Пуэрто-Риконың Дорадо қаласы және муниципалитеті

Кіріспе

Дорадо (doˈɾaðo) – Пуэрто-Риконың солтүстік жағалауындағы қала және муниципалитет, Сан-Хуаннан батысқа қарай 24 шақырым (15 миль) қашықтықта орналасқан. Дорадо бес бариоға және Дорадо Пуэблоға (қаланың орталығы және әкімшілік орталығы) бөлінеді. Бұл қала Сан-Хуан-Кагуас-Гуанайбо қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді. 18 ғасырдың басында Сан-Хуан тізілімдерінде "Ситио-де-Дорадо" (алтын орын) деген атау кездеседі. Испания отарлау дәуірінің бастапқы кезеңінен 1831 жылға дейін Дорадо Тоа-Баха қаласының бариосы (аумағы) ретінде болған. Бірнеше жылдың ішінде бұл аудан өсіп, Тоа-Бахадан өзгешелену үшін "жаңа пуэбло" деп аталатын өз орталығын құрды. Уақыт өте келе, қазіргі Дорадоны құрайтын бариолар дамыды, ал "жаңа пуэблоның" халқы Тоа-Бахадан тәуелсіздік алғысы келді. 1842 жылдың 22 қарашасында Дорадо ауданының сержанты Хасинто Лопес Мартинес Пуэрто-Риконың испан губернаторы Сантьяго Мендес Вигоға Дорадо муниципалитетін құру туралы петиция жолдады. Губернатор қала алаңының жанында әкімшілік ғимарат пен шіркеу салынғаннан кейін қаланың негізін қалауға рұқсат берді. 1848 жылы қоғамдық құрылыстар аяқталды, ал Лопес Мартинес Дорадоның тұңғыш мэрі болды. Испания-Америка соғысынан кейін, 1898 жылғы Париж шарты бойынша Пуэрто-Рико Испаниядан АҚШ-қа өткеніне байланысты, АҚШ территориясына айналды. 1902 жылы, Испания-Америка соғысынан кейін төрт жыл өткен соң, Дорадо қайтадан Тоа-Бахаға қосылды. Бірақ 1905 жылы ол жеке қала мәртебесін қайта алды. Бүгінгі таңда Дорадода, Пуэрто-Риконың басқа муниципалитеттері сияқты, жоғары сапалы тұрғын үйлермен жабдықталған аудандар мен алаңы бар шағын қалалық орталық бар. Қаланың қасиетті покровители – Падуандық Антоний, оның мерекесі жыл сайын 13 маусымда алаңда тойланады.

Town and municipality in Puerto Rico

Dorado (doˈɾaðo) is a town and municipality on the northern coast of Puerto Rico, 15 mile (24 km) west of San Juan and is located in the northern region of the island, bordering the Atlantic Ocean, north of Toa Alta, east of Vega Alta, and west of Toa Baja. Dorado is subdivided into five barrios and Dorado Pueblo (the downtown area and the administrative center of the city). It is part of the San Juan Caguas Guaynabo Metropolitan Statistical Area. During the early 18th century, there were already mentions of a "Sitio de Dorado" (meaning a golden place) in some San Juan registers. Since the beginning of the Spanish colonial period and until 1831, Dorado existed as a barrio (or ward) of the town of Toa Baja. Over several years, the ward grew and established its own town center called the "new pueblo" to differentiate itself from Toa Baja, which became known as the "old pueblo." Over several years, the barrios that currently make up Dorado grew and the people of the "new pueblo" wanted to separate themselves from Toa Baja. On November 22, 1842, Jacinto López Martínez, the Sergeant at Arms for the ward of Dorado, petitioned the Spanish Governor of Puerto Rico, Santiago Méndez Vigo, to establish the municipality of Dorado. The governor authorized the founding of the town pending the construction of public works, including an administrative building and a church near the town square. In 1848, the construction of the public works were completed and López Martínez became the first mayor of Dorado. Puerto Rico was ceded by Spain in the aftermath of the Spanish–American War under the terms of the Treaty of Paris of 1898 and became a territory of the United States. In 1902, four years after the Spanish–American War, Dorado was again appended to Toa Baja. However, in 1905 it regained its status as a separate town. Nowadays, Dorado has upscale neighborhoods and a small downtown area with a plaza (main town square), as other Puerto Rican municipalities. The town's patron saint is Anthony of Padua, and patron saint celebrations are held at the plaza every year on June 13.

