Қытай жоталы тұқылы иттің ерекшелігі: түксіздік – доминантты ген. Түксіздерде адам терісіне ұқсас тері, тұғырлар мен қауырсындағы түк және басындағы шошақ болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір қарағанда, қытайлық қырлы иттердің түксіз және ұнтақ түрлері екі түрлі тұқым сияқты көрінеді, бірақ түксіздік – бір тұқымның толық емес доминантты белгісі. Түксіз иттің терісі жұмсақ, адам терісіне ұқсас, ал тырнақтарында (“жағаларында”) және құйрығында (“жағасында”) сондай-ақ басында (“жұлдызшасында”) шаш өседі. “Түксіз” гені толық емес доминантты ген болумен қатар, гомозиготалық жағдайда ұрықтың өліміне алып келеді. Екі “түксіз” гені бар зиготалар күшікке айналмай, ананың жатырында сіңіріліп кетеді. Сондықтан, барлық түксіз қытайлық қырлы иттер гетерозигота болып табылады. Түксіз түрдің денесіндегі шаштың мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Мұрынның үстіндегі шаш, яғни сақал, жиі кездеседі. Нағыз түксіз иттің көбінесе киім-кешегі (басындағы, құйрығындағы және аяғындағы шашы) болмайды. Шашты түксіз бен ұнтақ арасындағы айырмашылық – түксіз иттің денесінде шашсыз бөліктері бар бір қабат шашы бар, ал ұнтақ иттің қалың екі қабат шашы болады. Түксіз иттің терісі әртүрлі түстерде болуы мүмкін, ақшыл еттен қараға дейін. Түксіз қытайлық қырлы иттерде көбінесе премоляр тістерінің толық жиынтығы болмайды, бірақ бұл кемшілік емес. Ұнтақ иттің ұзын, жұмсақ шашы болады. Бір төлде түксіз және ұнтақ түрлері де кездесуі мүмкін. Ұнтақ иттің сыртқы түрі күтіміне байланысты өзгереді. Бетіндегі шашы толық өскенде ол терьерге ұқсайды, бірақ ұнтақ иттің мұрыны әдетте стандартты шаш қию ретінде қырқылады. Ұнтақ қытайлық қырлы иті – сүйкімді, ойнақы және көңілді серік болатын әсем және изящты ит. Ұнтақ иттің шашы ұзын және жібектей жұмсақ. Түксіз түрдің денесіндегі шаштың мөлшері өте кең ауқымда өзгереді, нағыз түксіз иттің денесінде шаш мүлдем немесе өте аз болады, ал “шашты түксіз” деп аталатын иттерге дейін, олар күтімсіз қалғанда, шаштары толық өседі. Бұл шашты түксіз иттер ұнтақ және түксіз қытайлық қырлы иттердің будандасуы емес, тек өзгермелі түксіз геннің әлсіз көрінісі. Түксіз белгіге жауапты мутация 2008 жылы анықталды.
At first look, the hairless and powderpuff varieties of Chinese Crested Dogs appear to be two different breeds, but hairlessness is an incomplete dominant trait within a single breed. The Hairless has soft, humanlike skin, as well as tufts of hair on its paws ("socks") and tail ("plume") and long, flowing hair on its head ("crest"). In addition to being an incomplete dominant gene, the "hairless" gene has a prenatal lethal effect when homozygous. Zygotes affected with double hairless genes never develop into puppies, and are reabsorbed in the womb. All hairless Chinese Crested Dogs are therefore heterozygous. The hairless variety can vary in amount of body hair. Hair on the muzzle, known as a beard, is not uncommon. A true hairless often does not have as much furnishings (hair on the head, tail, and paws). The difference between a very hairy hairless and a powderpuff is that the hairless has a single coat with hairless parts on the body, while the powderpuff has a thick double coat. The skin of the hairless comes in a variety of colors, ranging from a pale flesh to black. Hairless Chinese Crested Dogs often lack a full set of premolar teeth, but this is not considered a fault. A powderpuff has a long, soft coat. Both hairless and powderpuff varieties can appear in the same litter. The look of the powderpuff varies according to how it is groomed. When its hair is completely grown out on its face, it strongly resembles a terrier; however, the powderpuff is usually shaved around the snout as a standard cut. The powderpuff Chinese Crested Dog is an elegant and graceful dog who makes a loving companion, playful and entertaining. The powderpuff's coat is long and silky soft. The amount of body hair on the Hairless variety varies quite extensively, from the true hairless which has very little or no body hair and furnishings, to what is called a "hairy hairless" dog, which, if left ungroomed, often grows a near full coat of hair. These hairy hairless dogs are not a mix between powderpuffs and hairless Chinese Crested Dogs, but are merely a result of a weaker expression of the variable hairless gene. The mutation responsible for the hairless trait was identified in 2008.
