Психотерапия: Мінез-құлықты өзгерту және психикалық денсаулықты жақсарту

Кіріспе

Мінезді өзгертуге бағытталған клиникалық психология

Академиялық журнал

Психотерапия (сонымен қатар психологиялық терапия, сөйлесу арқылы терапия немесе әңгімелесу терапиясы) – психологиялық әдістерді қолдану, әсіресе тұрақты жеке қарым-қатынасқа негізделген жағдайда, адамға мінез-құлықты өзгертуге, бақытты арттыруға және проблемаларды жеңуге көмектесу. Психотерапияның мақсаты – жеке адамның әл-ауқатын және психикалық денсаулығын жақсарту, мазасыз мінез-құлықтарды, сенімдерді, құлықтарды, ойларды немесе эмоцияларды шешу немесе жеңілдету, сондай-ақ қарым-қатынастар мен әлеуметтік дағдыларды жетілдіру. Психотерапияның көптеген түрлері жеке ересектерге, отбасыларға немесе балалар мен жасөспірімдерге арналған. Психотерапияның кейбір түрлері белгілі бір диагностикаланған психикалық ауруларды емдеу үшін ғылыми дәлелдерге негізделген деп есептеледі, ал басқалары жалған ғылым ретінде сынға ұшыраған. Психотерапияда жүздеген әдістер бар, олардың кейбіреулері ұсақ өзгерістерге ие, ал басқалары психологияның өте әртүрлі түсініктеріне негізделген. Көбінесе клиент пен терапевт арасында жеке сеанстар өтеді, бірақ кейбіреулері топтармен, оның ішінде отбасылармен жүргізіледі. Психотерапевтер психиатрлар, психологтар, психикалық денсаулық саласының медбикелері, клиникалық әлеуметтік жұмыскерлер, неке және отбасылық терапевтер немесе кәсіби кеңесшілер сияқты психикалық денсаулық мамандары болуы мүмкін. Психотерапевтер басқа да әртүрлі салалардан шығуы мүмкін, ал заңнамаға байланысты заңды түрде реттелуі, өз еркімен реттелуі немесе реттелмеуі мүмкін (және терминнің өзі қорғалуы немесе қорғалмауы мүмкін).

Анықтамалар

Психотерапия термині ежелгі грек тіліндегі psyche (ψυχή – «тыныс, рух, жан» деген мағынаны білдіреді) және therapeia (θεραπεία – «сауықтыру, медициналық емдеу») сөздерінен туындаған. Оксфорд ағылшын сөздігі оны «психологиялық құралдармен сананың немесе жеке тұлғаның бұзылыстарын емдеу» деп анықтайды, бірақ бұрынғы қолданыста гипноздық ұсыныс арқылы ауруларды емдеуді білдірген. Психотерапия көбінесе, әсіресе жалпы оқырмандар үшін «сөйлесу терапиясы» немесе «әңгімелесу терапиясы» деп аталады, бірақ психотерапияның барлық түрлері ауызша байланысқа негізделмейді. Сөздік қарым-қатынас жасамайтын балалар мен ересектер психотерапиядан мүлдем шеттетілмейді; шындығында, кейбір түрлері осындай жағдайлар үшін жасалған. Америкалық Психологиялық Ассоциация 2012 жылы американдық психолог Джон С. Норкросс жасаған анықтама негізінде психотерапияның тиімділігі туралы қаулы қабылдады: «Психотерапия – бұл белгілі психологиялық принциптерге негізделген клиникалық әдістерді және қарым-қатынастарды біліп, қасақана қолдану, оның мақсаты адамдарға өздерінің мінез-құлқы, танымдық үдерістері, эмоциялары және/немесе басқа жеке ерекшеліктерін қатысушылар қалаған бағытта өзгертуге көмектесу». Психиатр Жером Франк еңбегінің әсерлі басылымдары психотерапияны, негізінен сөздер, іс-әрекеттер және рәсімдерді қамтитын қарым-қатынастар сериясында әлеуметтік жағынан бекітілген әдістерді қолдана отырып, емдеуші қарым-қатынас ретінде анықтады. Франк оны сендіру мен риториканың бір түрі деп есептеді. Тарихи тұрғыдан психотерапия кейде «түсіндіру» (яғни, Фрейдтік) әдістерді, атап айтқанда психоанализді білдірді, бұл мінез-құлқы өзгерту сияқты психиатриялық ауруларды емдеудің басқа әдістерінен өзгеше. Кеңес берудің кейбір анықтамалары психотерапиямен (әсіресе клиентке бағытталған тәсілдерде) қабаттасады, немесе кеңес беру белгілі бір салалардағы күнделікті мәселелер бойынша көмек көрсетуді білдіруі мүмкін, әдетте медициналық немесе «кәсіби» бағыттылығы аз және қысқа мерзімді. Соматотерапия – жарақаттар мен аурулар сияқты физикалық өзгерістерді пайдалану, ал социотерапия – емдеуші өзгерістерді жүзеге асыру үшін адамның әлеуметтік ортасын пайдалану. Психотерапия адамның психикалық/психологиялық өмірінің маңызды бөлігі ретінде руханилықты қарастыруы мүмкін, ал кейбір түрлері рухани философиялардан алынған, бірақ руханины жеке өлшем ретінде қарастыруға негізделген тәжірибелер міндетті түрде психотерапияның дәстүрлі немесе «заңды» түрлері деп есептелмейді.

The term psychotherapy is derived from Ancient Greek psyche (ψυχή meaning "breath; spirit; soul") and therapeia (θεραπεία "healing; medical treatment"). The Oxford English Dictionary defines it as "The treatment of disorders of the mind or personality by psychological means ", however, in earlier use it denoted the treatment of disease through hypnotic suggestion. Psychotherapy is often dubbed as a "talking therapy" or "talk therapy", particularly for a general audience, though not all forms of psychotherapy rely on verbal communication. Children or adults who do not engage in verbal communication (or not in the usual way) are not excluded from psychotherapy; indeed some types are designed for such cases. The American Psychological Association adopted a resolution on the effectiveness of psychotherapy in 2012 based on a definition developed by American psychologist John C. Norcross: "Psychotherapy is the informed and intentional application of clinical methods and interpersonal stances derived from established psychological principles for the purpose of assisting people to modify their behaviors, cognitions, emotions, and/or other personal characteristics in directions that the participants deem desirable". Influential editions of a work by psychiatrist Jerome Frank defined psychotherapy as a healing relationship using socially authorized methods in a series of contacts primarily involving words, acts and rituals—which Frank regarded as forms of persuasion and rhetoric. Historically, psychotherapy has sometimes meant "interpretative" (i. e. Freudian) methods, namely psychoanalysis, in contrast with other methods to treat psychiatric disorders such as behavior modification. Some definitions of counseling overlap with psychotherapy (particularly in non directive client centered approaches), or counseling may refer to guidance for everyday problems in specific areas, typically for shorter durations with a less medical or "professional" focus. Somatotherapy refers to the use of physical changes as injuries and illnesses, and sociotherapy to the use of a person's social environment to effect therapeutic change. Psychotherapy may address spirituality as a significant part of someone's mental / psychological life, and some forms are derived from spiritual philosophies, but practices based on treating the spiritual as a separate dimension are not necessarily considered as traditional or 'legitimate' forms of psychotherapy.

Жеткізу

Психотерапия жеке (бірге, жұптармен немесе топта) немесе телефон арқылы кеңес беру немесе онлайн кеңес беру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін (қараңыз). Мінез-құлықтық терапия үшін виртуалды шындық терапиясы, танымдық техникаларды оқытуға арналған мультимедиалық бағдарламалар және идеяларды іске асыру немесе жақсартылған бақылау үшін қолға ұсталатын құрылғылар сияқты компьютерлік көмекпенгі терапияда да жетістіктер болды (қараңыз). Психотерапияның көптеген түрлері ауызша әңгімелесуді пайдаланады. Кейбіреулері жазбаша сөз, өнер, драма, әңгіме немесе музыка сияқты басқа да коммуникация түрлерін де қолданады. Балалар мен олардың ата-аналарымен жүргізілетін психотерапия көбінесе ойын, драмалық (яғни рөлдік ойын) және сурет салуды қамтиды, бұл сөзсіз және ауыстырылған өзара әрекеттесу тәсілдерінен туындаған ортақ әңгіме болып табылады.

Реттеу

Психотерапевтер дәстүрлі түрде психологтар мен психиатрлар сияқты психикалық денсаулық саласының мамандары болуы мүмкін; басқа да мамандықтар (отбасылық терапевтер, әлеуметтік жұмыскерлер, медбикелер және т.б.) психотерапия бойынша арнайы білім алған немесе (кейбір жағдайларда) академиялық немесе ғылыми білімді мамандар. Психиатрлар алдымен дәрігер ретінде оқытылады, сондықтан олар рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді жазып бере алады; ал мамандандырылған психиатриялық оқыту медициналық мектептен кейін психиатриялық резидентураларда басталады: алайда олардың мамандығы психикалық аурулар немесе психикалық бұзылулардың түрлері. Клиникалық психологтар психология бойынша ғылым кандидаты немесе докторлық дәрежесіне ие, оның құрамында клиникалық және зерттеу жұмыстары бар. Психотерапияны басқа клиникалық тәжірибешілер, әлеуметтік жұмыскерлер, психикалық денсаулық кеңесшілері, діни кеңесшілер және психикалық денсаулыққа маманданған медбикелер де жиі жүргізеді. Психотерапияның көптеген түрлі оқыту бағдарламалары мен мекемелік жағдайлары көп мамандықты қамтиды. Көптеген елдерде психотерапия бойынша білім жоғары оқу орнынан кейін, көбінесе магистрлік (немесе докторлық) деңгейде, төрт жыл ішінде, тәжірибелік бақылаумен және клиникалық практикамен аяқталады. Психотерапиялық жұмысқа маманданған психикалық денсаулық саласының мамандары негізгі кәсіби дайындықтан кейін үздіксіз кәсіби білім беру бағдарламасын қажет етеді. Еуропалық психотерапия қауымдастығы (ЕАП) 2013 жылы еуропалық психотерапевттің кең ауқымды кәсіби құзыреттерінің тізімін жасады. Психотерапия кезінде сезімтал және өте жеке тақырыптар жиі талқыланатындықтан, терапевтерден клиенттің немесе пациенттің құпиялылығын сақтау күтіледі және әдетте заңды түрде міндетті. Клиенттің құпиялылығының маңыздылығы – және клиенттерді немесе басқаларды қорғау үшін оны бұзу қажет болатын шектеулі жағдайлар – психотерапиялық ұйымдардың этикалық практика кодекстерінде бекітілген. Құпиялықты бұзуға әдетте қабылданған жағдайлардың мысалдары: терапевт бала немесе қарт адамның физикалық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын білгенде; өзіне немесе нақты бір адамға қауіпті физикалық зиян келтірудің тікелей, айқын және жақын арадағы қаупі болғанда.

