Кіріспе

Адам шашының түсі

Қызыл шаш, сондай-ақ қызғылт сары немесе қызылшақ шаш деп те аталады, адам шашының түсі болып табылады және әлем халқының 1-2%-ында кездеседі. Солтүстік немесе Солтүстік-Батыс Еуропалық текті адамдар арасында оның кездесу жиілігі жоғары (2-6%), ал басқа халықтарда одан аз кездеседі. Бұл, көбінесе 16-шы хромосомадағы рецессивті аллельдің гомозиготалық түріне байланысты болады, ол MC1R белгісіздің өзгертілген нұсқасын шығарады. Қызыл шаштың түсі терең бордодан немесе жарқын мыстан, қызыл қоңырдан күйген қызғылт сарыға дейін өзгереді. Ол қызыл пигмент – феомеланиннің жоғары деңгейімен және қара пигмент – эумеланиннің салыстырмалы түрде төмен деңгейімен сипатталады, әдетте ақшыл тері, ашық көз түсі, шек пен ультракүлгін сәулелерге сезімталдықпен байланысты. "Жыңыл" термині кейде, әсіресе Ұлыбритания мен Ирландияда, қызыл шашты адамды сипаттау үшін қолданылады. Қызыл шаштың пайда болуы Орталық Азияға қарайды, ол MC1R геніндегі мутацияға байланысты туындаған.

Солтүстік және Солтүстік-Батыс Еуропа

Қызыл шаш Еуропаның солтүстік және батыс шеттерінде ең көп кездеседі; ол Британ аралдарындағы халықтардың шоғырланған жері және әсіресе кельт ұлттарымен байланысты. Ұлыбританияда да қызыл шашты адамдардың үлесі жоғары. Шотландияда халықтың шамамен 6%-ы қызыл шашты, ал әлемдегі қызыл шаштың ең көп шоғырланған жері Эдинбург қаласы, ол әлемнің қызыл шаш астанасы деп есептеледі. 1907 жылы Шотландияда 500 000-нан астам адамды қамтыған шаш түсінің ең ірі зерттеуі шотландтардың 5,3%-ының қызыл шашты екенін көрсетті. 1956 жылы британдық армияға шақырылғандардың шаш түсін зерттеу Уэльсте және Шотландияның Англиямен шектес аймақтарында қызыл шаштың жоғары деңгейі анықталды.

Шығыс Еуропа

Византиялық жазушылар Джордан мен Прокопий ерте славян тайпаларын қызғылт шаш және тері түсімен сипаттады. Кейін, 10 ғасырға қарай, Оңтүстік славян халқының шашы мен терісі қараңғырақ болды, себебі славяндар Балқан аймағының жергілікті тұрғындарымен, оның ішінде гректер мен иллириялық тайпалармен сіңісіп кетті. 18 ғасырдың соңында этнографтар Ресейдегі Волга аймағындағы удмурттарды "әлемдегі ең қызыл шашты адамдар" деп есептеді. Волга аймағында әлі де қызыл шашты адамдардың үлесі жоғары. Қызыл шаш ашкенази еврейлерінің арасында да кездеседі. 1903 жылы Польшадағы еврейлердің 5,6%-ы қызыл шашты болған. Басқа зерттеулер көрсеткендей, барлық еврей әйелдерінің 3,69%-ында қызыл шаш болса, барлық еврей еркектерінің шамамен 10,9%-ында қызыл сақал болған. Шығыс Еуропа мен Ресейдің кейбір аймақтарында қызыл шаштың еврейлерге тән деген стереотип сақталған.

Оңтүстік Еуропа

Италияда қызыл шашты адамдардың саны жалпы халықтың 0,57% құрайды, ал елдің әртүрлі аймақтарында бұл көрсеткіш өзгеріссіз қалады. Сардинияда қызыл шашты адамдар халықтың 0,24% құрайды. Еуропа мәдениетінде 20-шы ғасырға дейін қызыл шаштың жиі еврейлерге тән қасиет ретінде қарастырылған: испан инквизициясы кезінде қызыл шашы барлардың барлығы еврей деп есептелген.