Қамқорлық
Екі түріне де күтім қажет. Пышақ тұтас екі қабатты, өте жұмсақ, тік түкпен жабылған. Пышақтың түгі үнемі өспейді, бірақ толық ұзындығында өте ұзынға жетеді; апта сайын мою және жиі щеткалау түйірленудің алдын алуға көмектеседі. Түктің жақсы болуы үшін, иттің түгі құрғақ немесе кір болғанда щеткалау ұсынылмайды, керісінше, щеткалау алдында түгіне аздап су немесе күтім спрейін шашу ұсынылады. Көптеген иелері пышақты "пони тілімі" етіп қырып, аяқтарының төменгі жағында, құйрығында, басында және жанында ұзын түк қалдырып, күтімді жеңілдетуді таңдайды. Пышақтар өте таза және иісі жоқ. Бұл тұқымда "түк төгілуі өте аз немесе жоқ". Түксіз түрінің теріне күтім жасау адам теріне күтім жасауға ұқсас, сондықтан ол безеуге, құрғаққа және күн күйігіне ұшырауы мүмкін. Гипоаллергенді немесе майсыз ылғалдандырғыш кремдерді екі күнде бір рет немесе жуғаннан кейін қолданса, тері тым құрғап қалмайды. Күшті ультракүлгін сәулеленуге ұшыраған аймақтарда, әсіресе ақ терілі иттерде күйік болуы мүмкін. Көптеген иелері күшті күнде жүргенде жануарларына балаларға арналған күннен қорғау кремін жағады. Кейбір қытайлық түкті иттерде ланолинге аллергия болуы мүмкін. Егер ит "нағыз" түксіз болмаса (денесінде түк өспеген), артық түкті алып тастау үшін кесу және/немесе қырқу жиі жасалады. Қытайлық түкті иттердің ерекшелігі – мысық аяқтарына қарағанда қоян аяқтары (ұзын ерекше саусақтары). Осыған байланысты, түкті иттердің тырнақтары тереңге дейін өседі, сондықтан ауырсыну мен қан кетуге жол бермеу үшін тырнақтарды тым қысқа кеспеу керек. Олардың энергиясы жоғары болмаса да, күнделікті жаттығулар үшін сыртқа шығуды ұнатады. Бұл тұқым өте зиялы болғандықтан, бағыну спортында жақсы нәтижелер көрсетеді. Тұрақтылық маңызды, бірақ бұл тұқым сезімтал болуы мүмкін және мейірімді жаттықтырушы қажет. Пышақтар оқуға және трюктер орындауға бейім.
Both varieties require certain amounts of grooming. The powderpuff is entirely covered with a double, very soft, straight coat. Although a powderpuff's coat does not continuously grow, it can grow to be quite long at full length; a weekly bath and frequent brushing typically helps to prevent matting. For an optimal coat, it is recommended not to brush the dog's coat when dry or dirty, as a light spray of water or grooming spray to their coat is recommended before brushing. Many choose to shave their powderpuff in a "pony cut" leaving long hair on the bottom of legs, tail, head and crest for an easy care coat. Powderpuffs are very clean and have no odor. The breed has "little to no shedding". Maintenance of the hairless variety's skin is similar to maintaining human skin and as such it can be susceptible to acne, dryness, and sunburn. Hypoallergenic or oil free moisturizing cream can keep the skin from becoming too dry when applied every other day or after bathing. Burning can occur in regions that are subject to strong UV radiation, especially in lighter skinned dogs. Many owners apply baby sunscreen to their pets before spending time in strong sun. Some Chinese Crested Dogs have skin allergies to lanolin. Unless the dog is a "true" hairless (one with virtually no hair growth on non extremities), trimming and/or shaving is often performed to remove excess hair growth. The Chinese Crested Dog is further distinguished by its hare foot (having more elongated toes), as opposed to the cat foot common to most other dogs. Because of this, the quicks of Cresteds run deeper into their nails, so care must be taken not to trim the nails too short to avoid pain and bleeding. Powderpuffs enjoy getting outdoors for daily exercise, although they are not a high energy breed. Being a very intelligent breed, this dog does well in obedience type sports. Consistency is a must; however, this breed can be relatively sensitive and should have a gentle trainer. The powderpuff is great at learning and performing tricks.