Psychotherapists traditionally may be mental health professionals like psychologists and psychiatrists; professionals from other backgrounds (family therapists, social workers, nurses, etc.) who have trained in a specific psychotherapy; or (in some cases) academic or scientifically trained professionals. Psychiatrists are trained first as physicians, and as such they may prescribe prescription medication; and specialist psychiatric training begins after medical school in psychiatric residencies: however, their specialty is in mental disorders or forms of mental illness. Clinical psychologists have specialist doctoral degrees in psychology with some clinical and research components. Other clinical practitioners, social workers, mental health counselors, pastoral counselors, and nurses with a specialization in mental health, also often conduct psychotherapy. Many of the wide variety of psychotherapy training programs and institutional settings are multi professional. In most countries, psychotherapy training is completed at a postgraduate level, often at a master's degree (or doctoral) level, over four years, with significant supervised practice and clinical placements. Mental health professionals that choose to specialize in psychotherapeutic work also require a program of continuing professional education after basic professional training. A listing of the extensive professional competencies of a European psychotherapist was developed by the European Association of Psychotherapy (EAP) in 2013. As sensitive and deeply personal topics are often discussed during psychotherapy, therapists are expected, and usually legally bound, to respect client or patient confidentiality. The critical importance of client confidentiality—and the limited circumstances in which it may need to be broken for the protection of clients or others—is enshrined in the regulatory psychotherapeutic organizations' codes of ethical practice. Examples of when it is typically accepted to break confidentiality include when the therapist has knowledge that a child or elder is being physically abused; when there is a direct, clear and imminent threat of serious physical harm to self or to a specific individual.

Еуропа

2015 жылға қарай, Еуропаның әртүрлі елдерінде психотерапияны реттеу және ұсыну мәселелерінде әлі де көптеген айырмашылықтар сақталып тұр. Кейбір елдерде осы практиканы реттеу немесе атақты қорғау шаралары жоқ. Ал кейбірі психотерапияны мемлекеттік сертификат алған «психикалық денсаулық мамандарына» (психологтар мен психиатрлар) ғана жүргізуге тырысады. Қорғалатын атақтар да әртүрлі. Еуропалық психотерапия қауымдастығы (ЕАП) 1990 жылғы Страсбург декларациясын қабылдады, ол Еуропада психотерапияның тәуелсіз мамандығын құруға, сондай-ақ жалқы еуропалық стандарттарды белгілеуге бағытталған. Осы мақсатта ЕАП Еуропалық Одақ пен Еуропалық Комиссиямен тығыз байланыс орнатты. Еуропалық Одақтың Еуропадағы еңбек күшінің еркін қозғалысы туралы басым саясаты бар екенін ескерсек, еуропалық заңнама ұлттық ережелерді, олар шектеуші шаралардың нысаны болған жағдайда, жоққа шығаруы мүмкін. Германияда ересектерге психотерапия жасау құқығы психологтар мен дәрігерлерге (соның ішінде психиатрларға) ғана беріледі, егер олар психотерапия бойынша бірнеше жылдық арнайы тәжірибелік оқудан өткен және сертификат алған болса. Психоанализ, психодинамикалық терапия және когнитивті-мінездік терапия неміс медициналық сақтандыру компанияларының талаптарына сай келетіндіктен, психикалық денсаулық саласының мамандары аспирантурада осы үш мамандықтың біреуін таңдауға жиі көшін. Психологтар үшін бұл үш жылдық толық уақытты практикалық оқу (4200 сағат) көзделеді, оның ішінде аккредиттелген психиатриялық мекемеде бір жылдық стажировка, амбулаториялық мекемеде алты айлық клиникалық жұмыс, амбулаториялық жағдайда 600 сағаттық бақылаудағы психотерапия және кем дегенде 600 сағат теориялық семинарлар бар. Әлеуметтік жұмыскерлер балалар мен жасөспірімдермен жұмыс істеу бойынша мамандануды аяқтауға мүмкіндік алады. Италияда психотерапияны жүзеге асыру құқығы психология немесе медицина мамандықтарын бітірген және төрт жылдық арнайы оқудан өткен түлектерге ғана беріледі. Швецияда «психотерапевт» атағына қатысты ұқсас шектеулер бар, оны тек психотерапия бойынша аспирантурадан өткен және Ұлттық денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер басқармасы берген лицензияға өтініш берген мамандар ғана пайдалана алады. Франция заңнамасы «психотерапевт» атағын психотерапевттердің ұлттық тізіліміне енген мамандарға ғана шектейді, бұл клиникалық психопатология бойынша білім беруді және тек дәрігерлерге немесе психология немесе психоанализ саласында магистр дәрежесіне ие болғандарға қолжетімді стажировка кезеңін талап етеді. Австрия мен Швейцарияда (2011) көп салалы функционалдық тәсілдерді мойындайтын заңдар бар. Ұлыбританияда үкімет және Денсаулық сақтау және күтім саласындағы кәсіптер кеңесі міндетті заңды тіркеуді қарастырды, бірақ кәсіби ұйымдарға өздерін реттеуге мүмкіндік беруге келісті, сондықтан Денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек саласындағы кәсіби стандарттар органы (PSA) аккредиттелген ерікті тізілімдер жүйесін іске қосты. Кеңес беру және психотерапия Ұлыбританияда қорғалатын атақтар емес. Белгілі бір стандартқа (әдетте 4-деңгейлі диплом) сәйкес біліктілік алған кеңесшілер мен психотерапевттер ПСА аккредиттелген тізілімдерінде тіркелген кәсіби ұйымдарға мүше болуға өтініш бере алады.

As of 2015, there are still a lot of variations between different European countries about the regulation and delivery of psychotherapy. Several countries have no regulation of the practice or no protection of the title. Some have a system of voluntary registration, with independent professional organizations, while other countries attempt to restrict the practice of psychotherapy to 'mental health professionals' (psychologists and psychiatrists) with state certified training. The titles that are protected also vary. The European Association for Psychotherapy (EAP) established the 1990 Strasbourg Declaration on Psychotherapy, which is dedicated to establishing an independent profession of psychotherapy in Europe, with pan European standards. The EAP has already made significant contacts with the European Union & European Commission towards this end. Given that the European Union has a primary policy about the free movement of labor within Europe, European legislation can overrule national regulations that are, in essence, forms of restrictive practices. In Germany, the practice of psychotherapy for adults is restricted to qualified psychologists and physicians (including psychiatrists) who have completed several years of specialist practical training and certification in psychotherapy. As psychoanalysis, psychodynamic therapy, and cognitive behavioral therapy meet the requirements of German health insurance companies, mental health professionals regularly opt for one of these three specializations in their postgraduate training. For psychologists, this includes three years of full time practical training (4,200 hours), encompassing a year long internship at an accredited psychiatric institution, six months of clinical work at an outpatient facility, 600 hours of supervised psychotherapy in an outpatient setting, and at least 600 hours of theoretical seminars. Social workers may complete the specialist training for child and teenage clients. Similarly in Italy, the practice of psychotherapy is restricted to graduates in psychology or medicine who have completed four years of recognised specialist training. Sweden has a similar restriction on the title "psychotherapist", which may only be used by professionals who have gone through a post graduate training in psychotherapy and then applied for a licence, issued by the National Board of Health and Welfare. Legislation in France restricts the use of the title "psychotherapist" to professionals on the National Register of Psychotherapists, which requires a training in clinical psychopathology and a period of internship which is only open to physicians or titulars of a master's degree in psychology or psychoanalysis. Austria and Switzerland (2011) have laws that recognize multi disciplinary functional approaches. In the United Kingdom, the government and Health and Care Professions Council considered mandatory legal registration but decided that it was best left to professional bodies to regulate themselves, so the Professional Standards Authority for Health and Social Care (PSA) launched an Accredited Voluntary Registers scheme. Counseling and psychotherapy are not protected titles in the United Kingdom. Counsellors and psychotherapists who have trained and qualify to a certain standard (usually a level 4 Diploma) can apply to be members of the professional bodies who are listed on the PSA Accredited Registers.

Америка Құрама Штаттары

Кейбір штаттарда кеңесшілер немесе терапевттер өзін-өзі тану немесе жарнамалау кезінде белгілі бір сөздер мен атауларды қолдану үшін лицензия алуы тиіс. Басқа кейбір штаттарда практикаға қойылған шектеулер ақы алумен байланысты. Лицензиялау және реттеуді әртүрлі штаттар жүзеге асырады. Егер лицензия болмаса, практиканы лицензиялы деп көрсету әдетте заңсыз болып табылады. Мысалы, лицензиясыз маман сақтандыру компанияларынан төлем қабылдауға құқылы емес. Психологтардың штаттық лицензиялау туралы ақпаратты Америка Психологиялық Ассоциациясы ұсынады. Штат заңдарынан өзге, Америка Психологиялық Ассоциациясы өз мүшелерінен жарияланған Психологтардың этикалық принциптері мен мінез-құлық кодексін сақтауды талап етеді. Американың Кәсіби Психология Кеңесі "кәсіби психологияның бекітілген салаларында біліктілігін көрсеткен психологтарды" тексеріп, сертификаттайды.

