Полису: Ғылыми дау тудырған судың гипотетикалық түрі
Polywater
Поливода – 1960-жылдары дау тудырған судың полимерленген түрі. Совет ғалымы Федиякин сипаттаған, кейін жалған екені анықталды. Патологиялық ғылым мысалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судың гипотетикалық полимерленген түрі. Полису – 1960 жылдардың соңында көптеген ғылыми дау-дамайларға себеп болған судың гипотетикалық полимерленген түрі. Оны алғаш рет совет ғалымы Николай Федякин сипаттаған. 1969 жылға қарай, батыстық ғалымдардың осы затты қайта жасау әрекеттеріне басылымдар назар аударып, АҚШ пен КСРО арасында "полису алшақтығы" тууы мүмкін деген қауіпті күшейтті. Көбейген баспасөз назары ғылыми зейіннің де артуына әкелді, ал 1970 жылдан бастап оның шынайылығына күмән туды. 1973 жылы ол – әртүрлі қоспалармен ластанған қарапайым су екені анықталды. Бүгінде полису патологиялық ғылымның мысалы ретінде белгілі.
Hypothetical polymerized form of water
Polywater was a hypothesized polymerized form of water that was the subject of much scientific controversy during the late 1960s, first described by Soviet scientist Nikolai Fedyakin. By 1969 the popular press had taken notice of Western attempts to recreate the substance and sparked fears of a "polywater gap" between the United States and Soviet Union. Increased press attention also brought with it increased scientific attention, and as early as 1970 doubts about its authenticity were being circulated. By 1973 it was found to be illusory, being just water with any number of common compounds contaminating it. Today, polywater is best known as an example of pathological science.
Өмірбаян
1961 жылы Ресейдің Кострома технологиялық институтында жұмыс істейтін кеңес физигі Николай Федякин тар кварц капиллярлы түтікшелерде конденсацияланған немесе бірнеше рет өткізілген судың қасиеттерін зерттеді. Кейбір тәжірибелер нәтижесінде, қайнау температурасы жоғары, қату температурасы төмен және обычайный суға қарағанда әлдеқайда жоғары тұтқырлыққа ие, шамамен сироп сияқты жаңа су түрі пайда болды. Мәскеудегі Физикалық химия институтының беттік физика зертханасының директоры Борис Держагуин Федякиннің тәжірибелері туралы естіді. Ол жаңа суды өндіру әдісін жетілдірді және, әлі де осы құпия материалдың өте аз мөлшерін өндірсе де, Федякинге қарағанда едәуір жылдам өндірді. Материалдың қасиеттерін зерттеу -40°C немесе одан төмен температурада қату температурасы, 150°C немесе одан жоғары қайнау температурасы және шамамен 1,1-1,2 г/см³ тығыздық көрсетті, сондай-ақ температураның жоғарылауымен кеңею байқалды. Нәтижелер совет ғылыми журналдарында жарияланды, ал қысқаша мазмұндары ағылшын тіліндегі Chemical Abstracts журналында жарияланды, бірақ батыс ғалымдары бұл жұмысты назарға алмады. 1966 жылы Держагуин Нотингемдегі «Фарадей қоғамының талқылауларына» қатысу үшін Англияға сапар шекті. Ол бұл жұмысты тағы бір рет ұсынды, және осы жолы ағылшын ғалымдары оның «аномальды су» деп атаған нәрсесіне назар аударды. Ағылшын ғалымдары да осы құбылысты зерттеуді бастады, ал 1968 жылы ол АҚШ-та да зерттеліп жатты. 1969 жылы бұл концепция газеттер мен журналдарға тарады. Содан кейін ғылыми дау пайда болды. Кейбір тәжірибелер Держагуиннің нәтижелерін қайталай алды, ал басқалары сәтсіз аяқталды. Бұл құбылысты түсіндіру үшін бірнеше теориялар ұсынылды. Кейбіреулер бұл трансатлантикалық телефон кабельдеріндегі кедергінің артуына себеп болатынын болжады, ал басқалары поливода обычайный сумен жанасқанда, оны поливодаға айналдыратынын болжады, бұл Курт Воннегуттың «Cat's Cradle» романындағы соңғы күндік сценарийді еске түсірді. 