Колумбқа дейінгі кезең және отарлау

Тоа өзенінің (қазіргі Ла-Плата өзені) жанындағы аймақта бірнеше жергілікті тайпалар қоныстанды, олар өңірде болғандықтарын көрсететін физикалық іздер қалдырды. Конкистадорлар оның жанында демалу үшін шағын үйлер салды. Испан отарлауының бастапқы кезеңінде Тоа деп аталатын аймақты Пунта-Салинас пен Сибуко өзені (қазіргі Тоа Баха мен Вега Баха) аралығын басқарған тайно кацикі (басшы лауазымы) Арамана биледі. Понсе де Леон өзі «Хасиенда дель Рей» шаруашылығын құрды және Тоа өзенінің жанында жаңа конуко құруды сұрады, ол кейін Педро Ортиске сатылды. Бұл аймақта 500-ге жуық тайно халқы кациктерге жұмыс істеді. Ауызша хабарлаулар бойынша, Хуан Гонсалес есімді испандық испан-тайно соғысының Сан-Хуан-Борикен шайқасында алғашқы тайно шабуылында ауыр жарақат алғаннан кейін, өмір сүріп, Тоа аймағына жетіп, конкистадорларды ескерткен. Отарлау басталғаннан кейін он жыл өткен соң, аймақта 17-ден астам ендік құрылды, ал өнімдер Тоа өзені арқылы Пало-Секоға, содан кейін Астанаға тасымалданды. Дегенмен, 1731 жылға дейін қала әкімі Хуан Давила туралы жазбаларда ешқандай мәлімет болған жоқ.

Тоа Баханың бір бөлігі ретінде өмір сүру

11 қыркүйекте 1627 жылы Сан-Хуан кеңесі Баямон мен Тоа арасында кеме қатынасы құруға бұйрық берді, соның нәтижесінде алғашқы қала кеңесіне жалдау ақысын басқару құқығы берілді. Қалған жол атпен жүріп басылды. Көлік қозғалысының артуымен Тоа қаласының тұрғындары бизнес мүмкіндіктерін байқап, жергілікті балықшылармен бірігіп, бірте-бірте шағын елді мекен құра бастады. Санта-Эрмандад әкімі кейін муниципалитет әкімі болды. 1761 жылдың ақпан айында Бока-Хавана өткелінің инспекторы Каетано Киньонес пен жергілікті балықшылар арасында жанжал болды, осы оқиға орналасқан жердің маңыздылығын анықтады. Басқа да егістер өсірілді, бірақ оларға басымдық берілмеді. Дегенмен, Батыс Пуэрто-Рикоға апаратын жолдар Эль-Дорадодан өтті, және су тасқынының қаупі салдарынан муниципалитет лайықты қалалық орталықты дамыта алмады, ал Пало-Секо оның негізгі сауда орталығы болды. 20 қазан күні 1824 жылы көшуге рұқсат берілді, бірақ отарлаушылардың қарсылығынан уақытша тоқтап қалды. Алайда, сол жылы Санта-Ана деген атпен белгілі болған дауыл муниципалитет қаласын қиратып, су басып, адамдар мен малдың өліміне себеп болды, бұл процесті жеделдетті. Келесі жылдары Дорадода патша сарайы мен шіркеу құрылысы басталды. Бірақ, бастапқы өтінішке қарамастан, Тоа Баха муниципалитетінің тұрғындары үшін Дорадоға еркін өту кейіннен қарастырылды. 1829 жылға қарай жергілікті милиция және әділет кеңселері де көшірілді. 1832 жылы Хосе Виада есімді мұғалім жергілікті балаларға сабақ берді. Елді мекен ақырында Тоа Бахадан ("Pueblo Viejo") ерекшелену үшін "Pueblo Nuevo" деген атқа ие болды.