Денсаулық
Ұлыбританияда 2024 жылы жүргізілген зерттеуде осы тұқымның өмір сүру ұзақтығы 13,4 жылды құрады, ал таза тұқымды иттерде бұл көрсеткіш орташа есеппен 12,7 жыл, ал будандастырылған түрлерде – 12 жылды көрсетті. Түксіз нұсқаларында тіс ақаулары жиі кездеседі. Тіс ақауларына тістердің жоқтығы немесе тығыз орналасуы, сондай-ақ тиісті күтім болмаған жағдайда шіруге бейімділік жатады. Powderpuff тұқымының көпшілігінде тіс ақаулары кездеспейді немесе өте сирек болады. Көз проблемалары осы тұқым үшін маңызды мәселе болып табылады, олардың арасында негізгі линзаның шығуы (PLL) жиілігі басқа тұқымдарға қарағанда жоғары. Қытайлық Crested Dog-та прогрессивті ретиналық атрофияның (PRA) кемінде екі түрі болуы мүмкін, бұл соқырлыққа әкелуі мүмкін. PLL және PRA-ның бір түрі үшін генетикалық тест жүргізуге болады, ол иттің «тасымалдаушы», «таза» немесе «зардап шегуші» екенін анықтайды. Тест PRA-ның тек бір түрінің статусын анықтай алатындықтан, тұқымды өсірушілер мен иелері ветеринарлық офтальмологтардан жүйелі түрде көз тексерулерін жүргізуі керек. Бұл тұқым кератоконъюнктивит сикка немесе құрғақ көз синдромынан (DES) да зардап шегеді. Kerry Blue Terrier-лермен қатар, қытайлық Crested Dog-тарда иттің көп жүйелі дегенерациясы (CMSD) дамуы мүмкін, бұл Kerry Blue Terrier-лерде прогрессивті нейрондық абиотрофия (PNA) деп те аталады. Бұл 10-14 апталық жаста мишашаның атаксиясымен басталатын прогрессивті қозғалыс бұзылысы. 6 айдан асқанда, ауру иттерде қозғалысты бастау қиындығы және жиі құлау байқалады. Бұл ауруға жауапты ген иттің 1-хромосомасына орналасқан. Барлық басқа toy тұқымдары сияқты, қытайлық Crested Dog-та да тоқпанды шығуы мүмкін. Бұл тұқым қуалайтын жағдай тізе буынының (stifles) тереңдігінің жеткіліксіздігінен туындайды және тізеқаптың орыннан шығуына әкеледі. Көбінесе жас жаста басталады және ауырлығына байланысты уақытша немесе тұрақты сүйек ауруына себеп болуы мүмкін. Тұқымды өсірушілер өздерінің мал басынан тоқпанды шығу жоқ екенін растауы керек. Көптеген елдердің кинологиялық клубтары денсаулық салдарын тіркеу үшін орталықтандырылған тізілімді жүргізеді. Бұл тұқымда аллергиялық және аутоиммундық аурулар кездеседі. Кейбір тағамдық аллергиялар теріде бөртпелерді, мысалы, қара нүктелердің көбеюін, біте қайнауды және құрғақтықты тудыруы мүмкін. Бұл тұқымның тауыққа аллергиясы бар екені байқалды, сондықтан көптеген иелері тауықсыз диета немесе үй жасаған тағамды таңдайды. Бұл аурулардың салдары, олар иттердің ерте өліміне әкелуі мүмкін, сондықтан селекционерлер бұл мәселені жеңілдеу үшін осы жағдайды қанағаттандыруға тиіс.
A 2024 UK study found a life expectancy of 13.4 years for the breed compared to an average of 12.7 for purebreeds and 12 for crossbreeds. Hairless varieties of the Cresteds can be prone to poor dentition. Poor dentition may include missing or crowded teeth and teeth prone to decay when not properly cared for. Most dogs of the Powderpuff variety have few, if any, dental defects. Eye problems are a concern within the breed, which has a higher incidence of primary lens luxation (PLL) than most other breeds. The Chinese Crested Dog can also have at least two forms of progressive retinal atrophy (PRA) which can eventually lead to blindness as well. For PLL and one of the forms of PRA, a genetic test can be performed to determine if a dog is a 'carrier', 'clear', or 'affected'. Since the test can only reveal the existence of affected or carrier status of one form of PRA, breeders and owners of the breed should still have regular eye exams by veterinary ophthalmologists. The breed also suffers from another eye disease called keratoconjunctivitis sicca or dry eye syndrome (DES). Along with Kerry Blue Terriers, Chinese Crested Dogs can develop canine multiple system degeneration (CMSD) also called progressive neuronal abiotrophy (PNA) in Kerry Blue Terriers. This is a progressive movement disorder that begins with cerebellar ataxia between 10 and 14 weeks of age. After 6 months of age, affected dogs develop difficulty initiating movements and fall frequently. The gene responsible has been mapped to canine chromosome 1. As with all other toy breeds, the Chinese Crested Dog can be prone to patellar luxation. This inheritable condition is caused by shallow knee joints (stifles) and results in kneecaps that pop out of place. Onset is often at a young age, and can cause temporary to permanent lameness based on the severity. Breeders should have their stock certified free of patellar luxation. Many countries' kennel clubs maintain a centralised registry for health results. Allergy and autoimmune diseases have been observed in the breed. Some food allergies can also cause skin breakouts, like excess blackheads, pimples and dryness. It has been observed that this breed has an allergy to chicken and many owners opt for a chicken free diet or a homemade one. The severity of these ailments, which can lead to the premature death of the dog, means this is something breeders need to take seriously in order to avoid it becoming a problem for the breed.
