Кіріспе
Объективтік диаметрі 5 метрден жоғары болатын ең ірі оптикалық шағылыстыратын телескоптар тізімі, шағылыстыратын телескоптың жарық жинау қабілеті мен ажыратымдылығын анықтайтын апертурасы бойынша реттелген. Көпірлердің өзі апертурадан үлкен болуы мүмкін, ал кейбір телескоптар интерферометрия арқылы апертура синтезін пайдалана алады. Кек I және II сияқты оптикалық астрономиялық интерферометр ретінде қолданылатын телескоптар, Кек Интерферометрі ретінде біріктірілгенде (85 метрге дейін), жоғары ажыратымдылыққа қол жеткізе алады, бірақ бақылау ауқымы шектеулі. Екі көпір бір тіреуге орнатылғанда, Үлкен Бинокулярлық Телескоптың (22,8 метр) көпірлер аралық қашықтығы апертура синтезін толыққанды пайдалануға мүмкіндік береді. Ең ірі телескоптар әрқашан ең жақсы телескоптар болып табыла бермейді, сондай-ақ оптикалық жүйенің жалпы жарық жинау қабілеті телескоптың өнімділігін дұрыс бағалауға мүмкіндік бермейді. Хаббл ғарыш телескопы сияқты ғарыштағы телескоптар, Жер атмосферасынан жоғары орналасқандықтан, ұзақ экспозиция уақыты арқылы жоғары ажыратымдылыққа және жарық жинауға қол жеткізеді. Жердің солтүстік немесе оңтүстік жарты шарындағы орналасуы, аспанның қандай бөлігін бақылауға болатынын шектейді, ал обсерватория орналасқан жердегі климат жағдайлары телескопты жыл сайын қанша рет пайдалануға болатынына әсер етеді. Ірі көпірлердің, тұрақты атмосфера мен қолайлы климат жағдайлары үшін таңдалған жерлердің, сондай-ақ атмосфералық турбуленттің көп бөлігін түзетуге арналған белсенді және бейімделмелі оптиканың үйлесімі, ең ірі Жердегі телескоптарға Хаббл ғарыш телескопынан жоғары ажыратымдылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жердегі телескоптардың тағы бір артықшылығы – құралдарды жаңарту мен ауыстырудың салыстырмалы түрде төмен құны.
This list of the largest optical reflecting telescopes with objective diameters of or greater is sorted by aperture, which is a measure of the light gathering power and resolution of a reflecting telescope. The mirrors themselves can be larger than the aperture, and some telescopes may use aperture synthesis through interferometry. Telescopes designed to be used as optical astronomical interferometers such as the Keck I and II used together as the Keck Interferometer (up to 85 m) can reach higher resolutions, although at a narrower range of observations. When the two mirrors are on one mount, the combined mirror spacing of the Large Binocular Telescope (22.8 m) allows fuller use of the aperture synthesis. Largest does not always equate to being the best telescopes, and overall light gathering power of the optical system can be a poor measure of a telescope's performance. Space based telescopes, such as the Hubble Space Telescope, take advantage of being above the Earth's atmosphere to reach higher resolution and greater light gathering through longer exposure times. Location in the northern or southern hemisphere of the Earth can also limit what part of the sky can be observed, and climate conditions at the observatory site affect how often the telescope can be used each year. The combination of large mirrors, locations selected for stable atmosphere and favorable climate conditions, and active optics and adaptive optics to correct for much of atmospheric turbulence allow the largest Earth based telescopes to reach higher resolution than the Hubble Space Telescope. Another advantage of Earth based telescopes is the comparatively low cost of upgrading and replacing instruments.