Канада

Психотерапияны реттеу провинциялар мен аумақтардың құзырында болады және олар арасында әртүрліліктер бар. Квебекте психотерапия – психологтарға, дәрігерлерге және Квебек психологтарының ордені берген психотерапия рұқсатына ие адамдарға ғана арналған реттелген қызмет. Әлеуметтік жұмыскерлер, отбасылық және жұбайлық терапевтер, еңбек терапевтері, бағдар берушілер, криминологтар, сексологтар, психопедагогтар және тіркелген медбикелер сияқты белгілі бір мамандықтардың өкілдері, белгілі бір білім беру және тәжірибе талаптарын орындағаннан кейін психотерапия рұқсатын алуға құқылы; олардың кәсіби бақылауын олардың өз кәсіби ұйымдары жүзеге асырады. Қазіргі жүйе күшіне енгенге дейін психотерапиямен айналысқан кейбір мамандар психотерапия рұқсатын жеке түрде сақтап отыр. 2019 жылдың 1 шілдесінде Онтарионың жоғалған адамдар туралы заңы күшіне енді, оның мақсаты полицияға жоғалған адамдарды іздеуде көбірек өкілеттік беру. Бұл заң полицияға денсаулық сақтау мамандарынан, соның ішінде психотерапевтерден, клиенті жоғалды деген күдік болған жағдайда, олардың клиенттері туралы құпия құжаттарды ұсынуды талап етуге мүмкіндік береді (рұқсат берудің орнына). Кейбір адамдар бұл заң психотерапия құпиялылығын бұзады деп алаңдайды және полиция оны теріс мақсаттарда пайдалана алады, ал басқалары заңның жеке өмірге құрмет көрсетуі мен тепе-теңдік сақтауына жоғары баға береді.

Тарих

Психотерапияны ғасырлар бойы қолданған деуге болады, себебі дәрігерлер, философтар, рухани тәжірибе иелері және жалпы адамдар басқаларды емдеу үшін психологиялық әдістерді пайдаланған. Батыс дәстүрінде 19 ғасырда моральдық емдеу қозғалысы (кейін моральдық немесе психикалық мағынаны білдірген) инвазивті емес, шектеусіз терапиялық әдістерге негізделді. Тағы бір ықпалды қозғалысты Франц Месмер (1734–1815) және оның шәкірті Арман Мари Жак де Шастене, Пуйессур графы (1751–1825) бастады. Месмеризм немесе жануарлар магнетизмі деп аталған бұл қозғалыс динамикалық психология мен психиатрияның, сондай-ақ гипноз туралы теориялардың дамуына зор әсер етті. 1853 жылы Уолтер Купер Денди дәрігерлердің пациенттердің психикалық жағдайына және осы арқылы олардың денелік сырқаттарына қалай әсер ете алатыны туралы "психотерапия" терминін енгізді, мысалы, психикалық тепе-теңдікті арттыру үшін қарама-қарсы эмоцияларды тудыру арқылы. Дэниел Хак Тук бұл терминді келтіріп, 1872 жылы "психотерапия" туралы жазды, онда ол жануарлар магнетизмін ғылымға айналдыруды ұсынды. Гипполит Бернхайм және оның "Нэнси мектебіндегі" әріптестері гипноз арқылы денені емдеу үшін сананы пайдалану мағынасында "психотерапия" ұғымын одан әрі дамытты. 1889 жылы Амстердамдағы Фредерик ван Иден мен Альберт Виллем ван Рентергем Нансиге сапардан кейін өздерінің клиникасын "Clinique de Psycho thérapeutique Suggestive" – "Психотерапиялық ұсыну клиникасы" деп атады, бұл сөзді атауда алғаш рет қолданды. Ұлыбританияда Джон Б. Уотсон және АҚШ-та Б. Ф. Скиннер. Мінез-құлық терапиясының тәсілдері байқалатын симптомдарда терапиялық өзгерістерді тудыру үшін операнттық шарттасу, классикалық шарттасу және әлеуметтік оқыту теориясының қағидаларына сүйенді. Бұл тәсіл фобиялар және басқа да бұзылыстар үшін жиі қолданылды. Кейбір терапиялық тәсілдер еуропалық экзистенциалдық философия мектебінен дамыды. Басты назар адамның өмір бойы мағына мен мақсат сезімін дамыту және сақтау қабілетіне аударылды, осы салаға үлкен үлес қосушылар (мысалы, Ирвин Ялом, Ролло Мэй) және Еуропа (Виктор Франкл, Людвиг Бинсвангер, Медар Босс, Р. Д. Лейнг, Эмми ван Дюэрзен) адамның өзіне-өзінің түңғиық сезімінен туындайтын жалпы "өмірлік дағдарыстарға" сезімтал терапияларды жасауға тырысты, бұған дейін тек экзистенциалдық философтардың күрделі жазбалары арқылы қол жеткізуге болады (мысалы, Серен Кьеркегор, Жан-Поль Сартр, Габриэль Марсель, Мартин Хайдеггер, Фридрих Ницше). Пациент-терапевт қарым-қатынасының ерекшелігі сонымен қатар терапиялық зерттеудің құралы болып табылады. Психотерапиядағы осыған байланысты ойдың бір бөлігі 1950 жылдары Карл Роджерспен басталды. Сондай-ақ, Абрахам Маслоутың еңбектері мен оның адам қажеттіліктерінің иерархиясына негізделген Роджерс адамға бағытталған психотерапияны негізгі назарға алып келді. Негізгі талап клиенттің кеңесші немесе терапевттен үш негізгі "шартты" алуы болды: клиенттің адамгершілігін "құрметтеу" деп сипатталатын, шартты емес оң баға беру; конгруенция [нағыздық / шынайылық / ашықтық]; және эмпатиялық түсіністік. Бұл қарым-қатынас клиенттерге өздерін толыққанды сезінуге және білдіруге мүмкіндік береді деп есептелді, осылайша олар өздерінің туа біткен әлеуеттеріне сәйкес дами алады. Басқалар бұл тәсілді дамытты, мысалы, Фриц және Лора Перлс гештальт терапиясын жасауда, сондай-ақ Маршалл Розенберг, зорлықсыз қарым-қатынастың негізін қалаушы және Эрик Берн, транзакциялық талдаудың негізін қалаушы. Кейіннен психотерапияның бұл салалары бүгінгі гуманистік психотерапия деп аталатын салаға айналды. Өзін-өзі көмектесу топтары мен кітаптар кеңінен таралды. 1950 жылдары Альберт Эллис рационалды эмоционалды мінез-құлық терапиясын (РЭМТ) енгізді. Бірнеше жылдан кейін психиатр Аарон Т. Бек когнитивтік терапия деп аталатын психотерапияның бір түрін әзірледі. Бұл екеуі де адамның сенімдерін, бағалауын және реакция үлгілерін анықтау мен өзгертуге бағытталған салыстырмалы түрде қысқа, құрылымды және қазіргі уақытқа бағытталған әдістерді қамтыды, психодинамикалық немесе гуманистік терапияның ұзаққа созылған түсінікке негізделген тәсілімен салыстырғанда. Бек тәсілі негізінен сократтық әдісті қолданды, ал ежелгі стоикалық философия мен осы когнитивтік терапиялар арасында байланыс орнатылды. Когнитивтік және мінез-құлық терапиясы тәсілдері 1970 жылдары көбірек біріктіріліп, когнитивтік мінез-құлық ...

Psychotherapy can be said to have been practiced through the ages, as medics, philosophers, spiritual practitioners and people in general used psychological methods to heal others. In the Western tradition, by the 19th century, a moral treatment movement (then meaning morale or mental) developed based on non invasive non restraint therapeutic methods. Another influential movement was started by Franz Mesmer (1734–1815) and his student Armand Marie Jacques de Chastenet, Marquis of Puységur (1751–1825). Called Mesmerism or animal magnetism, it would have a strong influence on the rise of dynamic psychology and psychiatry as well as theories about hypnosis. In 1853, Walter Cooper Dendy introduced the term "psycho therapeia" regarding how physicians might influence the mental states of patients and thus their bodily ailments, for example by creating opposing emotions to promote mental balance. Daniel Hack Tuke cited the term and wrote about "psycho therapeutics" in 1872, in which he also proposed making a science of animal magnetism. Hippolyte Bernheim and colleagues in the "Nancy School" developed the concept of "psychotherapy" in the sense of using the mind to heal the body through hypnotism, yet further. Also in 1889 a clinic used the word in its title for the first time, when Frederik van Eeden and Albert Willem van Renterghem in Amsterdam renamed theirs "Clinique de Psycho thérapeutique Suggestive" after visiting Nancy. in Britain, and John B. Watson and B. F. Skinner in the United States. Behavioral therapy approaches relied on principles of operant conditioning, classical conditioning and social learning theory to bring about therapeutic change in observable symptoms. The approach became commonly used for phobias, as well as other disorders. Some therapeutic approaches developed out of the European school of existential philosophy. Concerned mainly with the individual's ability to develop and preserve a sense of meaning and purpose throughout life, major contributors to the field (e. g., Irvin Yalom, Rollo May) and Europe (Viktor Frankl, Ludwig Binswanger, Medard Boss, R. D. Laing, Emmy van Deurzen) attempted to create therapies sensitive to common "life crises" springing from the essential bleakness of human self awareness, previously accessible only through the complex writings of existential philosophers (e. g., Søren Kierkegaard, Jean Paul Sartre, Gabriel Marcel, Martin Heidegger, Friedrich Nietzsche). The uniqueness of the patient therapist relationship thus also forms a vehicle for therapeutic inquiry. A related body of thought in psychotherapy started in the 1950s with Carl Rogers. Based also on the works of Abraham Maslow and his hierarchy of human needs, Rogers brought person centered psychotherapy into mainstream focus. The primary requirement was that the client receive three core "conditions" from his counselor or therapist: unconditional positive regard, sometimes described as "prizing" the client's humanity; congruence [authenticity/genuineness/transparency]; and empathic understanding. This type of interaction was thought to enable clients to fully experience and express themselves, and thus develop according to their innate potential. Others developed the approach, like Fritz and Laura Perls in the creation of Gestalt therapy, as well as Marshall Rosenberg, founder of Nonviolent Communication, and Eric Berne, founder of transactional analysis. Later these fields of psychotherapy would become what is known as humanistic psychotherapy today. Self help groups and books became widespread. During the 1950s, Albert Ellis originated rational emotive behavior therapy (REBT). Independently a few years later, psychiatrist Aaron T. Beck developed a form of psychotherapy known as cognitive therapy. Both of these included relatively short, structured and present focused techniques aimed at identifying and changing a person's beliefs, appraisals and reaction patterns, by contrast with the more long lasting insight based approach of psychodynamic or humanistic therapies. Beck's approach used primarily the socratic method, and links have been drawn between ancient stoic philosophy and these cognitive therapies. Cognitive and behavioral therapy approaches were increasingly combined and grouped under the umbrella term cognitive behavioral therapy (CBT) in the 1970s. Many approaches within CBT are oriented towards active/directive yet collaborative empiricism (a form of reality testing), and assessing and modifying core beliefs and dysfunctional schemas. These approaches gained widespread acceptance as a primary treatment for numerous disorders. A "third wave" of cognitive and behavioral therapies developed, including acceptance and commitment therapy and dialectical behavior therapy, which expanded the concepts to other disorders and/or added novel components and mindfulness exercises. However the "third wave" concept has been criticized as not essentially different from other therapies and having roots in earlier ones as well. Counseling methods developed include solution focused therapy and systemic coaching. Postmodern psychotherapies such as narrative therapy and coherence therapy do not impose definitions of mental health and illness, but rather see the goal of therapy as something constructed by the client and therapist in a social context. Systemic therapy also developed, which focuses on family and group dynamics—and transpersonal psychology, which focuses on the spiritual facet of human experience. Other orientations developed in the last three decades include feminist therapy, brief therapy, somatic psychology, expressive therapy, applied positive psychology and the human givens approach. A survey of over 2,500 US therapists in 2006 revealed the most utilized models of therapy and the ten most influential therapists of the previous quarter century.