Солтүстік Африка және Жерорта теңізі

Марокко мен Солтүстік Алжирдегі берберлердің арасында сирек кездесетін қызыл шашты адамдар бар. Қызыл шаштың таралуы Марокконың риффийлері мен Алжирдің кабилдері арасында ерекше байқалады.

Азия (барлық өңірлер)

Азияда қызыл шашты кейбір ауған, араб, иран, шығыс үнді, моңғол, түркі, мяо және хмонг текті халықтардың арасында кездестіруге болады. Оңтүстік Сібірдің Хакасия аймағындағы Темір ғасырындағы зираттан адам шашының бірнеше сақталған үлгілері табылды. Шаш үлгілерінің көптегені қызыл түсті, ал зираттан алынған бір бас сүйектің сақалы қызыл шашпен сақталған. Азияның әртүрлі аймақтарында, соның ішінде Қытайдың Синьцзян аймағындағы Тарим мумияларында қызыл немесе қызыл қоңыр шашы бар деп сипатталған ежелгі адам қалдықтары табылды. Қытай деректерінде ежелгі қырғыздар ақ терілі, жасыл немесе көк көзді және қызыл шашты, еуропалық және шығыс азиялық ерекшеліктері бар халық ретінде сипатталған. Вэй кітабында қытай авторы Вэй Шу Лю Юаньның 2 метрден аса биік болғаны және ұзын сақалында қызыл шаштары болғаны айтылады. Қытайдың этникалық мяо халқы қызыл шашты деп тіркелген. Париждегі Шетелдік Миссионерлер Қоғамының өкілі Ф.М. Савинаның сөзіне сәйкес, мяо халқының сыртқы түрі "күлгін сары, шаштары көбінесе ақшыл немесе қоңыр, кейде тіпті қызыл немесе жүгері жібі сияқты сары, ал кейбіреулерінің көзі ақшыл көк" болған. Хмонг халқының фенотипін зерттеу көрсеткендей, олар кейде қызыл шашпен туады. Қыпшақтар – Орта Азиядағы түркі тілдес халық. Олар моңғолдар басып алғаннан кейін Алтын Орда әскерлерінде қызмет еткен. Қытайдың тарихи құжаты "Канг му" бойынша, қыпшақтар қызыл шашты және көк көзді халық ретінде сипатталған.

Америка, Океания және Сахарадан оңтүстіктегі Африка

Қызғылт қоңыр (көк түсті) шаштар кейбір полинезиялықтардың арасында да кездеседі, және ол кейбір тайпалар мен отбасылық топтарда ерекше көп таралған. Полинезия мәдениетінде қызғылт шаш – жоғары дәрежелі ата-бабалардан таралудың белгісі және билеушілік құқығының нышаны саналған. Еуропадан көші-қон Америка, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкада қызыл шашты адамдардың санын арттырды.

Тарихи

Грек жазушыларының бірнеше еңбектерінде қызыл шашты адамдар туралы айтылады. Ақын Ксенофанның бір үзіндісінде фракийлер көк көзді және қызыл шашты деп сипатталған. Ежелгі будиндер мен сарматтар да кейбір грек авторларында көк көзді және қызыл шашты деп жазылған. Алғашқыда сарматтар өздерінің атын қызыл шаштарынан алған деген сенім болған. Азияда қызыл немесе қызғылт шаштар ежелгі тохарлардың арасында кездескен, олар қазіргі Қытайдың солтүстік-батыс аймағындағы Тарым алқабында қоныстанған. Тарым мумиялары б.з.д. 2 мыңжылдыққа дейін қызыл шашты болған. Киелі кітаптарда еврейлер мен израильдіктердің кейбіреулерінің қызыл шашты болғаны туралы айтылады. Мысалы, Есау мен Дәуіт (Төңіректе. 25:25; 1 Самуил. 16:12, 17:42), "адмони" деп сипатталған, яғни қызыл немесе қызғылт түсті.