Тоа Бахамен бөліну туралы даулар

Әкімшілер басқарған плантациялар арқасында қант өнеркәсібі 1840 жылға дейін дамыды, бірақ кейін нарық дағдарысқа ұшырап, өнім бағасы құлдырады, бұл аймақтағы өндірістің төмендеуіне әкелді. Бұл негіздеме Дорадо мен оған жақын жердегі бариостарда халық санының өсуімен және жеке өзін қамтамасыз етуге жететін ресурстардың болуымен байланысты болды. 1841 жылдың 27 шілдесінде Сан-Хуанда өткен келісімдерде Лопеске Хосе де Фолгерас қосылды, егер бұл қадам мен оның ұсынысын Мануэль Каналес, Селедонио Неварес, Хуан П. Неварес, Доминго Лопес, Андрес Мартинес, Флоренсио Санчес, Хосе М. Лопес, Игнасио Арразаин және Игнасио Кордеро қолдаса, қаланы ұстауға қажетті ғимараттарды салуға уәде берді. Тоа Баханың қарсылығының көшірмелері ұсынылғаннан кейін, Лопес пен Фолгерас шағымдардың қабылданбауын сұрады, қарсы аргументтердің дұрыстығына күмән келтірді, сондай-ақ кейбір жақтастардың кедейлігіне байланысты мақсатқа алынғанын сынады, бұл оларды бірлесуден алға тартпауы керек еді. Топ Тоа Бажаны өзінің өлшемшарты бойынша сәтсіз муниципалитет деп атады, еңбек ресурстарының жетіспеушілігі туралы сынды әділетсіз деп жауап берді, өйткені қала өзінің тарихында осындай мәселелерге тап болған. Содан кейін колониялық губернатордың ұсынысымен қоғамдық тыңдаулар ұйымдастырылды. Дельгадо сонымен қатар католик шіркеуінің құрылысының барысын қадағалады. Кейін Дельгадо Сан-Хуанға губернаторға жаңа муниципалитет құруға жағдайдың қолайлы екенін, әскери әлеуеті бар екенін және жақындықты фактор ретінде қарастырмау керектігін көрсететін есеппен оралды, өйткені Камуй мен Хатильо бұрыннан жақын орналасқан. Бұлта Тоа Бахада жаңа процесті қайта бастауды ұсынды, оған колониялық губернатор келісіп, кеңесші Доминго Гарсияға бұл міндетті тапсырды. Барлығы бұрынғы қолдауларын растады, бірақ бес адам, Тоа Бахада қалдырған жұмыстарында шіркеуде жұмыс істеуге мәжбүр боламыз деп қорқып, бас тартты. Дорадо мен Магуайоның ауылдық әкімдерінің мәлімдемесінше, қалғандары ауру немесе қатыса алмады. Тоа Баха комиссиясы, қала әкімі Хуан Ландрон, қадағалаушы және қалалық хатшы басшылығымен, кеңесу үшін тек жер иелерімен, яғни субсидия төлегендермен шектелуді ұсынды, олардың мәлімдемелері пайдасыз және оларды қолдайтындарға зиян келтіруі мүмкін деп санайды. Қалалық билік сондай-ақ тұрғын емес жақтастардың, отбасы басшылары немесе негізгі жақтастармен байланысы жоқ адамдардың мәлімдемелерін қабылдамады, олардың есімдерінің тізімін қоса берді.

With the plantations led by administrators, the flourish in the sugar industry continued until 1840, when the market entered in a crisis and the price if products crashed, leaving the region with a declining industry. The justification was based in the population growth in Dorado and adjacent barrios and possessing enough resources to sustain itself separately. In arrangements that took place on July 27, 1841, in San Juan, López was joined by José de Folgueras as prospective beneficiaries if the move and his proposal was supported by Manuel Canales, Celedonio Nevárez, Juan P. Nevárez, Domingo López, Andrés Martínez, Florencio Sánchez, José M. López, Ignacio Arrazaín and Ignacio Cordero, who offered to build the buildings necessary to sustain the town. After being given copies of Toa Baja's opposition, López and Folgueras requested that the complaints were dismissed and questioned the accuracy of any of the counterarguments, also opting to criticize that some of the proponents were being targeted for being poor, which should not prevent them from entering association. The group also labelled Toa Baja as a failed municipality by using its iwn criteria, responding that the criticism for lack of a workforce was unfair since despite its age the town faced similar problems. Public hearings were then proposed and accepted by the colonial governor. Delgado also supervised the status of progression in the construction of a Catholic church. Afterwards, Delgado returned to San Juan with a report for the governor favoring the establishment of a new municipality due to favorable conditions and military potential and discarding proximity as a factor, since Camuy and Hatillo were already proximate. Buelta then recommended beginning a new process again in Toa Baja, which the colonial governor conceded and assigned the task to councilor Domingo García. All ratified their previous support except five, who felt that they would be forced to work in the church, a job that they had left at Toa Baja. The only exceptions, according to the rural mayors of Dorado and Maguayo, were either sick or absent. The Toa Baja Commission, represented by mayor Juan Landrón an overseer and the municipal secretary, proposed that only proprietors, those that paid subsidies, should be consulted, considering the declarations of those that didn't useless and potentially damaging to those that did. The municipal government also opposed the declarations of no resident proponents, those that weren't family heads or that had any connection with the main proponents, accompanied by a list of people that they considered ineligible.