Түрлері

Психотерапияның жүздеген тәсілдері немесе ойлау бағыттары бар. 1980 жылы 250-ден астам, 1996 жылы 450-ден астам, ал 21-ші ғасырдың басында 1000-нан астам түрлі психотерапия түрлері пайда болды. Олардың кейбіреулері ұсақ өзгерістер, ал басқалары психология, этика (өмір салты) немесе техниканың өте әртүрлі тұжырымдамаларына негізделген. Практикада терапия көбінесе бір ғана типке жатпайды, интегративті немесе эклектикалық тәсіл деп аталатын бірнеше перспективалар мен мектептерден құралады. Клиент пен терапевт арасындағы терапевтік қарым-қатынас, сондай-ақ терапевтік альянс, психотерапия үшін өте маңызды деп есептеледі. Тиімді психотерапияға жауапты деп саналатын осы және басқа да негізгі аспектілерді жалпы факторлар теориясы қарастырады. 1885 жылы Жан Мартин Шаркодан оқыған вендік невролог Зигмунд Фрейд (1856–1939) қазіргі психотерапияның әкесі деп есептеледі. Оның әдістері пациенттердің армандарының талдауын қамтиды, олардың бейсаналық санасының маңызды жасырын түйсіктерін табу үшін. Оның әдістерінің басқа да маңызды элементтері, жылдар бойы өзгерген, балалық шақтағы сексуалдыққа назар аудару, ішкі қақтығыстың көрінісі ретінде алаңдаушылықтың рөлі, психиканың бөліктерін (ид, эго, суперэго) ажырату, беру және қарсы беру (пациенттің терапевтке проекциялары және терапевттің эмоционалдық жауаптары). Оның кейбір тұжырымдары эмпирикалық сынақ пен жоққа шығаруға тым кең болды, және оны Ясперс сынға алды. Мелани Кляйн, Дональд Винникотт және басқалар Фрейдтің терапиялық әдістерін кеңейтіп, жетілдірді. Алайда, 1960 жылдардан бастап психикалық ауруларды емдеу үшін Фрейдтік талдауды қолдану едәуір төмендеді. Клиникалық сынақтардың пайда болуымен бірге оларды ғылыми тұрғыдан тексеру үшін психотерапияның әртүрлі түрлері жасалды. Бұларға субъективті емдеу (Бектен кейін), мінез-құлықтық емдеу (Скиннер мен Вольпеден кейін) және уақытпен шектелген және орталықтандырылған қосымша құрылымдар, мысалы, тұлғааралық психотерапия кіреді. Жастар мәселелері мен шизофренияда отбасылық емдеу жүйелері бағалы. Терапиядан туындайтын ойлардың бір бөлігі қазіргі уақытта кең таралған, ал кейбіреулері қадімгі клиникалық практиканың құралдар жиынтығының бір бөлігі болып табылады. Олар тек дәрі-дәрмектер ғана емес, сонымен қатар күрделі мінез-құлықты түсінуге көмектеседі. Терапия диагноз қойылған психикалық аурудың белгілі бір түрлерін немесе жеке қарым-қатынастарды басқару немесе сақтау немесе жеке мақсаттарға жетудегі күнделікті проблемаларды қарастыруы мүмкін. Фармакотерапия курсы дәрі-дәрмектерді қабылдау алдында, оның ішінде немесе кейін (мысалы, психиатриялық дәрі-дәрмектерді қабылдау) жүргізілуі мүмкін. Психотерапия бірнеше түрлі жолмен жіктеледі. Медициналық модельге негізделгендер мен гуманистік модельге негізделгендер арасында айырмашылық жасауға болады. Медициналық модельде клиентті ауру деп қарастырады, ал терапевт клиенттің денсаулығын қалпына келтіруге көмектесу үшін өз білігін қолданады. АҚШ-та психикалық бұзылулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығы DSM IV кеңінен қолданылуы медициналық тұрғыдан ерекше модельдің мысалы болып табылады. Гуманистік немесе медициналық емес модель, керісінше, адам жағдайын депатологизациялауға ұмтылады. Терапевт тәжірибелік оқыту үшін қолайлы қарым-қатынастық ортаны жасауға тырысады және клиенттің өздерінің табиғи процестеріне деген сенімін арттыруға көмектеседі, нәтижесінде өзін-өзі терең түсінуге мүмкіндік береді. Терапевт өзін көмекші ретінде қарастыруы мүмкін. Тағы бір айырмашылық - жеке терапия сеанстары мен топтық психотерапия, соның ішінде жұптар терапиясы мен отбасылық терапия. Терапия кейде ұзақтығына қарай жіктеледі; бірнеше апта немесе ай бойы жүргізілетін сеанстардың аз саны қысқа мерзімді терапия (немесе қысқа мерзімді терапия) ретінде жіктелуі мүмкін, ал бірнеше жыл бойы тұрақты сеанстар өткізілетін болса, ұзақ мерзімді терапия ретінде жіктелуі мүмкін. Кейбір практиктер көбірек "ашып көрсету" (немесе "тереңдеу") тәсілдері мен көбірек "қолдау" психотерапиясы арасында айырма жасайды. Ашып көрсету психотерапиясы клиенттің қиындықтарының тамырына түсінуіне көмектесуді баса назарға алады. Ең танымал мысал - классикалық психоанализ. Керісінше, қолдау психотерапиясы клиенттің күресу механизмдерін нығайтуға және көбінесе жігерлендіру мен кеңес беруге, сондай-ақ қажет болған жағдайда шындықты тексеруге және шектеу қоюға баса назар аударады. Клиенттің мәселелеріне және жағдайына қарай, көбірек қолдау көрсететін немесе көбірек ашып көрсетуге бағытталған тәсіл тиімді болуы мүмкін.

There are hundreds of psychotherapy approaches or schools of thought. By 1980 there were more than 250; by 1996 more than 450; and at the start of the 21st century there were over a thousand different named psychotherapies—some being minor variations while others are based on very different conceptions of psychology, ethics (how to live) or technique. In practice therapy is often not of one pure type but draws from a number of perspectives and schools—known as an integrative or eclectic approach. The importance of the therapeutic relationship, also known as therapeutic alliance, between client and therapist is often regarded as crucial to psychotherapy. Common factors theory addresses this and other core aspects thought to be responsible for effective psychotherapy. Sigmund Freud (1856–1939), a Viennese neurologist who studied with Jean Martin Charcot in 1885, is often considered the father of modern psychotherapy. His methods included analyzing his patient's dreams in search of important hidden insights into their unconscious minds. Other major elements of his methods, which changed throughout the years, included identification of childhood sexuality, the role of anxiety as a manifestation of inner conflict, the differentiation of parts of the psyche (id, ego, superego), transference and countertransference (the patient's projections onto the therapist, and the therapist's emotional responses to that). Some of his concepts were too broad to be amenable to empirical testing and invalidation, and he was critiqued for this by Jaspers. Numerous major figures elaborated and refined Freud's therapeutic techniques including Melanie Klein, Donald Winnicott, and others. Since the 1960s, however, the use of Freudian based analysis for the treatment of mental disorders has declined substantially. Different types of psychotherapy have been created along with the advent of clinical trials to test them scientifically. These incorporate subjective treatments (after Beck), behavioral treatments (after Skinner and Wolpe) and additional time constrained and centered structures, for example, interpersonal psychotherapy. In youth issue and in schizophrenia, the systems of family treatment hold esteem. A portion of the thoughts emerging from therapy are presently pervasive and some are a piece of the tool set of ordinary clinical practice. They are not just medications, they additionally help to understand complex conduct. Therapy may address specific forms of diagnosable mental illness, or everyday problems in managing or maintaining interpersonal relationships or meeting personal goals. A course of therapy may happen before, during or after pharmacotherapy (e. g. taking psychiatric medication). Psychotherapies are categorized in several different ways. A distinction can be made between those based on a medical model and those based on a humanistic model. In the medical model, the client is seen as unwell and the therapist employs their skill to help the client back to health. The extensive use of the DSM IV, the diagnostic and statistical manual of mental disorders in the United States is an example of a medically exclusive model. The humanistic or non medical model in contrast strives to depathologise the human condition. The therapist attempts to create a relational environment conducive to experiential learning and help build the client's confidence in their own natural process resulting in a deeper understanding of themselves. The therapist may see themselves as a facilitator/helper. Another distinction is between individual one to one therapy sessions, and group psychotherapy, including couples therapy and family therapy. Therapies are sometimes classified according to their duration; a small number of sessions over a few weeks or months may be classified as brief therapy (or short term therapy), others, where regular sessions take place for years, may be classified as long term. Some practitioners distinguish between more "uncovering" (or "depth") approaches and more "supportive" psychotherapy. Uncovering psychotherapy emphasizes facilitating the client's insight into the roots of their difficulties. The best known example is classical psychoanalysis. Supportive psychotherapy by contrast stresses strengthening the client's coping mechanisms and often providing encouragement and advice, as well as reality testing and limit setting where necessary. Depending on the client's issues and situation, a more supportive or more uncovering approach may be optimal.