Биохимия және генетика

Феомеланин пигменті қызыл шаштың ерекше түсіне себепші. Қызыл шашта қара пигмент – эумеланинге қарағанда феомеланин пигментінің мөлшері көп болады. Қызыл шаштың генетикасы 16-шы хромосомада орналасқан меланокортин 1 рецепторымен (MC1R) байланысты болып көрінеді. 1995 жылы Valverde және авторлар тобы MC1R-де қызыл шашпен байланысты аллельдерді анықтады. Кейін басқа авторлар қызыл шашқа байланысты аллельдердің санын кеңейтті, ал бұл варианттар қазір RHC (қызыл шаш түсі) аллельдері ретінде белгілі. Қызыл шаштың 80 пайызында RHC-де MC1R генінің варианты кездеседі. Қызыл шаш ашық тері түсімен де байланысты, себебі MC1R мутациясы денеде эумеланиннің төмен концентрациясына әкеледі. Терідегі меланиннің төменгі деңгейі, аз жарық жағдайында маңызды D витаминінің жеткілікті мөлшерде өндірілуіне мүмкіндік береді. Дегенмен, ультракүлгін сәуле күшті болған кезде (экваторға жақын аймақтардағыдай), меланиннің төменгі концентрациясы тері рагы сияқты бірнеше медициналық проблемаларға алып келеді. Адамға қызыл шашты беретін MC1R генінің түрі көбінесе терінің күйіп кетуіне қарсы тұру қабілетін азайтады немесе мүлдем жояды. Күннің ультракүлгін сәулесіне терінің табиғи реакциясы және терідегі феомеланиннің жоғары мөлшерінің арқасында, қызыл шашты адамдарда көбінесе, бірақ әрқашан емес, шекпірлер кездеседі. Қызыл шаш MC1R геніндегі бірнеше өзгерістер нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Егер осы өзгерістердің бірі екі хромосомада да болса, онда адамның шашы қызыл болуы мүмкін. Мұндай тұқым қуалау аутосомалық рецессивті деп сипатталады. Ата-анасының екеуі де қызыл шашты болмаса да, олар геннің тасымалдаушылары болуы мүмкін және қызыл шашты балаға ие болуы мүмкін. Дизиготалық (әртүрлі жынысты) егіздердің генетикалық зерттеулері MC1R генінің қызыл шаш фенотипіне ғана жауапты емес екенін көрсетті; қызыл шаш өндірісі үшін MC1R геніндегі өзгерістер қажет болғамен, жеткіліксіз болатын, белгісіз модификаторлық гендер де бар.

Генетика

MC1R-дегі Arg151Cys, Arg160Trp, Asp294His және Arg142His аллельдері қызыл шаш фенотипі үшін рецессивті екені көрсетілген. 4-хромосомадағы HCL2 гені де қызыл шашпен байланысты болуы мүмкін. Қызыл шаш түсімен байланысты кем дегенде 8 генетикалық ерекшелік бар. Приматтардан басқа түрлерде қызыл шаштың генетикалық себептері мен механизмдері әртүрлі.

Борода

Қызыл шашты тудыратын гендер әр түрлі адамдарда әртүрлі дәрежеде өркендей алады. Осының салдарынан, көптеген адамдардың қара шашы және қызыл сақалы болады. Бұл, шаштарға қарағанда сақалдағы геннің әртүрлі өркендеуіне байланысты, MC1R генінің бір данасының болуын көрсетеді. Дегенмен, кейбір қызыл сақалды адамдарда MC1R гендері табылмайды.