1970 жылдары поливода халыққа кеңінен танымал болды. Осы кезеңде бірнеше адам батыста «поливода» деп белгілі болған судың шынайылығына күмән келтірді. Басты мәселе судың ластануы болды, бірақ зерттеушілер бұған жол бермеу үшін жасалған шаралар туралы еңбектерде кеңінен тоқталды. Денис Руссо және Серджио Порто Bell Labs компаниясында инфрақызыл спектрлік талдау жүргізді, ол поливоданың негізінен хлор мен натрийден тұратынын көрсетті. Денис Руссо зертханада гандбол ойнағаннан кейін өз тер шешуімен тәжірибе жасады және оның бірдей қасиеттері бар екенін анықтады. Ол поливоданың обычайный су екенін, бірақ шағын мөлшерде биологиялық қоспалар бар екенін көрсететін мақала жариялады. Содан кейін тағы бір зерттеу толқыны басталды, бұл жолы олар қатаң бақылауда болды. Поливоданы енді жасау мүмкін болмады. Химиялық талдау поливода үлгілерінің басқа заттармен ластанғанын көрсетті (қосымша қасиеттерге байланысты қату және қайнау температурасының өзгеруін түсіндіреді), ал поливоданы электронды микроскопиямен зерттеу оның құрамында кремний диоксидінен бастап фосфолипидтерге дейінгі әр түрлі қатты заттардың кішкентай бөлшектері бар екенін көрсетті, бұл оның жоғары тұтқырлығын түсіндіреді. Алғашқыда поливоданы өндірген тәжірибелер мұқият тазаланған әйнек ыдыстармен қайталанғанда, алынған судың аномальдық қасиеттері жоғалып кетті, тіпті бастапқыда поливоданың пайда болуын қолдаған ғалымдар да оның жоқ екеніне келісті. 1973 жылдың тамызында Держагуин мен Н. В. Чураев Nature журналында хат жариялады, онда олар былай деп жазды: «Бұл [аномальды] қасиеттер полимерлі су молекулаларының болуына емес, ластануға байланысты болуы керек». Денис Руссо поливоданы патологиялық ғылымның классикалық мысалы ретінде пайдаланды және содан бері басқа мысалдар туралы да жазды. Теориялық тұрғыдан поливоданы жоққа шығару керек еді деген пікірлер айтылды. Термодинамика заңдары поливоданың қайнау температурасы обычайный судан жоғары болғандықтан, оның тұрақтандырылғанын болжады, сондықтан Жердегі барлық су тек бір бөлігінің орнына поливодаға өздігінен айналуы керек еді.
In 1961, the Soviet physicist Nikolai Fedyakin, working at the Technological Institute of Kostroma, Russia, performed measurements on the properties of water which had been condensed in, or repeatedly forced through, narrow quartz capillary tubes. Some of these experiments resulted in what was seemingly a new form of water with a higher boiling point, lower freezing point, and much higher viscosity than ordinary water – about that of a syrup. Boris Derjaguin, director of the laboratory for surface physics at the Institute for Physical Chemistry in Moscow, heard about Fedyakin's experiments. He improved on the method to produce the new water, and though he still produced very small quantities of this mysterious material, he did so substantially faster than Fedyakin did. Investigations of the material properties showed a substantially lower freezing point of −40 °C or less, a boiling point of 150 °C or greater, a density of approx. 1.1 to 1.2 g/cm3, and increased expansion with increasing temperature. The results were published in Soviet science journals, and short summaries were published in Chemical Abstracts in English, but Western scientists took no notice of the work. In 1966, Derjaguin travelled to England for the "Discussions of the Faraday Society" in Nottingham. There, he presented the work again, and this time English scientists took note of what he referred to as anomalous water. English scientists then started researching the effect as well, and by 1968 it was also under study in the United States. By 1969, the concept had spread to newspapers and magazines. A scientific furore followed. Some experiments carried out were able to reproduce Derjaguin's findings, while others failed. Several theories were advanced to explain the phenomenon. Some proposed it was the cause for increasing resistance on trans Atlantic phone cables, while others predicted that if polywater were to contact ordinary water, it would convert that water into polywater, echoing the doomsday scenario in Kurt Vonnegut's novel Cat's Cradle. By the 1970s, polywater was well known in the general population. During this time, several people questioned the authenticity of what had come to be known in the West as polywater. The main concern was contamination of the water, but the papers went to great lengths to note