Гуманистік

Бұл психотерапиялар, сондай-ақ "тәжірибелік" терапиялар деп те аталады, гуманистік психологияға негізделген және мінез-құлықшылдық және психоанализге реакция ретінде пайда болды, осылайша "үшінші күш" деп аталды. Олар, ең алдымен, жеке тұлғаның дамуымен және қажеттіліктерімен айналысады, субъективті мағынаға баса назар аударады, детерминизмді жобалайды және патология емес, позитивті өсуге ұмтылады. Кейбір мамандар адамның әлеуетін толыққанды пайдалануға қабілетті туа біткен мүмкіндігін, "өзін-өзі іске асыруға бейімділігін" жобалайды; терапияның міндеті – осы бейімділіктің гүлденуіне мүмкіндік беретін қарым-қатынас ортасын құру. Гуманистік психология, өз кезегінде, экзистенциализмге – адамдар мағынаны тек оны жасау арқылы ғана таба алады деген сенімге – тамыр тартады. Экзистенциалдық терапияның мақсаты осы. Экзистенциалдық терапия, өз кезегінде, феноменологиямен философиялық байланыста. Адамға бағытталған терапия, сондай-ақ клиентке бағытталған терапия деп те аталады, клиенттерге өздерін еркін білдіруге және дамытуға көмектесу үшін терапевттің ашықтығын, эмпатиясын және "шартсыз қабылдауын" көрсетуге бағытталған. Гуманистік психодрама (ГПД) гуманистік психологияның адам туралы ұғымын негізге алады. Сондықтан, барлық ережелер мен әдістер гуманистік психологияның аксиомаларына сәйкес келеді. ГПД өзін дамуға бағытталған психотерапия ретінде қарастырады және психоаналитикалық катарсис теориясынан толыққанды бас тартылған. Өзін-өзі тану және өзін-өзі жүзеге асыру терапиялық процестің маңызды аспектілері болып табылады. Субъективті тәжірибелер, сезімдер, ойлар және жеке тұлғаның өзіндік тәжірибесі – өзін-өзі қабылдау мен қанағаттануға бағытталған тәжірибе мен мінез-құлықтағы өзгерістер мен қайта бағдарлаудың бастапқы нүктесі. Жеке тұлғаның өмірбаянымен жұмыс топтың социометриясымен тығыз байланысты. Гештальт терапиясы, бастапқыда "концентрациялық терапия" деп аталған, өмірдің әртүрлі контексттерінде сананы арттыруға мүмкіндік беретін экзистенциалдық/тәжірибелік форма, алыс жағдайлар туралы әңгімелеуден іс-қимылға және ағымдағы тікелей тәжірибеге көшу арқылы. Ол психоанализді қайта қарауды қоса алғанда, әртүрлі ықпалдардан туындаған, негізінен төрт теориялық тіреуге сүйенетін: феноменологиялық әдіс, диалогтық қарым-қатынас, өріс теориялық стратегиялар және тәжірибелік еркіндік. Гуманистік терапияның ықшам түрі – 1989/99 жылдары ұсынылған адамгершілік көзқарас. Бұл эмоциялық қажеттіліктерді анықтауға – мысалы, қауіпсіздік, автономия және әлеуметтік байланыс – және адамдарға осы қажеттіліктерді толыққанды немесе тиімді қанағаттандыруға көмектесу үшін әртүрлі білім беру және психологиялық әдістерді қолдануға негізделген, шешімге бағытталған араласу.

These psychotherapies, also known as "experiential", are based on humanistic psychology and emerged in reaction to both behaviorism and psychoanalysis, being dubbed the "third force". They are primarily concerned with the human development and needs of the individual, with an emphasis on subjective meaning, a rejection of determinism, and a concern for positive growth rather than pathology. Some posit an inherent human capacity to maximize potential, "the self actualizing tendency"; the task of therapy is to create a relational environment where this tendency might flourish. Humanistic psychology can, in turn, be rooted in existentialism—the belief that human beings can only find meaning by creating it. This is the goal of existential therapy. Existential therapy is in turn philosophically associated with phenomenology. Person centered therapy, also known as client centered, focuses on the therapist showing openness, empathy and "unconditional positive regard", to help clients express and develop their own self. Humanistic Psychodrama (HPD) is based on the human image of humanistic psychology. So all rules and methods follow the axioms of humanistic psychology. The HPD sees itself as development oriented psychotherapy and has completely moved away from the psychoanalytic catharsis theory. Self awareness and self realization are essential aspects in the therapeutic process. Subjective experiences, feelings and thoughts and one's own experiences are the starting point for a change or reorientation in experience and behavior in the direction of more self acceptance and satisfaction. Dealing with the biography of the individual is closely related to the sociometry of the group. Gestalt therapy, originally called "concentration therapy", is an existential/experiential form that facilitates awareness in the various contexts of life, by moving from talking about relatively remote situations to action and direct current experience. Derived from various influences, including an overhaul of psychoanalysis, it stands on top of essentially four load bearing theoretical walls: phenomenological method, dialogical relationship, field theoretical strategies, and experimental freedom. A briefer form of humanistic therapy is the human givens approach, introduced in 199899. It is a solution focused intervention based on identifying emotional needs—such as for security, autonomy and social connection—and using various educational and psychological methods to help people meet those needs more fully or appropriately.

Түсінікке бағдарланған

Түсінуге бағытталған психотерапиялар санадан тыс процестерді ашуға немесе түсіндіруге қадама жасайды. Көбінесе психодинамикалық терапияны білдіреді, оның ең көне және қарқынды түрі – психоанализ. Тереңдік психологиясының осы тәсілдері пациенттің барлық ойын, соның ішінде еркін ассоциацияларды, қиялдар мен түстерді айтуға ынталандырады. Осылардың негізінде талдаушы пациенттің симптомдары мен мінез-құлқына себеп болатын өткен және қазіргі санасыз қақтығыстардың мәнін анықтайды. Психоанализдің алты негізгі мектебі бар, олардың барлығы психодинамикалық теорияға әсер етті: Фрейдиандық, эго психологиясы, объектілер қатынасы теориясы, өзіндік психология, тұлғааралық психоанализ және қарым-қатынас психоанализі. Сонымен қатар, аналитикалық топтық терапияның әдістері де дамыды.

Танымдық-әдептік

Мінез-құлық терапиясы эмоциялық жауаптарды, танымдық үдерістерді және басқалармен өзара әрекеттесуді жақсарту үшін мінез-құлықтың бейімделмеген үлгілерін өзгертуге арналған мінез-құлықтық әдістерді қолданады, оның ішінде қолданбалы мінез-құлық талдау (әдептілік модификациясы деп те аталады). Функционалдық-аналитикалық психотерапия осы тәсілдің бір түрі болып табылады. Өз табиғаты бойынша мінез-құлық терапиясы эмпирикалық (деректерге негізделген), контексттік (орта және жағдайға бағытталған), функционалдық (мінез-құлықтың соңғы нәтижесіне немесе салдарына қызығушылық танытады), ықтималдық (мінез-құлықты статистикалық болжамды деп қарастырады), монистік (ақыл-дене дуализмін жоққа шығарады және адамды біртұтас ретінде қарастырады) және реляциялық (екі тарапты өзара әрекеттесуді талдайды). Когнитивтік терапия эмоциялар мен мінез-құлықты жақсарту үшін ойларды өзгертуге тікелей бағытталған. Когнитивтік-мінез-құлық терапиясы жоғарыда аталған екі тәсілді біріктіруге тырысады, адамдардың танымдық үдерістерін, эмоцияларын және мінез-құлықтарын құруға және қайта құруға назар аударады. Әдетте КБТ-да терапевт клиенттерге ойлаудың, эмоциялық және мінез-құлықтың проблемалық және дисфункционалдық жолдарын бағалауға, тануға және олармен күресуге көмектеседі. "Үшінші толқын" психотерапиясының тұжырымы клиникалық психологиядағы Шығыс философиясының ықпалын көрсетеді, медитация сияқты принциптерді зейінге негізделген когнитивтік терапия, қабылдау және міндеттеме терапиясы және шекаралық жеке тұлғалық бұзылысы үшін диалектикалық мінез-құлық терапиясы сияқты араласуларға енгізеді. Ол қазіргі кездегі жекелеген рөлдер мен жағдайларға бейімделуді ынталандыруға бағытталған. Экспозиция және жауапты болдырмау (ERP) терапевттердің ОКЗ-ны емдеуде қолданатын негізгі тәсілдердің бірі болып табылады. Американдық психиатриялық қауымдастық (APA) КБТ-ның, негізінен мінез-құлықтық техникаларға негізделгенін (мысалы, ERP) психоәлеуметтік араласулардың ішінде "ең сенімді деректерге негізделгенін" айтады. Қорқыныш тудыратын жағдайларға тікелей бетпе-бет кездесу (яғни, экспозиция) және ритуалдарды орындаудан бас тарту (яғни, жауапты болдырмау) арқылы науқастар қорқыныш тудыратын факторларға қарсы тұрудағы қиындықтарды бірте-бірте азайта алады, сонымен қатар бұл қиындықтарды жеңілдету үшін ритуалдарды қолдануға деген құштарлықты азайтады. Әдетте, ERP "иерархиялық тәсілмен" жүзеге асырылады, яғни емделушілер ем барысында күшейе түсетін алаңдаушылықты тудыратын факторлармен кездеседі. Басқа түрлеріне шындық терапиясы/таңдау теориясы, мультимодальдық терапия және нақты бұзылуларға арналған терапиялар кіреді, соның ішінде ПТСР терапиясы, мысалы когнитивтік өңдеу терапиясы, есірткіге тәуелділік терапиясы, мысалы қайталанудың алдын алу және жағдайды басқару; және бір уақытта пайда болатын бұзылуларға арналған терапиялар, мысалы, қауіпсіздікті іздеу.