Шығу тегі

Қызыл шаш - адамдардағы ең сирек кездесетін табиғи шаш түсі. Қызыл шашпен байланысты күнге күймейтін тері, күн сәулесі аз болатын солтүстік аймақтарда артықшылықты болуы мүмкін. Бодмер және Кавалли-Сфорцаның (1976) жүргізген зерттеулерінде ашық тері пигментациясы суық климатта рахиттің алдын қалдырады, D витаминінің өндірілу деңгейін арттырады, сондай-ақ қараңғы терілі адамдарға қарағанда жылуды жақсы сақтайды деп болжаған. 2000 жылы Хардинг және авторлар тобы қызыл шаштың оң таңдаудың нәтижесі емес, керісінше, теріс таңдаудың болмауынан туындайтынын анықтады. Мысалы, Африкада қызыл шашқа қарсы таңдау жасалады, себебі күшті күн сәулесі ақ теріге зиян келтіреді. Дегенмен, Солтүстік Еуропада мұндай жағдай болмайды, сондықтан қызыл шашты адамдар генетикалық дрейф арқылы көбейе береді. ДНК зерттеулеріне сәйкес, кейбір неандертальдардың да қызыл шашы болған, бірақ оған жауапты мутация қазіргі адамдардағы қызыл шаштың себебінен өзгеше.

Өрттен құтылу туралы аңыз

2007 жылы «Courier Mail» газетінде National Geographic журналы мен аты-жөні аталмаған «генетиктер» сілтемесімен жазылған мәліметке сәйкес, жақын арада қызыл шаштың жойылуы мүмкін. Басқа блогтар мен жаңалықтар көздері де осыған ұқсас хабарларды таратып, зерттеуді журналға немесе «Оксфорд шаш қорына» жатқызды. Бірақ HowStuffWorks мақаласында бұл қордың шаш бояу өндіруші Procter & Gamble компаниясымен қаржыландырылғаны, ал басқа сарапшылар зерттеуді дәлелсіз немесе жалған деп бағалағаны айтылады. National Geographic журналындағы мақалада «қызыл шаштың саны азаюы мүмкін, бірақ қызыл түстің потенциалы жойылмайды» делінген. Қызыл шаштың пайда болуына салыстырмалы түрде сирек кездесетін рецессивті аллель себеп болады, оның көрінісі буынды жіберіп кетуі мүмкін. Жақын болашақта оның жойылуы күмәнді. Қызыл шашты еуропалықтардың ультракүлгін сәулелерге (УФ-сәулелерге) сезімталдығы жоғары екені анықталды. Қызыл шаш пен ультракүлгін сәулелерге сезімталдық мәселесі көптеген меланома зерттеушілерін қызықтырады. Күн сәулесі адам денсаулығына жақсы да, кері әсер ете де мүмкін, ал MC1R-дегі әртүрлі аллельдер осы бейімделулерді көрсетеді. Сондай-ақ, терісі ақ адамдардың меланома, базальді жасушалық карцинома және жалпақ жасушалық карцинома сияқты тері қатерлі ісіктеріне шалдығу ықтималдығы жоғары екені анықталды.

