Джеймс Глейшер: Метеоролог, астроном және ауа шарымен саяхатшы

Кіріспе

Ағылшын метеорологы және астрономы, оның ұлы математик

Джеймс Глейшер FRS (1809 жылдың 7 сәуірі – 1903 жылдың 7 ақпаны) – ағылшын метеорологы, аэронавт және астрономы.

Өмірбаян

Ротерхитте, Лондондық сағатшының ұлы туған Глейшер 1833-1835 жылдары Кембридж обсерваториясында кіші көмекші болып жұмыс істеді, содан кейін Гринвичтегі Корольдік обсерваторияға ауысты. Он жылдан астам уақыт бойы Гринвичтегі метеорология және магнетизм бөлімінің бастығы қызметін атқарды. 1845 жылы Глейшер ылғалдылықты өлшеуге арналған шөл нүктесі кестелерін жариялады. 1849 жылдың маусым айында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол Метеорологиялық қоғамның (1850) және Ұлыбританияның Аэронавтикалық қоғамының (1866) негізін қалаушы мүшесі болды. 1867-1868 жылдары Корольдік метеорологиялық қоғамның президенті болды және өмірінің соңына дейін оның мүшесі болып қалды. Сонымен қатар, Корольдік микроскопиялық қоғамның президенті де болды. Ол, ең алдымен, пионерлік аэростатшы ретінде танымал. 1862-1866 жылдар аралығында, көбінесе Генри Трейси Коксвеллмен бірге, Глейшер атмосфераның температурасы мен ылғалдылығын мүмкін болатын ең биік биіктікте өлшеу үшін көптеген ұшулар жасады. 1862 жылдың 5 қыркүйегіндегі ұшулары биіктік бойынша әлемдік рекордты жаңартты, бірақ оқу жасамас бұрын ол есінен танып қалды. Онымен бірге сапарлаған бір мысық өлді. Деректерге сәйкес, ол теңіз деңгейінен жоғары және шамамен метрге дейін көтерілген. Глейшер ұшу кезінде есінен танып, Коксвелл қолындағы сезімін жоғалтты. Клапанның сымы түйіліп қалғандықтан, механизмді босата алмады; үлкен күш жұмсап, ол арқанға көтеріліп, есінен танымас бұрын желдеткішті ашуға қол жеткізді. Бұл шардың төмендеуіне мүмкіндік берді. Глейшер Лондонның Блэкхит ауданындағы Дартмут-Хилл көшесіндегі 20-үйде тұрды, онда оның құрметіне көк тақта орнатылған. Екеуі тағы да бірнеше ұшу жасады. Смитсон институтының мәліметінше, Глейшер "ауаның температурасын, барометрлік қысымын және химиялық құрамын өлшеу үшін нәзік аспаптар алып келді. Ол тіпті әртүрлі биіктіктегі өзінің пульсін де тіркеді". 1871 жылы Глейшер өзінің эксперименттері туралы есептер жинағын, «Әуедегі саяхаттар» атты кітабын жариялауға мүмкіндік жасады. Бір мәліметке сәйкес, ол көптеген адамдардың оның тәжірибесінен үйренуін қамтамасыз ету үшін «егжей-тегжейлі суреттер мен карталарды, оқиғаларын түрлі-түсті етіп баяндап, нақты байқағандарын жан-жақты сипаттаған». Глейшер 1895 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды. 1903 жылы Суррейдегі Кройдон қаласында 93 жасында қайтыс болды.

Born in Rotherhithe, the son of a London watchmaker, Glaisher was a junior assistant at the Cambridge Observatory from 1833 to 1835 before moving to the Royal Observatory, Greenwich, where he served as Superintendent of the Department of Meteorology and Magnetism at Greenwich for 34 years. In 1845, Glaisher published his dew point tables for the measurement of humidity. He was elected a Fellow of the Royal Society in June 1849. He was a founding member of the Meteorological Society (1850) and the Aeronautical Society of Great Britain (1866). He was president of the Royal Meteorological Society from 1867 to 1868. He remained a member until his death. He was also President of the Royal Microscopical Society. He is most famous as a pioneering balloonist. Between 1862 and 1866, usually with Henry Tracey Coxwell as his co pilot, Glaisher made numerous ascents to measure the temperature and humidity of the atmosphere at the greatest altitudes attainable at that time. Their ascent on 5 September 1862 broke the world record for altitude but he passed out around before a reading could be taken. One of the pigeons making the trip with him died. Estimates suggest that he rose to more than and as much as above sea level. Glaisher lost consciousness during the ascent and Coxwell lost all sensation in his hands. The valve line had become entangled so he was unable to release the mechanism; with great effort, he climbed onto the rigging and was finally able to release the vent before losing consciousness. This allowed the balloon to descend to a lower altitude. Glaisher lived at 20 Dartmouth Hill, Blackheath, London, where there is a blue plaque in his memory. The two made additional flights. According to the Smithsonian Institution, Glaisher "brought along delicate instruments to measure the temperature, barometric pressure and chemical composition of the air. He even recorded his own pulse at various altitudes". In 1871, Glaisher arranged for the publication of his book about the balloon flights, Travels in the Air, a collection of reports from his experiments. To ensure that numerous members of the general public would learn from his experiences, he included "detailed drawings and maps, colorful accounts of his adventures and vivid descriptions of his precise observations", according to one report. Glaisher was elected to the American Philosophical Society in 1895. He died in Croydon, Surrey in 1903, aged 93.

Отбасы

1843 жылы ол Гринвич корольдік обсерваториясының ассистенті Генри Белвилльдің қызы Сесилия Луиза Белвиллге үйленді. Джеймс пен Сесилияның екі ұлы болды: Эрнест Глейшер және математик Джеймс Уитбрейд Ли Глейшер (1848–1928), сондай-ақ бір қызы: Сесилия Аппелина (1845–1932).

Тану

Айдағы кратер оның құрметіне аталған. Бұл атау 1935 жылы Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) тарапынан бекітілді.

Танымал мәдениетте

2019 жылы шыққан "Аэронавттар" фильмінде 1862 жылғы 5 қыркүйектегі ұшу оқиғасы көркемделіп бейнеленген. Фильмде ойдан шығарылған ұшқыш Амелия Рен (Фелисити Джонс сомдаған) Глейшерге (Эдди Редмейн сомдаған) газды шармен жаңа жаңалықтар ашуға тырысқанда, өмір үшін қаһармандық күреске қосылады. Фильмде Генри Коксвелл туралы ешқандай мәлімет жоқ, Рен ұшқыш рөлін толығымен өз мойнына алады.