the care taken to avoid this. Denis Rousseau and Sergio Porto of Bell Labs carried out infrared spectrum analysis, which showed polywater to be mostly chlorine and sodium. Denis Rousseau undertook an experiment with his own sweat after playing a handball game at the lab and found it had identical properties. He then published a paper suggesting polywater was nothing more than water with small amounts of biological impurities. Another wave of research followed, this time more tightly controlled. Invariably, polywater could no longer be made. Chemical analysis found the samples of polywater to be contaminated with other substances (explaining the changes in melting and boiling points due to colligative properties), and examination of polywater by electron microscopy showed it also contained small particles of various solids – from silica to phospholipids, explaining its greater viscosity. When the experiments which had initially produced polywater were repeated with thoroughly cleaned glassware, the anomalous properties of the resulting water vanished, and even the scientists who had originally advanced the case for polywater agreed it did not exist. In August 1973, Derjaguin and N. V. Churaev published a letter in the journal Nature in which they wrote; "these [anomalous] properties should be attributed to impurities rather than to the existence of polymeric water molecules". Denis Rousseau used polywater as a classic example of pathological science and has since written on other examples as well. It has been suggested that polywater should have been dismissed on theoretical grounds. The laws of thermodynamics predicted that, since polywater had a higher boiling point than ordinary water, it meant it was more stable, and thus all of Earth's water should have turned spontaneously into polywater, instead of just part of it.
Көркем шығармаларда
"Жылаңаш уақыт" (Жұлдызды жол, 1966) және оның жалғасы "Жылаңаш қазір" (Жұлдызды жол: Келесі буын, 1987) эпизодтары полисудың улануының түрлерін қамтиды. Алғашқы эпизодта ғылыми зерттеу бекеті полисудың құрбаны болады, бұл экипаждың мүшелерін соншалық деңгейде әлсіздендіреді де, олар кешендегі қоршаған ортаны бақылау жүйесін тоқтатқаннан кейін қайтыс болады. Жалғасында, Жұлдыздық флоттың кемесі қаңғыбас күйде табылған, оның экипажы полисудың улануынан әртүрлі жағдайларда мұздап қалған. Говард Л. Майерстің "Полису Дудл" (Dr. Dolittle псевдонимімен жазған) атты әңгімесі 1971 жылғы ақпан айындағы Analog Science Fiction and Fact журналында жарияланған. Онда Рихард Фейнман сипаттаған метаболизммен толыққантай полисудан тұратын жануар бейнеленген. (Әңгіме атауы "Полли Волли Дудл" әнімен байланысты ойын.) Полис – Роберт С. О'Брайеннің 1972 жылы жарық көрген шпиондық триллері "17-топтан есеп" романының орталық идеясы. Оқиға адамдарды бақылауға алып, тәуелсіз ойлау және әрекет ету қабілетін жоғалтатын полисудың қолданылуы төңірегінде өрбиді.
The episodes "The Naked Time" (Star Trek, 1966) and its sequel, "The Naked Now" (Star Trek: The Next Generation, 1987) involve forms of polywater intoxication. In the original episode, a scientific research outpost falls victim to polywater, which causes the crew to become so incapacitated that they all died after shutting off environmental controls in the compound. In the sequel, a Starfleet vessel is discovered adrift, its crew frozen in various states due to polywater intoxication. The story "Polywater Doodle" by Howard L. Myers (writing under the pseudonym "Dr. Dolittle") appeared in the February 1971 issue of Analog Science Fiction and Fact. It features an animal composed entirely of polywater, with the metabolism described by Richard Feynman. (The title of the story is a pun on "Polly Wolly Doodle".) Polywater is the central idea of the 1972 espionage/thriller novel A Report from Group 17 by Robert C. O'Brien. The story revolves around the use of a type of polywater to make people controllable and incapable of independent thought or action.