Ауырсынуға төзімділік және жарақат алу

Екі зерттеу қызыл шашты адамдардың басқа шаш түсіндегі адамдарға қарағанда ауырсынуға әртүрлі сезімтал екенін көрсетті. Бір зерттеуде қызыл шашты әйелдердің термиялық ауырсынуға (табиғи түрде төмен витамин К деңгейімен байланысты) сәл сезімталдығы жоғары екені және лидокаиннің ауырсынуды азайтуда айтарлықтай тиімсіз болғаны анықталды. Тағы бір зерттеуде қызыл шашты адамдардың түрлі жарақаттардан, соның ішінде электрмен тудырылған ауырсыну сияқты зиянды тітіркендіргіштерге аздап сезімталдығы төмен екені анықталды. Тағы бір зерттеуде қызыл шашты гендерге ие әйелдердің ауырсыққа қарсы пентазоцинге басқа шаш түсіндегі әйелдерге немесе кез келген шаш түсіндегі ер адамдарға қарағанда жақсы жауап бергені анықталды. Осы топтың жүргізген келесі зерттеуі қызыл шашты ерлер мен әйелдердің морфин 6-глюкуронидке жақсы анальгетикалық жауап бергенін көрсетті. Дегенмен, 468 ересек сау пациент арасында жүргізілген кейінгі зерттеуде қызыл шашты адамдардың қалпына келу уақытында, ауырсыну көрсеткіштерінде немесе қалпына келу сапасында қара шашты адамдармен салыстырғанда ерекше айырмашылықтар байқалған жоқ. Шаш түсі мен ауырсыну төзімділігі арасындағы күтпеген байланыс, қызыл шашты адамдардың кем дегенде екі түрлі гормонға жауап бере алатын гормон рецепторындағы мутацияға байланысты болуы мүмкін: пигментацияны қозғаушы меланоциттерді стимуляциялайтын меланоциттерді стимуляциялайтын гормон (MSH) және ауырсынды жеңілдететін эндорфиндер (екеуі де бірдей прекурсор молекуласынан, POMC-ден шығады және құрылымдық тұрғыдан ұқсас). Нақтырақ айтқанда, қызыл шашты адамдарда меланокортин 1 рецепторының (MC1R) өзгерген гендері бар, бұл MSH үшін өзгертілген рецепторды жасайды. Тері мен шаштағы пигмент өндіретін меланоциттер MSH-ты тану және оған жауап беру үшін MC1R-ді пайдаланады. Меланоциттерді стимуляциялайтын гормондар әдетте меланоциттерді қара эумеланин жасауға итермелейді, бірақ егер меланоциттерде мутацияланған рецептор болса, олар қызыл фиомеланин жасайды. MC1R мида да кездеседі, онда ол тек MSH-қа ғана емес, сонымен қатар эндорфиндерге және басқа POMC-ден алынған гормондарға жауап беруге қатысатын POMC-қа байланысты рецепторлардың үлкен жиынтығының бір бөлігі болып табылады. Дегенмен, бір зерттеу қызыл шаштың көгеруге бейімділігі жоғары екенін көрсетеді. Қызыл шашты адамдарда проопиомеланокортин жетіспейді. Сондай-ақ, бас терісінің немесе сақалдың шашының түсінің патологиялық себебі анықталмаған жағдайда, кенеттен ішінара қызыл түске өзгеруі сирек кездеседі.

Мәдениет

Әртүрлі уақыттарда және мәдениеттерде қызыл шашқа құрмет көрсетіп, қорқып, мазақ еткен.

БАҚ, сән және өнер

Англияның Елизавета I патшайымы қызыл шашты болған, ал Елизавета дәуірінде қызыл шашты әйелдер үшін сәндік түс саналған. Қазіргі заманда қызыл шаштар мода ағымына бағынады; Николь Кидман, Элиссон Ханниган, Марсия Кросс, Кристина Хендрикс, Эмма Стоун және Гери Хэлливелл сияқты атақты тұлғалар қызыл шашты бояу сатылымын арттыруға мүмкіндік береді. Кейде адам жасы ұлғайған сайын қызыл шаштары қараңғырып, қоңыр түске айналады немесе жарықтандығын жояды. Осы себепті, кейбір адамдар қызыл шашты жастықпен байланыстырады, ал жастық әдетте ізденіс-те білдіретін қасиет. Үндістан, Иран, Бангладеш және Пәкістан сияқты бірнеше елде шашқа қызыл түс беру үшін хна мен сафран қолданылады. Көптеген суретшілер қызыл шашқа қызығушылық танытқан. "Тициан" түсін суретші Тицианнан алған, ол көбінесе қызыл шашты әйелдерді суреттеген. Ерте Ренессанс суретшісі Сандро Боттичеллидің "Венераның тууы" атты танымал суретінде мифологиялық құдай Венера қызыл шашты болып бейнеленген. Қызыл шашты суретшілердің ішінде прерафаэлиттер, Эдмунд Лейтон, Модильяни және Густав Климт есімдері аталады. Сэр Артур Конан Дойлдың "Қызыл шаштылар лигасы" (1891) Шерлок Холмс әңгімесінде қызыл шашты адамдардың құпия тобына мүше болуға шақырылған адам туралы айтылады. 1943 жылғы "Дюбари - леди" фильмінде Technicolor түсінде Люсиль Болл мен Ред Скелтонның қызыл шашты бейнелері көрсетілген. Көрнекті комикстердегі қызыл шашты кейіпкерлердің қатарында Жан Грей, Қызыл Соня, Мистик және Улы Айви бар. 2020 жылы Киран Доддстың "Гингерс" атты қызыл шашты адамдардың фотосуреттерінен тұратын кітабы жарық көрді.

