Кіріспе

14 наурыздағы жылдық математикалық мереке – Пи күні – математикалық тұрақтының (пи) жыл сайынғы тойлануы. Пи күні 14 наурызда (3-ші ай) тойланады, себебі 3, 1 және 4 – бұл π санының алғашқы үш маңызды цифры, және ол алғаш рет АҚШ-та тойланды. Оны 1988 жылы Сан-Франциско ғылым мұражайының қызметкері Ларри Шоу қалыптастырды. Мерекелеулер көбінесе пирог жеумен немесе π санын жатқа айту сайыстарын өткізумен байланысты. 2009 жылы АҚШ Өкілдер палатасы Пи күнін белгілеуді қолдады. ЮНЕСКО-ның 40-шы жалпы конференциясы 2019 жылдың қараша айында Пи күнін Халықаралық математика күні деп жариялады. Адамдар π санын тойлайтын басқа да күндер – 22 шілде (күн/ай форматында 22/7, π санының жуықтамасы) және 28 маусым (6.28, 2π немесе тау санының жуықтамасы).

Тарих

1988 жылы Ларри Шоу Сан-Францискодағы «Эксплораториумда» Пи күнінің ең алғашқы ресми немесе кең ауқымды мерекелеуін ұйымдастырды, онда Шоу физик болып жұмыс істеді. Ынтақтаушылар мен жұртшылық оның дөңгелек алаңының айналасын жүріп өтіп, содан кейін жеміс пирогтарын жеді. «Эксплораториум» әлі де Пи күнін мерекелеп келеді. 2009 жылдың 12 наурызында АҚШ Өкілдер палатасы міндетті емес қаулы қабылдады (111 H. Res. 224). 2010 жылғы Пи күніне арналған Google, Google Doodle-ді ұсынды, онда Google сөзі шеңберлер мен пи белгілерінің суреттерімен жазылған; ал 2018 жылғы 30 жылдық мерекеде ол Dominique Ansel пирогы болды, оның шеңбері диаметріне бөлінген. Индонезияда, күнді DD/MM/YYYY форматында қолданатын ел ретінде, кейбір адамдар 22 шілдеде Пи күнін тойлайды, бұл басқа пи санына, атап айтқанда 22/7-ге сілтеме жасайды. Кейбіреулер 2014 жылдың наурыз айын (3/14) «Пи айы» деп атады. 2015 жылы 14 наурыз «Супер Пи күні» ретінде тойланды. Бұл күнді ай/күн/жыл форматында 3/14/15 деп жазудың ерекше маңызы болды. 9:26:53-те күні мен уақыты бірге пи санының алғашқы он цифрын көрсетті, ал сол секундтан кейін «Pi Instant» пи санының барлық цифрларын көрсетті.

Еске алу

Пи күні көптеген жолдармен аталып өтіледі, оның ішінде пирог жеу, пирог лақтыру және санның маңыздылығын талқылау. «Пи» және «пирог» сөздерінің ағылшын тілінде (/pron//p//aɪ/) дыбыстас болуына және көптеген пирогтардың дөңгелек пішініне байланысты осы күнді тойлау кең таралған. Көптеген пицца және пирожок дүкендері Пи күнінде жеңілдіктер, акциялар және тегін өнімдер ұсынады. Сондай-ақ, кейбір мектептерде оқушылардың қайсысы пи санын ондық үзіліс белгісінен кейін қанша таңбаға дейін жатқа біле алатынына қатысты жарыстар өткізіледі. Массачусетс технология институты болашақ студенттерге Пи күнінде жеткізілу үшін қабылдау туралы хаттарын жиі жібереді. 2012 жылдан бастап MIT осы шешімдерді (жеке) онлайн режимінде Пи күнінде дәл сағат 18:28-де жариялайтынын хабарлады, оны «Тау уақыты» деп атады, пи және тау сандарын тең құрметтеу үшін. 2015 жылы ресми шешімдер сол жылғы «пи минутынан» кейін сағат 9:26-да онлайн режимінде жарияланды, ал 2020 жылы ресми шешімдер сағат 13:59-да жарияланды, бұл пи санының алғашқы алты цифрына сәйкес келеді. Принстон, Нью-Джерси, Пи күні мен Альберт Эйнштейннің 14 наурыздағы туған күнін бірге тойлауға арналған көптеген іс-шараларды өткізеді. Эйнштейн Жоғары оқу институтында жұмыс істеген кезеңде Принстонда жиырма жылдан астам өмір сүрді. Пирог жеу және жатқа айту конкурстарынан басқа, жыл сайын Эйнштейнге ұқсаған адамды анықтау байқауы өтеді. Екі Пи күні, сондай-ақ Тау күні деп те аталады, 28 маусымда (ай/күн форматында 6/28) атап өтіледі. 2, грек әрпі таумен де белгілі, математикалық формулаларда жиі кездесетін көбейтілгіш болып табылады және шамамен 6,28-ге тең. Кейбіреулер бұл сан негізгі тұрақты сан екенін және Тау күнін атап өту керек деп санайды. Бұл күнді тойлаушылар әзілдеп «екі есе пирог жеуді» ұсынады. Сондай-ақ, кейбіреулер 10 қарашада пи күнін тойлайды, себебі ол жылдың 314-ші күні.