Айналдырушы телескоптардың кестесі
Бұл тізім оптикалық апертура бойынша реттелген, бұл тарихи тұрғыдан шектеуші ажыратымдылықтың, оптикалық ауданының, физикалық өлшемдерінің және құнының пайдалы көрсеткіші болған. Бір монтировкада орналасқан және біртұтас кескінді құра алатын көп айналы телескоптар олардың эквивалентті апертурасы бойынша бағаланады. Белгілі бір биіктіктегі телескоптар (мысалы, HET) де олардың эквивалентті апертурасы бойынша бағаланады. Көрінетін немесе жақын инфрақызыл толқындарда кемінде тиімді апертурасы бар барлық телескоптар кірістірілген. +Шағылыстыратын телескоптар Аты Суреті Тиімді апертура Айна типі Ұлттық/Демеушілер Орналасқан жері Алғашқы жарық Large Binocular Telescope (LBT) (біріктірілген) Көп 2 айна АҚШ, Италия, Германия Mount Graham International Observatory, Аризона, АҚШ 2004 Gran Telescopio Canarias (GTC) Сегменттелген 36 алтыбұрышты сегмент Испания, Мексика, АҚШ Roque de los Muchachos Obs., Канар аралдары, Испания 2006 Hobby–Eberly Telescope (HET) (тиімді) Сегменттелген 91 × алтыбұрышты сегмент, 11 м × 9.8 м айна құрайды АҚШ, Германия McDonald Observatory, Техас, АҚШ 1997 Апертура 2015 жылы арттырылды Keck 1 Сегменттелген 36 алтыбұрышты сегмент АҚШ Mauna Kea Observatories, Гавай, АҚШ 1993 Keck 2 Сегменттелген 36 алтыбұрышты сегмент АҚШ Mauna Kea Observatories, Гавай, АҚШ 1996 Southern African Large Telescope (SALT) (тиімді) Сегменттелген 91 × алтыбұрышты сегмент, 11 м × 9.8 м айна құрайды Оңтүстік Африка, АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Польша, Жаңа Зеландия South African Astronomical Obs., Солтүстік Кейп, Оңтүстік Африка 2005 Subaru (JNLT) Бір Айна Жапония Mauna Kea Observatories, Гавай, АҚШ 1999 VLT UT1 – Antu Бір Айна ESO елдері, Чили Paranal Observatory, Антофагаста аймағы, Чили 1998 VLT UT2 – Kueyen Бір Айна ESO елдері, Чили Paranal Observatory, Антофагаста аймағы, Чили 1999 VLT UT3 – Melipal Бір Айна ESO елдері, Чили Paranal Observatory, Антофагаста аймағы, Чили 2000 VLT UT4 – Yepun Бір Айна ESO елдері, Чили Paranal Observatory, Антофагаста аймағы, Чили 2001 Gemini North Бір Айна АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Чили, Австралия, Аргентина, Бразилия Mauna Kea Observatories, Гавай, АҚШ 1999 Gemini South Бір Айна АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Чили, Австралия, Аргентина, Бразилия Cerro Pachón (CTIO), Кокимбо аймағы, Чили 2001 James Webb Space Telescope 6.5 м (256 дюйм) Сегменттелген 18 алтыбұрышты сегмент NASA, ESA, CSA Жер-Күн L2 нүктесінің айналасындағы гало орбитасы 2022 MMT (қазіргі оптика) Бір Айна АҚШ F. L. Whipple Obs., Аризона, АҚШ 2000 Magellan 1 Бір Айна АҚШ Las Campanas Obs., Атакама аймағы, Чили 2000 Magellan 2 Бір Айна АҚШ Las Campanas Obs., Атакама аймағы, Чили 2002 Tokyo Atacama Observatory (TAO) Бір Айна Жапония Cerro Chajnantor, Атакама шөлі, Чили 2024 BTA 6 Бір Айна КСРО/Ресей Special Astrophysical Obs., Карашай-Черкесия, Ресей 1975 Large Zenith Telescope (LZT) Сұйық Канада, Франция, АҚШ Maple Ridge, Британдық Колумбия, Канада 2003 Жылжымалы 2016 Hale Telescope Бір Айна АҚШ Palomar Observatory, Калифорния, АҚШ 1949 LAMOST (тиімді) Сегменттелген 6.67 м × 6.05 м негізгі және 5.72 м × 4.40 м түзетушіге арналған 37 сегмент; тиімді апертура 3.6–4.9 м Қытай Beijing Astronomical Obs., Синлун, Қытай 2008 MMT (алғашқы оптика) (біріктірілген) Көп 6 айна АҚШ F. L. Whipple Obs., Аризона, АҚШ 1979 Айналар 1998 жылы алынды Lowell Discovery Telescope Бір Айна АҚШ Lowell Observatory, Happy Jack, Аризона, АҚШ 2012 William Herschel Telescope Бір Айна Ұлыбритания, Нидерланды, Испания Roque de los Muchachos Obs., Канар аралдары, Испания 1987 SOAR Бір Айна АҚШ, Бразилия Cerro Pachón (CTIO), Кокимбо аймағы, Чили 2002 VISTA Бір Айна ESO елдері, Чили Paranal Observatory, Антофагаста аймағы, Чили 2009 Víctor M. Blanco Telescope