Қызыл шашты мерекелер

Голландияда жыл сайын қызылшаштылар күні фестивалі өткізіліп, оған әлемнің түкпір-түкпірінен қызылшашты қатысушылар келеді. Фестиваль 2019 жылға дейін Нидерландының оңтүстік-шығысындағы Бреда қаласында өткізіліп, кейін Тильбургке көшірілді. Оған 80-нен астам елден қатысушылар келеді. Халықаралық шара 2005 жылы голландиялық суретші Барт Рувенхорст 15 қызылшашты суретке түсіргісі келгеннен кейін басталды. 2011 жылдан бері тамыз айының соңында Корк округінде өткізілетін Ирландиялық қызылшашты конвенциясы – әлемдік мереке болып саналады және бірнеше құрлықтан адамдарды тартады. Мерекелік шараларға қызылшашты патша мен патшайымды тағайындау, ең жақсы қызыл қабау және шаршы дюймге ең көп шекпен үшін жарыстар, оркестрлік концерттер мен сәбіз лақтыру жарыстары кіреді. Ұлыбританияның Лондондағы қорлауға қарсы альянсы 2013 жылдан бері қызылшашты болуға мақтаныш сезімін ұялату мақсатымен қызылшашты күні фестивалін өткізіп келеді. 2014 жылдан бері Израильде, Кибуц Гезерде (Кэротта), жергілікті израильдік қызылшашты қауым үшін, соның ішінде Ашкенази және Мизрахи қызылшаштылар үшін шаралар өткізіледі. Дегенмен, ракеталық шабуылдар қаупіне байланысты қатысушылардың саны шектелуге мәжбүр, бұл қызылшашты қауымның наразылығына апарып соқты. Ұйымдастырушылар: "Бұл шара бұрын қызылшашты болғандықтары үшін ұялған көптеген қызылшашты адамдар үшін пайдалы". 2004 жылдан бері Удмуртияның астанасы Ижевск қаласында (Ресей) жыл сайын қызылшаштыларды тойлау фестивалі өткізіледі. MC1R Magazine – Германияның Гамбург қаласында орналасқан, әлемдегі қызылшашты адамдарға арналған журнал.

Діни және мифологиялық дәстүрлер

Ежелгі Мысырда қызыл шашты Сет құдайымен, сондай-ақ Рамзес II-мен байланыстырған. "Илиадада" Ахиллдің шашы ([[wikt:ξανθός]]), көбінесе сары немесе алтын деп аударылады, бірақ кейде қызыл немесе құрғақ түсті деп аударылады. Оның ұлы Неоптолем де Пирр деген есімді алып жүреді, бұл оның өзінің қызыл шашына сілтеу болуы мүмкін. Норд мифологиясының Торы құдайы қызыл шашты деп сипатталады. Еврей тіліндегі "қызыл" немесе "қызғылт қоңыр" деп аударылатын сөз (admoni אדמוני, түбірі ADM אדם, сондай-ақ Адам мен Едомды қараңыз) Есау мен Дәуітті сипаттау үшін қолданылған. Мария Магдалинаның ертедегі бейнелеулерінде көбінесе оның ұзын, ағын қызыл шашы бар деп көрсетілген, бірақ оның шашының түсі туралы сипаттама Библияда ешқашан айтылмаған, және бұл түс ежелгі бояулардағы пигменттердің тозуынан туындаған эффект болуы мүмкін. Иуда Искариот испан мәдениетінде және Уильям Шекспирдің туындыларында қызыл шашты болып бейнеленеді, бұл теріс стереотипті күшейтеді.

"Рори" деген атау

Негізінен еркек аты Рори – гоидельдік текті есім, ол Ruairí/Ruaidhrí/Ruaidhrígh/Raidhrígh, Ruairidh және Мэн: Rauree – ирландтар, Шотландия таулы аймағының халқы және олардың диаспоралары үшін ортақ. Бұл есім "қызыл шашты патша" дегенді білдіреді, ол ruadh ("қызыл шашты" немесе "қоңыр") және rígh ("патша") сөздерінен шыққан. Дегенмен, қазіргі кезде осы есімді тасушылардың барлығы да қызыл шашты емес.