Behavior therapies use behavioral techniques, including applied behavior analysis (also known as behavior modification), to change maladaptive patterns of behavior to improve emotional responses, cognitions, and interactions with others. Functional analytic psychotherapy is one form of this approach. By nature, behavioral therapies are empirical (data driven), contextual (focused on the environment and context), functional (interested in the effect or consequence a behavior ultimately has), probabilistic (viewing behavior as statistically predictable), monistic (rejecting mind body dualism and treating the person as a unit), and relational (analyzing bidirectional interactions). Cognitive therapy focuses directly on changing the thoughts, in order to improve the emotions and behaviors. Cognitive behavioral therapy attempts to combine the above two approaches, focused on the construction and reconstruction of people's cognitions, emotions and behaviors. Generally in CBT, the therapist, through a wide array of modalities, helps clients assess, recognize and deal with problematic and dysfunctional ways of thinking, emoting and behaving. The concept of "third wave" psychotherapies reflects an influence of Eastern philosophy in clinical psychology, incorporating principles such as meditation into interventions such as mindfulness based cognitive therapy, acceptance and commitment therapy, and dialectical behavior therapy for borderline personality disorder. It aims to foster adaptation to current interpersonal roles and situations. Exposure and response prevention (ERP) is primarily deployed by therapists in the treatment of OCD. The American Psychiatric Association (APA) state that CBT drawing primarily on behavioral techniques (such as ERP) has the "strongest evidence base" among psychosocial interventions. By confronting feared scenarios (i. e., exposure) and refraining from performing rituals (i. e., responsive prevention), patients may gradually feel less distress in confronting feared stimuli, while also feeling less inclination to use rituals to relieve that distress. Typically, ERP is delivered in "hierarchical fashion", meaning patients confront increasingly anxiety provoking stimuli as they progress through a course of treatment. Other types include reality therapy/choice theory, multimodal therapy, and therapies for specific disorders including PTSD therapies such as cognitive processing therapy, substance abuse therapies such as relapse prevention and contingency management; and co occurring disorders therapies such as Seeking Safety.

Жүйелік

Жүйелік терапия адамдарды тек жеке-жеке емес, басқа терапия түрлерінің көбінесе назарында болатындай, қарым-қатынастарда, топтардың өзара әрекеттесуі, олардың үлгілері мен динамикасы арқылы қарастыруға тырысады (мұнда отбасылық терапия және некеге кеңес беру кіреді). Қоғамдық психология – жүйелік психологияның бір түрі. «Топтық терапия» терминін алғаш рет 1920 жылдары Джейкоб Л. Морено қолданды, оның ең маңызды үлесі – психодраманы дамыту болды, онда топтар жекелеген мәселелерді зерттеу үшін актерлер мен көрермендер ретінде пайдаланылды. Ауруханалық және амбулаториялық жағдайларда топтарды талдау және зерттеуді бірнеше еуропалық психоаналитиктер бастады, олар АҚШ-қа көшіп келді, мысалы, Пол Шильдер Нью-Йорктегі Беллвью ауруханасында ауыр невроздық және жеңіл психоздық науқастарды шағын топтарда емдеді. Топтардың күші ең әсерлі түрде Ұлыбританияда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көрсетілді, онда бірнеше психоаналитиктер мен психиатрлар соғыс офицерлерін іріктеу кеңестерінде топтық әдістердің тиімділігін дәлелдеді. Осы пионерлердің бірнешеуіне, атап айтқанда Уилфред Бион мен Рикманға, содан кейін С. Х. Фолкс, Мейн және Бриджерге армиялық психиатриялық бөлімді топтық принциптер бойынша басқару мүмкіндігі берілді. Бірмингемдегі Нортфилд ауруханасы екі «Нортфилд эксперименті» деп аталатын нәрсенің атын берді, олар соғыстан кейін әлеуметтік терапияның, яғни терапевтік қауымдастық қозғалысының дамуына және невроздық және тұлғалық бұзылыстарды емдеу үшін шағын топтарды қолдануға серпін берді. Бүгінде топтық терапия клиникалық және жеке практикада қолданылады.

Экспрессивті

Экспрессивті психотерапия – клиенттерді емдеудің негізгі құралы ретінде көркемдік өрнек (импровизациялық, композициялық, қайта жарату және қабылдау тәжірибелері арқылы) пайдаланатын терапия түрі. Экспрессивті психотерапевтер шығармашылық өнердің түрлі салаларын терапиялық шара ретінде қолданады. Бұл би терапиясы, драма терапиясы, сурет терапиясы, музыка терапиясы, жазу терапиясы және тағы да басқаларын қамтиды. Бұған әсерлерді анықтау сияқты техникалар да кіруі мүмкін. Экспрессивті психотерапевтер клиентті емдеудің ең тиімді жолы – шығармашылық жұмыста қиял-ойды білдіру және осы процесте туындаған мәселелерді интеграциялау және өңдеу арқылы екеніне сенеді.

Постмодернист

Сондай-ақ постструктуралистік немесе конструктивистік деп те аталады. Тақырыптық терапия әр адамның "басты әңгімесіне" терапиялық сұхбаттар арқылы назар аударады, сондай-ақ пайдалы емес ойларды және олардың қалай үстемдікке ие болғанын зерттеуді де қамтиды. Клиент қаласа, ықтимал әлеуметтік және мәдени ықпалдар да қарастырылуы мүмкін. Когерентті терапия симптомдарды өзін-өзі қорғау немесе өзін-өзі іске асыруға ұмтылудың тәсілі ретінде тудыратын көп деңгейлі ақыл-ой конструкцияларын ұсынады. Феминистік терапия шындыққа қараудың жалғыз ғана немесе дұрыс жолы бар екенін қабылдамайды, сондықтан ол постмодернистік бағыт саналады.

Басқа

Трансперсоналдық психология клиентті рухани түсінік аясында қарастырады. Оң психотерапия (ППТ) (1968 жылдан бері) – гуманистік және психодинамикалық психотерапия саласындағы әдіс. Ол денсаулықты нығайтуға, ресурстарға бағытталған және қақтығыстарды шешуге бағытталған тәсілмен адамның оң бейнесіне негізделген. Гипнотерапия субъект гипноз күйінде болғанда жүргізіледі. Гипнотерапия көбінесе адамның мінез-құлқын, эмоционалдық мазмұнын және көзқарасын өзгерту үшін, сондай-ақ дисфункционалдық әдеттер, алаңдаушылық, стресске байланысты аурулар, ауырсынды басқару және жеке даму сияқты көптеген жағдайларда қолданылады. Психоделикалық терапия – ЛСД, псилоцибин, ДМТ және МДМА сияқты психоделикалық препараттарды қолданатын терапиялық тәжірибелер. Психоделикалық терапияда пациенттер әдеттегі психиатриялық дәрі-дәрмектерді тұрақты түрде немесе қажет болған жағдайда қабылдаудан өзгеше, психоделикалық препараттардың әсерін интеграциялауға көмектесу үшін, психоделикалық белсенділік кезінде ұзақ психотерапиялық сессияда болады, ал сессиялар психоделикалық әсерден бұрын және кейін де жүргізіледі. Психоделикалық терапия жергілікті халықтың шамандық емдеу рәсімдерімен салыстырылады. Зерттеушілер екі негізгі айырмашылықты анықтады: біріншісі – шамандық сенім, яғни бірнеше шындықтар бар және сананың өзгерген күйі арқылы оларды зерттеуге болады, екіншісі – түс және көріністерде кездесетін рухтардың нақты екендігіне сену. Дене психотерапиясы, соматикалық психологияның бір бөлігі ретінде, сана мен дене арасындағы байланысқа назар аударады және физикалық дене мен эмоцияларға көбірек сезімталдық арқылы психиканың терең деңгейлеріне қол жеткізуге тырысады. Денеге бағытталған әр түрлі тәсілдер бар, мысалы, Рейхиандық (Вильгельм Рейх) сипаттағы талдамалы вегетотерапия және органомия; неорейхиандық биоэнергетикалық талдау; соматикалық тәжірибе; интегративтік дене психотерапиясы; Рон Курцтың Хакоми психотерапиясы; сенсомоторлық психотерапия; Биосинтез психотерапиясы; және биодинамикалық психотерапия. Бұл тәсілдерді денеге тікелей әсер ету (ұстау және манипуляция) арқылы негізінен физикалық денсаулықты жақсартуға тырысатын дене жұмысы немесе дене терапиясымен шатастыруға болмайды, егер бұл әсер тікелей психологиялық әдістер арқылы емес болса. Кейбір батыс емес жергілікті емдеулер әзірленді. Африка елдерінде бұл үйлесімділікті қалпына келтіру терапиясы, мезерон терапиясы және Убунту философиясына негізделген жүйелік терапияны қамтиды. Интегративтік психотерапия – бірнеше теориялық көзқарастар мен стратегияларды біріктіруге бағытталған тәсіл. Бұл тәсілдерге негізгі сенімдерді араластыру және дәлелденген техникаларды біріктіру кіреді. Интегративтік психотерапияның түрлері: мультимодальді терапия, транстеориялық модель, циклдік психодинамика, емдеуді жүйелі түрде таңдау, когнитивтік аналитикалық терапия, ішкі отбасылық жүйелер моделі, мультитеориялық психотерапия және тұжырымдамалық өзара әрекеттесу. Іс жүзінде тәжірибелі психотерапевттер уақыт өте келе өздерінің интегративтік тәсілдерін дамытады.

