Кіріспе

Кенгурулар тұқымдасы – кеуде бауыры бар сүтқоректілердің бір тұқымдасы. Оған кенгурулар, валлабилер, ағаш кенгурулары, валларолар, падемелон, кваккалар және басқа да бірнеше топтар кіреді. Бұл тұқымдар макроподтардың басқа да түрлерін қамтитын макроподиформдар қатарға жақын және Австралия құрлығында (материк және Тасмания), Жаңа Гвинеяда және жақын орналасқан аралдарда таралған.

Сипаттама

Бұрынғы кездері барлық нәрсені жейтін кенгурулар болған, бірақ олар Macropodidae тұқымдасына жатпаған. Қазіргі макроподтар көбінесе шөппен қоректенеді. Кейбіреулері жапырақтарды жейді, бірақ көпшілігі шөптесін өсімдіктерді, әсіресе шөптер мен сабанды шағып, ұнтақтап жеуге бейімделген тістермен жабдықталған. Қазіргі кездегі барлық нәрсені жейтін кенгурулар әдетте басқа тұқымдасқа жатады (мысалы, мысық кенгуру). Жалпы, макроподтардың аузының алдыңғы жағында кең, тік қатар тістері болады, клыштар жоқ және азу тістерінен бұрын кеңістік болады. Азу тістері үлкен, бірақ бірден шықпайды, жануар өскен сайын аузының артқы жағынан жұптары біртіндеп шығады, содан кейін қатаң, абразивті шөптерден тозып, түсіп қалады. Көптеген Macropodiformes сияқты, ертедегі кенгуруларда плагиулакоидтар болған, бірақ олар одан да дамыған түрлерде қалыпты азу тістеріне айналды. Көптеген түрлердің төрт азу тісі бар және соңғы жұп тым тозып кеткенде жануар аштықтан өледі. Макроподтардың тіс формуласы: Солтүстік жарты шардағы еутериялық тіссіз жануарлар (қой, сиыр және т.б.) сияқты, макроподтардың арнайы ас қорыту жүйесі бар, ол өсімдік материалдарын қорыту үшін күрделі асқазанның бірінші камерасында бактериялардың, протозоалардың және саңырауқұлақтардың жоғары концентрациясын пайдаланады. Ұйымдастыру егжей-тегжейі мүлдем басқаша, бірақ соңғы нәтиже ұқсас. Macropodidae ішегінің және ішек микробиотасының ерекше құрылымдық-функционалдық байланысы лигноцеллюлозды материалды басқа тіссіз жануарларға қарағанда метанның салыстырмалы түрде аз шығарылуымен ыдырауды қамтамасыз етеді. Бұл төменгі шығарындылардың бір бөлігі макроподидтардың ас қорыту жүйесі мен тіссіз жануарлардың анатомиялық айырмашылығымен түсіндіріледі, нәтижесінде бөлшектердің ас қорытуы ішекте қысқа уақыт сақталады. Бұл факт метаногендік археялардың пайда болуына кедергі келтіреді, олар тамара валлабилерінде (Notamacropus eugenii) және шығыс сұр кенгуруда (M. giganteus) аз мөлшерде кездеседі. Метагеномдық талдаулар тамара валлабилерінің ішегінде негізінен Bacillota, Bacteroidota және Pseudomonadota кластарына жататын бактериялар бар екенін көрсетті. Succinivibrionaceae тұқымдасының Pseudomonadota популяциялары арасында көптеп кездеседі және метан шығарындыларының төмен болуына ықпал етуі мүмкін. Макроподтардың мөлшері әр түрлі, бірақ олардың көпшілігінің артқы аяқтары өте үлкен, құйрықтары ұзын және мықты. Макропод деген термин грекше "үлкен аяқ" дегенді білдіреді және бұл орынды: олардың көпшілігінің өте ұзын, тар артқы аяқтары бар, ал саусақтарының орналасуы ерекше. Төртінші саусағы өте үлкен және мықты, бесінші саусағы орташа; екінші және үшінші біріктірілген; ал бірінші саусағы әдетте жоқ. Олардың қысқа алдыңғы аяқтарында бес бөлек саусақтары бар. Кейбір макроподтардың қол сүйектері сүтқоректілердің сегізінен жетіге дейін азаяды. Олардың барлығы салыстырмалы түрде кішкентай бас, ал көбісі үлкен құлақтары бар, ағаш кенгуруларынан басқа, олар бір-біріне жақын орналасқан бұтақтар арасында тез қозғалуға тиіс. Жас балапандар өте кішкентай болып туады және қапшақ алдыңғы жағына қарай ашылады. Артқы аяқтардың ерекше дамуы ұзақ қашықтыққа жылдамдықпен жүру үшін оңтайландырылған. Аяқтардың ұзындығы күшті аяқтарды күшті етеді, бірақ атақты кенгурудың секіруінің артықшылығы бар: кенгурулар мен валлабилер өздерінің суырларында серпімді күшті энергияны сақтауға ерекше қабілеті бар. Нәтижесінде, әрбір секіру үшін қажетті энергияның көп бөлігі бұлшықет күшінен гөрі, суырлардың серпімді әрекетімен "еркін" қамтамасыз етіледі. Макроподтың секіру қабілетінің негізгі шектеуі - артқы аяқ бұлшық еттерінің күші емес, буындар мен суырлардың секірудің күшін көтеруге қабілеттілігі. Сонымен қатар кенгуру мен валлабидің секіруі олардың тыныс алу процесімен байланысты. Аяқпен жерге қонғанда, өкпелерінен ауа шығады, ал аяқпен жерге қонғанда, өкпелеріне ауа толтырылады, бұл энергияны тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл жануарлар туралы жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, жылдамдықпен секіру үшін, жалпы секіру үшін қажетті энергиядан тыс күшті аз ғана арттыру қажет, бұл жылқы, ит немесе адам сияқты басқа жануарларда қажет болатыннан әлдеқайда аз. Сонымен қатар, артық салмақты көтеріп жүру үшін аз ғана қосымша күш қажет екені байқалды, бұл жүкті аналық кенгурулар мен валлабилер үшін ерекше маңызды. Үлкен макроподтардың сапасы нашар, энергиясы аз азықпен өмір сүру және үлкен энергия шығындарысыз үлкен жылдамдықпен ұзақ қашықтыққа бару қабілеті (жаңа азық-түлікпен қамтамасыз ету немесе су бұлақтарына жету үшін, және жыртқыштардан қашу үшін) олардың эволюциялық табысына үлкен үлес қосты. Көптеген макропод түрлерінің полигинды жұптасу жүйесі бар және жұптасудан кейін жұптасу бітегін жасайды. Макроподтарда жүктілік шамамен бір айға созалады, ең үлкен түрлерде сәл ұзақ. Әдетте, тек бір бала туады, туған кезде салмағы аз. Олар жақын арада анасының қапшағындағы төрт емшекке жабысады. Балалар қапшақтан бес-он бір айдан кейін шығады және тағы екі-алты айдан кейін емшекten айырылады. Макроподтар бір-үш жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі, түрлеріне байланысты.