Темпераментке қатысты нанымдар

Қызыл шашты адамдардың жалындап тұратын мінезге ие және өткір тілді екендігі туралы кең таралған сенім бар. «Жасыл шатырлы Анна» романында кейіпкер, қызыл шашты қаһарман Анна Ширли туралы: «Оның мінезі шашымен үйлеседі» дейді, ал «Ржы тұтқыр» романында Холден Колфилд: «Қызыл шашты адамдардың оңай ашуланбауы керек деседі, бірақ Элли [оның қайтыс болған ағасы] ешқашан ашуланбаған, ал шашы өте қызыл болған» деп айтады. Қазіргі медицинаның бастапқы кезеңдерінде қызыл шаш – сангвиник темпераментінің белгісі деп есептелген. Үнді медицинасының Аюрведа тәжірибасында қызыл шашты адамдар Питта темпераментіне бейім деп саналады. Тағы бір сенім – қызыл шашты адамдардың жыныстық белсенділігі жоғары; мысалы, Джонатан Свифт «Гулливердің саяхаттары» кітабының төртінші бөлімі «Хуйхнмдер еліне саяхат» атты шығармасында қызыл шаш туралы стереотиптерді сатиралық түрде келтіреді: «Екі жыныстың қызыл шаштылары қалғандарына қарағанда көбірек құштарлық танытады және зиян келтіреді, бірақ олар күш пен белсенділік жағынан олардан асып түседі». Свифт сондай-ақ: «Бұл жануардың [яху] шашы да қызыл болмаған (бұл аздап ретсіз ашкөздікке қандай да бір түсіндіру болуы мүмкін), қара түсті болған» деп жазады. Мұндай сенімдер 19 ғасырда Чезаре Ломброзо мен Гульельмо Феррероның еңбектері арқылы ғылыми негізге ие болғандай көрінді. Олар қызыл шашты адамдардың құштарлыққа байланысты қылмыстар жасауы мүмкін деген қорытындыға келді және «қылмыстық әйелдердің» 48%-ы қызыл шашты екенін мәлімдеді.

Ортағасырлық антисемитизм

Испан инквизициясы кезінде қызыл шашты адамдар еврейлер деп белгіленіп, қудалауға ұшырады. Осы антисемиттік байланыс кеңестік Ресейде де қазіргі уақытқа дейін сақталды.

Сингапур мен Малайзияда терминнің қолданылуы

Хаккиен (Мин Нан) қытай тілінде "қызыл шашты" деген мағынаны білдіретін анг мо термині Малайзия мен Сингапурда қолданылады, бірақ ол барлық ақ адамдарды білдіреді, ешқашан тек қызыл шашты адамдарды ғана емес. Кейде бұл есім "қызыл шашты әйдін" деген мағынаны білдіретін ан мо куи (红毛鬼) деп аударылады, бұл кантон тіліндегі "гвейло" ("шетелдік әйдін") терминіне ұқсас. Сондықтан кейбір адамдар оны нәсілшіл және қарапайым емес деп санайды. Дегенмен, басқалары оны қабылдауға болады деп есептейді. Осы екіұштылыққа қарамастан, бұл кеңінен қолданылатын термин. Мысалы, ол Сингапурдың The Straits Times газеті сияқты басылымдарында, телеарналар мен фильмдерде кездеседі. Анг моның қытай ішіндегі жазулары, Эдо дәуірінде (1603–1868) голландтар мен Солтүстік Еуропалықтарды атау үшін қолданылған тарихи жапон термині Кōмō (紅毛) сияқты. Бұл негізінен Жапониямен Сакоку кезеңінде (200 жылдық оқшаулану) сауда жасауға рұқсат етілген голланд саудагерлеріне қатысты. Тайваньдағы Тамсуи қаласындағы Сан-Доминго бекінісі тарихи түрде ан мо сиа (紅毛城) деп аталды.