Тарих
Тіпті әлемнің көптеген жерлерінде түксіз иттер табылғанымен, қазіргі қытайлық Crested Dog-тың шығу тегі Қытайда болған дегенге сену қиын. Xoloitzcuintli-мен ортақ генетикалық мутация олардың бір түбірден тарағаны туралы теорияға негіз салады. Қазіргі қытайлық Crested Dog-тың шығу тегі Африка немесе, көбінесе, Мексика деп есептеледі. Испан саяхатшылары 1500 жылдардың басында Мексикада және Орталық және Оңтүстік Американың басқа аймақтарында қытайлық Crested Dog-ты кездестірген. Британдық, француздық және португалдық саяхатшылар да 1700-ші және 1800-ші жылдары Африка мен Азияның түрлі бөліктерінде осы тұқымды тапқан. 1950 жылдары Дебора Вуд "Крест Хейвен" питомнигін құрып, өз қытайлық Crested Dog-тарының тегін әдейі өсіріп, тіркеуді бастады. Белгілі бурлеск бишісі Жипси Роуз Ли де қытайлық Crested Dog-тарды өсірген, ал ол қайтыс болғаннан кейін оның иттері "Крест Хейвен" питомнигіне қосылды. Осы екі желі – бүгінде тірі барлық қытайлық Crested Dog-тың нағыз негізі. Вуд ханым 1959 жылы Америкалық түксіз иттер клубын құрды, ол 1978 жылы Америкалық қытайлық Crested Dog клубына (ACCC) біріктірілді. ACCC, қытайлық Crested Dog 13 жыл өткен соң, 1991 жылы Америкалық Кеннел Клубында мойындалғаннан кейін, тұқымның АҚШ-тағы бас клубына айналды.
Although hairless dogs have been found in many places in the world, it is unlikely that the origins of the modern Chinese Crested Dog are in China. The same genetic mutation shared with the Xoloitzcuintli leads to the theory that they have a shared origin. It is thought the origins of the modern Chinese Crested dog are either Africa or, more likely, Mexico. Spanish explorers found Chinese Crested dogs in Mexico and other parts of Central and South America as early as the 1500s. British, French, and Portuguese explorers likewise found the breed in various parts of Africa and Asia during the 1700s and 1800s. In the 1950s, Debora Wood created the "Crest Haven" kennel and began to purposefully breed and record the lineages of her Chinese Crested Dogs. The famous burlesque dancer Gypsy Rose Lee also bred Chinese Crested Dogs, and upon her death her dogs were incorporated into Crest Haven. These two lines are the true foundation of every Chinese Crested Dog alive today. Ms. Wood also founded the American Hairless Dog Club in 1959, which was eventually incorporated into the American Chinese Crested Club (ACCC) in 1978. The ACCC became the US parent club for the breed when the Chinese Crested Dog was recognized by the American Kennel Club 13 years later, in 1991. in 1987 and by the American Kennel Club in 1991.
Өсіру
Шашсыз аллель (жабайы тип) үстемдік ететін (және гомозиготалық жатыр ішіндегі өлімге алып келетін) қасиет, ал ұнтақ аллелі оның болуымен қарапайым рецессивті қасиет ретінде танылады. Шашсыз аллельдің екі данасын алған зиготалар ешқашан күшікке айналмайды. Сондықтан, барлық қытай түкпіршік иттерінде кемінде бір ұнтақ аллелі болады. Бұл қасиетті жою мүмкін емес, себебі оны барлық қытай түкпіршік иттері таратады (тіпті шашсыз болғандары да). Барлық шашсыз қытай түкпіршік иттері ұнтақ күшіктер тудыруға қабілетті, тіпті олар басқа шашсыз итпен шағылыстырылғанда да. Ал егер ұнтақ иттер ұнтақ иттермен шағылыстырылса, олар ешқашан шашсыз күшіктер тудыра алмайды, себебі оларда шашсыз ген жоқ.
The hairless allele (the wild type) is a dominant (and homozygous prenatal lethal) trait, while the powderpuff allele acts as a simple recessive trait in its presence. Zygotes that receive two copies of the Hairless allele will never develop into puppies. Thus, all Chinese Crested Dogs carry at least one copy of the powderpuff allele. The powderpuff trait cannot be bred out because it is carried by all Chinese Crested Dogs (even the hairless ones). All hairless Chinese Crested Dogs have the ability to produce powderpuff puppies, even when they are bred to another hairless. On the other hand, a powderpuff bred to another powderpuff can never produce hairless puppies, since they do not carry the hairless gene.