтандырушы ретінде қызмет етеді, он өлшемдегі қайталанбайтын адал кешенді бейнелеуі бар топ, және оған тең тәртіп мыңнан бір бірінші саннан бір кем, 7919. Бұл шексіз өлшемді Kac–Moody алгебрасы, оның түзу Лоренц бір модульді торы II9,1 өлшемді 10 тамыр торы болып табылады. Бұл -1-ге тең теріс Картан матрицасы детерминанты бар алғашқы Ли алгебрасы. Евклид кеңістігіндегі өлшемдердегі бейнелеулердің ресми сипаттамасын қабылдайтын он аффинді Коксетер тобы бар. Бұлардың шексіз қырлары бар, олардың қалыпты абельдік кіші топтарының коэффициенттік тобы шекті. Олар бір өлшемді Коксетер тобы [∞], ол апирогонды плитканы, сондай-ақ бес аффинді Коксетер топтарын , , , және олар бес ерекше Лай алгебрасымен байланысты. Сондай-ақ, олар төрт жалпы аффинді Коксетер топтарын қамтиды, олар симплексті, кубикалық және демигиперкубикалық бал аралары немесе теселяциялармен байланысты. Гиперболалық кеңістіктегі Коксетер топтарына қатысты, мұндай топтар шексіз көп; алайда, он паракомпакт гиперболалық шешімдер үшін ең жоғары орын, тоғыз өлшемде бейнеленеді. Сондай-ақ, Коксетер-Динкин диаграммасындағы екі түйіннің кез келген пермутациясын алып тастау шекті немесе Евклидтік графикті қалдыратын гиперболикалық Лоренцтік кокомпакттық топтар бар. Он бірінші өлшем – бұл он бір өлшемдегі түбір симметриясын бөлісетін осындай шешімдердің ең жоғары өлшемді бейнелеуі. Бұлар, әсіресе, M теориясы мен струн теориясында қызығушылық тудырады.

Музыка

Мажорлық ондықтың интервалы – октава және мажорлық үштіктердің жиынтығы. Минорлық ондықтың интервалы – октава және минорлық үштіктердің жиынтығы.

Ыбырайымдық діндер

Еврей жазбаларындағы Он өсиет – Израиль халқының сақтауы тиіс, Құдай тарапынан (Мұсаға) берілген моральдық талаптар.

Мистика

Пифагорлықта 10 саны маңызды рөл атқарды және тетрактис символымен бейнеленді. Қабалалық Өмір ағашында он Сефирот бар. Қытай астрологиясында 10 аспандық сабақ – циклдық сандық жүйе, ол уақыт санау үшін де қолданылады.