Бір Айна АҚШ Cerro Tololo Inter American Obs., Кокимбо аймағы, Чили 1976 International Liquid Mirror Telescope Сұйық Бельгия, Канада, Үндістан, Польша ARIES Devasthal Observatory, Найнатал, Үндістан 2022 Nicholas U. Mayall 4 м Бір Айна АҚШ Kitt Peak National Obs., Аризона, АҚШ 1973 Daniel K. Inouye Solar Telescope Бір Айна АҚШ Haleakala Observatory, Гавай, АҚШ 2019 Anglo Australian Telescope (AAT) Бір Айна Австралия, Ұлыбритания Australian Astronomical Obs., Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия 1974 United Kingdom Infrared Telescope (UKIRT) Бір Айна Ұлыбритания, АҚШ Mauna Kea Observatories, Гавай, АҚШ 1979 3.67 м AEOS Telescope (AEOS) Бір Айна АҚШ Air Force Maui Optical Station, Гавай, АҚШ 1996 3.6 м Devasthal Optical Telescope (DOT) Бір Айна Үндістан ARIES Devasthal Observatory, Найнатал, Үндістан 2016 Telescopio Nazionale Galileo (TNG) Бір Айна Италия Roque de los Muchachos Obs., Канар аралдары, Испания 1997 New Technology Telescope (NTT) Бір Айна ESO елдері La Silla Observatory, Кокимбо аймағы, Чили 1989 Canada France Hawaii Telescope (CFHT) Бір Айна Канада, Франция, АҚШ Mauna Kea Observatories, Гавай, АҚШ 1979 ESO 3.6 м Telescope Бір Айна ESO елдері La Silla Observatory, Кокимбо аймағы, Чили 1977 MPI CAHA 3.5 м Бір Айна Батыс Германия, Испания Calar Alto Obs., Альмерия, Испания 1984 USAF Starfire 3.5 м Бір Айна АҚШ Starfire Optical Range, Нью-Мексико, АҚШ 1994 WIYN Telescope Бір Айна АҚШ Kitt Peak National Obs., Аризона, АҚШ 1994 Space Surveillance Telescope Бір Айна АҚШ, Австралия White Sands Missile Range, Нью-Мексико, АҚШ Harold E. Holt Naval Communication Station, Батыс Австралияға көшірілді. 2011 Көшірілді 2020 Astrophysical Research Consortium (ARC) Бір Айна АҚШ Apache Point Obs., Нью-Мексико, АҚШ 1994 Иранның ұлттық обсерваториясы (INO340) Бір Айна Иран Гаргаш тауы, Исфахан провинциясы, Иран 2022 Shane Telescope Бір Айна АҚШ Lick Observatory, Калифорния, АҚШ 1959 NASA Infrared Telescope Facility Бір Айна АҚШ Mauna Kea Observatory, Гавай, АҚШ 1979 NASA LMT Сұйық АҚШ NASA Orbital Debris Obs., Нью-Мексико, АҚШ 1995 Жылжымалы 2002 Бұл тізімді жалғастыру үшін, қараңыз Үлкен оптикалық шағылыстыратын телескоптардың тізімі
(256 in) Segmented18 hexagonal segments NASA, ESA, CSA Halo orbit around the Earth Sun L2 Point 2022 MMT (current optics) Single USA F. L. Whipple Obs., Arizona, USA 2000 Magellan 1 Single USA Las Campanas Obs., Atacama Region, Chile 2000 Magellan 2 Single USA Las Campanas Obs., Atacama Region, Chile 2002 Tokyo Atacama Observatory (TAO)SngleJapanCerro Chajnantor, Atacama Desert, Chile2024 BTA 6 Single USSR/Russia Special Astrophysical Obs., Karachay–Cherkessia, Russia 1975 Large Zenith Telescope (LZT) Liquid Canada, France, United States Maple Ridge, British Columbia, Canada 2003Decommissioned 2016 Hale Telescope Single USA Palomar Observatory, California, USA 1949 LAMOST (effective) Segmented37 segments for the 6.67 m × 6.05 m primary and 24 segments for the 5.72 m × 4.40 m corrector; effective aperture 3.6–4.9 m China Beijing Astronomical Obs., Xinglong, China 2008 MMT (original optics) (combined) MultipleSix mirrors USA F. L. Whipple Obs., Arizona, USA 1979Mirrors removed 1998 Lowell Discovery Telescope Single USA Lowell Observatory, Happy Jack, Arizona, USA 2012 William Herschel Telescope Single UK, Netherlands, Spain Roque de los Muchachos Obs., Canary Islands, Spain 1987 SOAR Single USA, Brazil Cerro Pachón (CTIO), Coquimbo Region, Chile 2002 VISTA Single ESO Countries, Chile Paranal Observatory, Antofagasta Region, Chile 2009 Víctor M. Blanco Telescope Single USA Cerro Tololo Inter American Obs., Coquimbo Region, Chile 1976 International Liquid Mirror Telescope Liquid Belgium, Canada, India, Poland ARIES Devasthal Observatory, Nainital, India 2022 Nicholas U. Mayall 4 m