Transpersonal psychology addresses the client in the context of a spiritual understanding of consciousness. Positive psychotherapy (PPT) (since 1968) is a method in the field of humanistic and psychodynamic psychotherapy and is based on a positive image of humans, with a health promoting, resource oriented and conflict centered approach. Hypnotherapy is undertaken while a subject is in a state of hypnosis. Hypnotherapy is often applied in order to modify a subject's behavior, emotional content, and attitudes, as well as a wide range of conditions including: dysfunctional habits, anxiety, stress related illness, pain management,Unreliable source: date=January 2014 and personal development. Unreliable source: date=January 2014

Psychedelic therapy are therapeutic practices involving psychedelic drugs, such as LSD, psilocybin, DMT, and MDMA. In psychedelic therapy, in contrast to conventional psychiatric medication taken by the patient regularly or as needed, patients generally remain in an extended psychotherapy session during the acute psychedelic activity with additional sessions both before and after in order to help integrate experiences with the psychedelics. Psychedelic therapy has been compared with the shamanic healing rituals of indigenous people. Researchers identified two main differences: the first is the shamanic belief that multiple realities exist and can be explored through altered states of consciousness, and second the belief that spirits encountered in dreams and visions are real. Body psychotherapy, part of the field of somatic psychology, focuses on the link between the mind and the body and tries to access deeper levels of the psyche through greater awareness of the physical body and emotions. There are various body oriented approaches, such as Reichian (Wilhelm Reich) character analytic vegetotherapy and orgonomy; neo Reichian bioenergetic analysis; somatic experiencing; integrative body psychotherapy; Ron Kurtz's Hakomi psychotherapy; sensorimotor psychotherapy; Biosynthesis psychotherapy; and Biodynamic psychotherapy. These approaches are not to be confused with body work or body therapies that seek to improve primarily physical health through direct work (touch and manipulation) on the body, rather than through directly psychological methods. Some non Western indigenous therapies have been developed. In African countries this includes harmony restoration therapy, meseron therapy and systemic therapies based on the Ubuntu philosophy. Integrative psychotherapy is an attempt to combine ideas and strategies from more than one theoretical approach. These approaches include mixing core beliefs and combining proven techniques. Forms of integrative psychotherapy include multimodal therapy, the transtheoretical model, cyclical psychodynamics, systematic treatment selection, cognitive analytic therapy, internal family systems model, multitheoretical psychotherapy and conceptual interaction. In practice, most experienced psychotherapists develop their own integrative approach over time.

Бала

Психотерапия балалардың даму қажеттіліктеріне бейімделуі керек. Жасына қарай, бұл отбасы аясында баланың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған тиімді стратегияның бір бөлігі болып саналады. Балалар психотерапиясы бойынша оқу бағдарламаларына адам дамуы курстары міндетті түрде кіреді. Балалар көбінесе өз ойлары мен сезімдерін жеткізе алмайтындықтан, психотерапевтер музыкалық аспаптар, құм мен ойыншықтар, бояулар, балшық, қуыршақтар, библиотерапия (кітаптар) немесе үстел ойындары сияқты әртүрлі құралдарды пайдаланады. Ойын терапиясы көбінесе психодинамикалық теорияға негізделген, бірақ басқа да тәсілдер бар. Балаға арналған терапиядан өзге, кейде оның орнына, ата-аналар терапевтпен жұмыс істесе, ата-аналыққа қатысты курстарға қатысса, қайғыны жеңу бойынша кеңес алса немесе балаға әсер ететін қиын жағдайларды шешу үшін басқа да шаралар қолданса, балаға көмектесуге болады. Ата-аналарды басқару оқытуы – баланың мінез-құлқындағы мәселелерді азайтуға бағытталған ата-аналық дағдыларды үйрететін психотерапияның өте тиімді түрі. Көп жағдайларда баламен бір психотерапевт, ал оның күтушісімен басқа психотерапевт жұмыс істейді. Сондықтан, ең кішкентай жастағы балалармен жұмыс істеуге қатысты қазіргі заманғы көзқарас, қажет болған жағдайда жекелей, сондай-ақ ата-ана мен баламен бірдей жұмыс істеуге бағытталған.

Компьютерлік қолдау

Компьютерлік қолдау және компьютерлік араласулар бойынша зерттеулер соңғы екі онжылдықта едәуір артты. Келесі қолданбалар жиі зерттелді:

Виртуалды шындық: VR – тәжірибені имитациялайтын компьютерлік құрылған оқиға. Имитациялық әсер ету үшін қолданылатын толыққанды орта нақты әлемге ұқсас немесе жаңа тәжірибе құру үшін фантастикалық болуы мүмкін. Компьютерлік араласулар (немесе онлайн араласулар немесе интернет араласулары): Бұл араласуларды интерактивті өздігінен көмектесу ретінде сипаттауға болады. Олар көбінесе мәтін, аудио немесе бейне элементтерінің үйлесімін қамтиды. Компьютерлік қолдау терапиясы (немесе біріктірілген терапия): Классикалық психотерапия онлайн немесе бағдарламалық қамтамасыз ету элементтері арқылы толықтырылады. Мұндай араласулардың жеке және топтық терапияда қолданылу мүмкіндігі зерттелді.

Бағалау

Психотерапияның тиімділігін рандомизацияланған бақыланатын сынақтармен немесе көбірек жекелендірілген идиографиялық әдістермен бағалаудың дұрыстығы және уақтылылығы туралы маңызды пікір қақтығыстары бар. Сынақтардағы бір мәселе – плацебо тобын немесе ем алмаған бақылау тобын қалай анықтау керек. Көбінесе бұл топқа күту тізімінде тұрған науқастар немесе белгілі бір деңгейде жалпылама байланыс немесе қолдау алатын науқастар кіреді. Зерттеушілер фармацевтикалық сынақтардағы плацебомен бақыланатын зерттеулерде инертті таблеткаларды немесе жалған емдеуді қалай дұрыс қолдануды қарастыруы керек. Әлі де әртүрлі түсіндірулер, әртүрлі болжамдар мен терминология қолданылады. Тағы бір мәселе – емдеуді стандарттау және жазбаша түріне келтіру, сондай-ақ оларды диагностикалық санаттардың нақты белгілерімен байланыстыру арқылы зерттеулерге ыңғайлы ету. Кейбіреулер мұның тиімділікті төмендетуі немесе жеке қажеттіліктерді елемеуі мүмкін деп хабарлайды. Фонаги мен Роттың пікірінше, дәлелдерге негізделген тәсілдің артықшылықтары қиындықтардан басым. Психотерапевттің пациентке сәйкес келуін бағалау үшін бірнеше ресми жүйелер бар. Мысалы, Скарсдейл психотерапиялық өзін-өзі бағалау (SPSE). Дегенмен, кейбір шкалалар, мысалы SPS, психотерапияның нақты мектептеріне тән ақпаратты ғана шығарады (мысалы, суперэго). Көптеген психотерапевтер психотерапияның нәзік жайттарын сауалнама түрінде бағалау мүмкін емес деп санайды және олар өздерінің клиникалық тәжірибелеріне және қолданатын емдеу түрін негіздеуге арналған тұжырымдамалық аргументтерге сүйенуді жөн көреді. Психодинамикалық терапевтер дәлелдерге негізделген тәсілдердің олардың әдістері мен болжамдарына сәйкес келетініне көз жеткізіп, оларды өз әдістеріне енгізуге көбірек дайын. Психологиялық терапияның әртүрлі нәтижелерін зерткен пионер – психолог Ханс Эйзенк, ол психотерапия науқастардың жағдайында жақсаруға көмектеспейді деп мәлімдеді. Ол мінез-құлық терапиясы ғана тиімді деп санады. Бірақ 1997 жылы қайтыс болған Эйзенк осы тақырыптағы зерттеулерінде деректерді бұрмалағаны анықталды, мінез-құлық терапиясының мүмкін емес нәтижелерге жетуіне мүмкіндік беретінін көрсету үшін деректер жасады. 2020 жылы оның 14 мақаласы журналдардан қайтарылып алынды, ал журналдар оның жарияланымдарына қатысты 64 алаңдаушылық білдірді. Эйзенктің өмірбаяуын жазған Род Бьюкенен Эйзенктің 87 жарияланымын қайтарып алу қажет деп санайды.

There is considerable controversy about whether, or when, psychotherapy efficacy is best evaluated by randomized controlled trials or more individualized idiographic methods. One issue with trials is what to use as a placebo treatment group or non treatment control group. Often, this group includes patients on a waiting list, or those receiving some kind of regular non specific contact or support. Researchers must consider how best to match the use of inert tablets or sham treatments in placebo controlled studies in pharmaceutical trials. Several interpretations and differing assumptions and language remain. Another issue is the attempt to standardize and manualize therapies and link them to specific symptoms of diagnostic categories, making them more amenable to research. Some report that this may reduce efficacy or gloss over individual needs. Fonagy and Roth's opinion is that the benefits of the evidence based approach outweighs the difficulties. There are several formal frameworks for evaluating whether a psychotherapist is a good fit for a patient. One example is the Scarsdale Psychotherapy Self Evaluation (SPSE). However, some scales, such as the SPS, elicit information specific to certain schools of psychotherapy alone (e. g. the superego). Many psychotherapists believe that the nuances of psychotherapy cannot be captured by questionnaire style observation, and prefer to rely on their own clinical experiences and conceptual arguments to support the type of treatment they practice. Psychodynamic therapists increasingly believe that evidence based approaches are appropriate to their methods and assumptions, and have increasingly accepted the challenge to implement evidence based approaches in their methods. A pioneer in investigating the results of different psychological therapies was psychologist Hans Eysenck, who argued that psychotherapy does not produce any improvement in patients. He held that behavior therapy is the only effective one. However, it was revealed that Eysenck (who died in 1997) falsified data in his studies about this subject, fabricating data that would indicate that behavioral therapy enables achievements that are impossible to believe. Fourteen of his papers were retracted by journals in 2020, and journals issued 64 statements of concern about publications by him. Rod Buchanan, a biographer of Eysenck, has argued that 87 publications by Eysenck should be retracted.