Single USA Kitt Peak National Obs., Arizona, USA 1973 Daniel K. Inouye Solar Telescope Single USA Haleakala Observatory, Hawaii, USA 2019 Anglo Australian Telescope (AAT) Single Australia, UK Australian Astronomical Obs., New South Wales, Australia 1974 United Kingdom Infrared Telescope (UKIRT) Single UK, United States Mauna Kea Observatories, Hawaii, USA 1979 3.67 m AEOS Telescope (AEOS) Single USA Air Force Maui Optical Station, Hawaii, USA 1996 3.6 m Devasthal Optical Telescope (DOT) Single India ARIES Devasthal Observatory, Nainital, India 2016 Telescopio Nazionale Galileo (TNG) Single Italy Roque de los Muchachos Obs., Canary Islands, Spain 1997 New Technology Telescope (NTT) Single ESO countries La Silla Observatory, Coquimbo Region, Chile 1989 Canada France Hawaii Telescope (CFHT) Single Canada, France, USA Mauna Kea Observatories, Hawaii, USA 1979 ESO 3.6 m Telescope Single ESO countries La Silla Observatory, Coquimbo Region, Chile 1977 MPI CAHA 3.5 m Single West Germany, Spain Calar Alto Obs., Almería, Spain 1984 USAF Starfire 3.5 m Single USA Starfire Optical Range, New Mexico, USA 1994 WIYN Telescope Single USA Kitt Peak National Obs., Arizona, USA 1994 Space Surveillance Telescope Single USA, Australia White Sands Missile Range, New Mexico, United StatesRelocated toHarold E. Holt Naval Communication Station, Western Australia. 2011Relocated2020 Astrophysical Research Consortium (ARC) Single USA Apache Point Obs., New Mexico, USA 1994Iranian National Observatory (INO340) SingleIranMount Gargash, Isfahan Province, Iran 2022 Shane Telescope Single USA Lick Observatory, California, USA 1959 NASA Infrared Telescope Facility Single USA Mauna Kea Observatory, Hawaii, USA 1979 NASA LMT Liquid USA NASA Orbital Debris Obs., New Mexico, USA 1995Decommissioned 2002 For continuation of this list, see List of large optical reflecting telescopes
Бұл телескоптардың айналарын жылтыратуға қабілетті бірнеше орын бар. Франциядағы SAGEM компаниясы VLT-тің төрт айнасын, Gemini-дің екі айнасын және GTC-нің 36 сегментін жылтыратты. Стюард обсерваториясының айналар зертханасы екі LBT айнасын, екі Магеллан айнасын, MMT алмастыру айнасын және LSST негізгі/қосымша айнасын құйып, жылтыратты. Қазіргі уақытта ол Giant Magellan Telescope-тың айналарын жасап жатыр. Keck сегменттерін Schott AG компаниясы жасады. SALT және LAMOST сегменттерін LZOS құйып, жылтыратты. Subaru айнасын Corning құйып, АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Contraves Brashear Systems компаниясында жылтыратты. Бұл кестеде жасалған барлық ең үлкен айналар көрсетілмеген. Стюард обсерваториясының айна зертханасы Lockheed Martin-нің Үлкен оптикалық сынақ және интеграция аланында пайдаланылатын, басқа телескоптардың вакуумдық оптикалық сынақтарында қолданылатын 6,5 метрлік f / 1.25 коллимторды жасады. Сегменттелген айналар мозаикалық айналар деп те аталады. Бір айналар монолитті айналар деп те аталады және оларды қатты немесе бал арасы тәрізді типтерге бөлуге болады.
Ең ірі телескоптардың хронологиялық тізімі
Бұл телескоптар құрылысы кезінде, жоғарыда көрсетілгендей апертура өлшемі бойынша әлемдегі ең үлкен телескоптар еді. +Көрінетін телескоптар (хронологиялық ретпен) Жылдар Ең үлкені Атауы Апертура (м) Ауданы (м²) M1 Көзілдірігі Ескерту Биіктігі (м) 2009 – қазірге дейін Gran Telescopio Canarias 10.4 74 36 × 1.9 м алтыбұрыш M1 айнасы Сегменттелген айна 2267 1993–2009 Keck 1 10 76 36 × 1.8 м алтыбұрыш M1 айнасы Сегменттелген айна, M1 f/1.75 4145 1976–1993 BTA 6 6 26 605 см f/4 M1 айнасы Айнасы екі рет ауыстырылды 2070 1948–1976 Hale (200 дюйм) 5.1 – 508 см f/3.3 M1 айнасы Арт-деко күмбезі 1713 1917–1948 Hooker (100 дюйм) 2.54 – Бірінші оптикалық интерферометр үшін де пайдаланылды 1742 Алдыңғы жазбалар үшін тарихи ең үлкен оптикалық телескоптар тізімін қараңыз.