Емдеудің таңдалған түрлеріне байланысты нәтижелер

Ғылыми зерттеулердің ауқымды халықаралық шолулары психотерапияның көптеген жағдайларда тиімді екендігін көрсетті. Одан әрі талдаулар психотерапиялардың ортақ факторларын анықтауға бағытталған, бұл ортақ факторлар теориясы деп аталады; мысалы, терапиялық қарым-қатынастың сапасы, мәселені түсіндіру және ауыр сезімдермен бетпе-бет кездесу. Нәтижелерді зерттеулер нақты өмірлік тәжірибеден алшақтатылғандығы үшін сынға ұшырады, себебі олар мұқият іріктелген, кеңінен оқытылған және бақыланған терапевтерді, сондай-ақ қатаң қосымша/алыстандыру критерийлеріне сәйкес келмейтін науқастарды пайдаланады. Мұндай мәселелер зерттеу нәтижелерін қайталауға және оларды тәжірибелі терапевтерге жалпылау мүмкіндігіне әсер етеді. Дегенмен, нақты терапиялар нақты аурулармен қолдану үшін сынақтан өтті, ал Ұлыбритания мен АҚШ-тағы реттеуші ұйымдар түрлі жағдайлар бойынша ұсыныстар береді. Хельсинки психотерапиялық зерттеуі психотерапияның көптеген ірі, ұзақ мерзімді клиникалық сынақтарының бірі болды. Қысқа мерзімді екі терапияда (мәселені шешуге бағытталған және қысқа психодинамикалық) алаңдаушылық пен депрессияға шалдыққан науқастар тез жақсарды, бірақ бес жылдық ұзақ мерзімді психотерапия мен психоанализ үлкен пайда әкелді. Науқас пен терапевттің бірнеше факторлары психотерапияның әртүрлі түрлеріне сәйкестікті болжауға көмектеседі. Мета-талдаулар когнитивті-мінездік терапияның (КМТ) және психодинамикалық психотерапияның депрессияны емдеуде бірдей тиімді екенін анықтады. 2014 жылғы 11 000-нан астам науқасты қамтыған мета-талдау, Интерперсоналдық психотерапияның (ИПТ) депрессияға қарсы КМТ-мен салыстырылатын тиімділігін, бірақ тамақтану бұзылыстарына қарсы одан төмен екенін көрсетті. Балалар мен жасөспірімдер үшін 2014 жылғы 4000-ға жуық науқасты қамтыған мета-талдауға сәйкес, интерперсоналдық психотерапия мен КМТ ең жақсы әдістер болып табылады.

Өзгеріс механизмдері

Психотерапияның психилық ауруларды қалай емдеуге мүмкіндігі әлі толыққанды түсініксіз. Әртүрлі терапиялық тәсілдер сәтті терапиялық нәтижеге жету үшін адамда қандай өзгерістер болуы керек деген нақты теориялармен байланысты болуы мүмкін. Жалпы алғанда, эмоционалдық ояну және есте сақтау процестерінің маңызды рөл атқаратыны ұзақтан бері қабылданып келеді. Осы екі аспектіні біріктіретін бір теория, есте сақтаудың нейропсихологиялық механизмі іске қосылып, жаңа эмоционалдық тәжірибені сіңіре алған жағдайда ғана тұрақты өзгерістер болатынын ұсынады.

Тіркелу

Психотерапия барысын сақтау – сеанстарға қатысуды жалғастыру немесе тапсырмаларды орындау – маңызды мәселе. Қосымша емдеуді ерте тоқтату деңгейі 30%-дан 60%-ға дейін ауытқиды, бұл оның қалай анықталғанына байланысты. Клиенттерді іріктеу және оларды емдеуге қабылдау тәсілдері сияқты себептерге байланысты зерттеулерде бұл көрсеткіш көбінесе төмен болады. Ерте тоқтату клиенттердің, терапевтердің және емдеу процесіндегі өзара әрекеттесудің әртүрлі демографиялық және клиникалық сипаттамаларымен байланысты. Қосымша емдеуді тоқтатудың жоғары деңгейі психотерапияның тиімділігі мен маңыздылығына қатысты сын тудырды. Көптеген психологтар сеанс аралық тапсырмаларды емдеу жұмысында қолданады, әсіресе когнитивті-мінездік терапияда оларды "белсенді компонент" деп есептейді. Клиенттердің оларды қаншалықты жиі орындамайтыны белгісіз, бірақ бұл кең таралған құбылыс деп саналады. Дегенмен, дәлелдік психотерапияның маңызды ерекшелігі – терапия нәтижелерін бағалау және клиникалық қолдануда сапаны қамтамасыз ету мақсатында адалдық мониторингін жүзеге асыру болып табылады.

Жағымсыз әсерлер

Психотерапияның қолайсыз әсерлеріне қатысты зерттеулер шектеулі, алайда емделушілердің 3%-дан 15%-ында симптомдардың нашарлауы күтілуі мүмкін, бұл көрсеткіш пациент пен терапевттің ерекшеліктеріне байланысты өзгереді. Мүмкін болатын мәселелерге симптомдардың нашарлауы немесе жаңа симптомдардың пайда болуы, басқа қарым-қатынастардағы кернеу, әлеуметтік таңдау және терапияға тәуелділік кіруі мүмкін.

Жалпы сын-пікірлер

Кейбір сыншылар психотерапиялық қарым-қатынастардың емдік күшіне күмәнданады. Бірқатар адамдар психотерапияны кәсіби біліктілікті талап ететін ғылыми сала ретінде мүлдем жоққа шығарып, оның орнына кәсіби емес көмекке басымдық береді. Тағы бір топ терапевтердің құндылықтары мен әдістері клиенттерге де, тікелей де, жанама түрде олардың өміріндегі басқа адамдарға да зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетеді. Эмоционалдық қиындықтарды бастан өткеріп жатқан адамға қолжетімді көптеген мүмкіндіктер – достардың, әріптестердің, отбасы мүшелерінің, дін қызметкерлерінің мейірімді қолдауы, жеке оқу, денсаулықты сақтаушы жаттығулар, зерттеулер және дербес шешімдер табу – зор құндылыққа ие. Сыншылар адамдар психотерапияның пайда болуына дейін-ақ дағдарыстармен күресіп, ауыр әлеуметтік мәселелерді шешіп, өмірлік қиындықтарға шығару жолдарын таба білгенін атап көрсетеді. Алайда, кейбіреулер психотерапияның қазіргі психиатрияда жеткілікті пайдаланылмағанын және зерттелмегенін, бірақ оның жаңа дәрілерді әзірлеуден гөрі үміт беретінін айтады. 2015 жылы АҚШ Ұлттық Психикалық Денсаулық Институты психотерапияның жаңа клиникалық сынақтарына (дәрілік сынақтар көбінесе фармацевтикалық компаниялармен қаржыландырылады) бюджетінің бар болғаны 5,4% бөлімін жұмсады, олардың тиімділігіне және пациенттердің оларды қалауына көптеген дәлелдер болса да. Бұған қоса, феминистік, конструкциялық және дискурс-аналитикалық көзқарастардан да сын туды. Олардың негізгі мәселесі – билік. Осы тұрғыда, клиенттер терапиялық идеяларға сәйкес өзін және қиындықтарын түсінуге итермеленуі мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылық бар, бұл кеңес беру бөлмесінде де, одан тыс жерде де орын алуы мүмкін. Экономикалық, рухани сияқты мәселелер кейде жасырын түрде елеңдеп қалуы мүмкін. Сыншылар терапияны тек көмекші қарым-қатынас ретінде қарастыру арқылы жағдайды идеалдауға бейім екенімізді айтады, оның орнына оның негізінен саяси практика екенін, себебі кейбір мәдени идеялар мен тәжірибелер қолдау табады, ал басқалары жоққа шығарылады немесе әлсіретіледі. Бұл қарым-қатынас сирек болса да, терапевт-клиент қарым-қатынасы әрқашан қоғамның билік қатынастары мен саяси динамикасына қатысады. Осы сынды қолдаған белгілі ғалым – Мишель Фуко.

Some critics are skeptical of the healing power of psychotherapeutic relationships. Some dismiss psychotherapy altogether in the sense of a scientific discipline requiring professional practitioners, instead favoring either nonprofessional help Others have pointed out ways in which the values and techniques of therapists can be harmful as well as helpful to clients (or indirectly to other people in a client's life). Many resources available to a person experiencing emotional distress—the friendly support of friends, peers, family members, clergy contacts, personal reading, healthy exercise, research, and independent coping—all present considerable value. Critics note that humans have been dealing with crises, navigating severe social problems and finding solutions to life problems long before the advent of psychotherapy. On the other hand, some argue psychotherapy is under utilized and under researched by contemporary psychiatry despite offering more promise than stagnant medication development. In 2015, the US National Institute of Mental Health allocated only 5.4% of its budget to new clinical trials of psychotherapies (medication trials are largely funded by pharmaceutical companies), despite plentiful evidence they can work and that patients are more likely to prefer them. Further critiques have emerged from feminist, constructionist and discourse analytical sources. Key to these is the issue of power. In this regard there is a concern that clients are persuaded—both inside and outside the consulting room—to understand themselves and their difficulties in ways that are consistent with therapeutic ideas. economic, spiritual) are sometimes implicitly undermined. Critics suggest that we idealize the situation when we think of therapy only as a helping relationship—arguing instead that it is fundamentally a political practice, in that some cultural ideas and practices are supported while others are undermined or disqualified, and that while it is seldom intended, the therapist–client relationship always participates in society's power relations and political dynamics. A noted academic who espoused this criticism was Michel Foucault.