Дорадоның құрылуы

1842 жылдың 4 маусымында Ландрон өзінің әкімшілігімен келісімді деп саналған адамдардың тізімін ұсынды, оның ішінде бастапқыда бұл мәселеге қызығушылық танытпаған бариолардың тұрғындары да болды. Сол күні Тоа Баха әкімшілігінің өкілдері Лопес пен Фолгерас куәгер ретінде сөйлегенде, қарсыластардың тыңдауы өтті. Осы бариолардан барлығы 91 көрші қатысты, Дорадоның құрылуына қатысты пікірлер қарсыластардың тарапында 125:8 есебімен болды, қатысушылардың бейтараптығы ескерілмеді. Бұл мәселе, алғашқысындағыдай, көмекшіге жүктелді. 1842 жылдың 12 тамызында жақтастар процестің есебін жіберіп, Дорадоның құрылуына рұқсат беру үшін колониялық губернаторға өтініш жасады, сондай-ақ Тоа Баха әкімшілігінің пікірін алу үшін арнайы жарлық жариялады. Оны алғаннан кейін, көмекші Мелитон Беланзатеги жаңа муниципалитет құруды ұсынды, ал Мэндес Виго 1842 жылдың 22 қарашасында Сан-Антонио-дель-Дорадоның құрылуына рұқсат берді. Құрылтайшылар тиісті лауазымдарға адамдарды тағайындау немесе сайлау процесін бастауды сұрады, барлық талаптары қабылданды. Колониялық губернатор Лопесті қоныс аудару капитаны етіп тағайындап, барлық ғимараттар бір жарым жылдың ішінде аяқталуын бұйырды. Бірнеше мектеп ашылса да, жаңа муниципалитеттегі білім беру Католик шіркеуі тағайындаған мұғалімдердің тұрақсыздығынан қиындықтарға тап болды. Ауыл шаруашылығына негізделген экономикада Дорадоның испан хасиендаларында жүздей африкалық құл жұмыс істеді. 1843 жылдың 6 наурызында Франсиско Кантероның хасиендасында құлдар көтеріліс жасады, олар Тоа Бахадағы католик шіркеуінде оққа ұшырағаннан кейін Дорадоның қант плантацияларына қашып кетті, онда үкімет оларды ұстап, бірнешеуін өлім жазасына кесті. Африкалық құлдарды саудалауға тыйым салған корольдік жарлықтарға қарамастан, испандықтар оларды заңсыз импорттауды жалғастырды, Дорадо мэрі Хосе Каррерас осы саудаға белсенді қатысты. Колониялық биліктің алаңдауы құлдарға Муниципальдік синдико-кассирге шағымдануға рұқсат беруіне әкелді. Басқа жұмыс түрлері, мысалы, балық аулау үшін алдымен Сан-Хуан кеңесінен, кейін қалалық әкімшіліктен рұқсат алу қажет болды. 1848 жылға қарай Дорадо муниципалитеті Лопестің басшылығымен, қазіргі мэр және соғыс лейтенанты, халық, байлық және ауыл шаруашылығы өндірісі туралы бірнеше есептерді толтыруға жауапты болды. Кейін қала әкімі қала элитасы ұсынған үш үміткердің ішінде губернатор тағайындайтын, ал қызмет мерзімі екі жылдан аспайтын. Корольдік тас жолдың бойында орналасқан бақшалар мен басқа да дүкендерді Антонио Соле, Бенито Каррерас, Хуана Санчес және олардың бауырлары басқарды. Осы бизнес түрлері келесі онжылдықтарда да дамыды. Бұл іс-шараның үшінші шығарылымында «Дорадо» фабрикасы түрлі өнімдері үшін алтын жүлдеге ие болды. Оның мұрагерлері одан алған жерлерін сақтап қала алмады. 1870 жылы Мануэль Диас, Хуан Педро, Хуан Д. Эпифанио және Бенито есімді төрт құл Ла Монсеррат хасиендасының бас қызметшісі Мануэль М. Сампайо Сальданьяны өлтірді, ол зорлық-зомбылыққа бейімдігімен танымал болды. Осы әрекеті үшін отаршылдық үкімет оларды 1870 жылдың 26 қыркүйегінде өлім жазасына кесті. 1872 жылы Жозе Бопие есімді французбен байланысты оқиға құл сатуға араласуына және сатып алған құлының төрт баласын жоғалтуына әкелді, бірақ ол Дорадоға ауыстырылды және бір француздың көмегімен кейін өз-өзіне қол жұмсады. Бұл оқиға даулы болды және жергілікті британдық елшісі Х. Август Каупер испан тәжінен аралдар арасындағы құлдарды жылжытуға наразылық білдірді. Ауызша айтылатын дәстүрге сәйкес, босатылғандар түн ортасына дейін тойлады, содан кейін кенеттен найзағай пайда болды және сол кезде Сампайо қабірін найзағай шақты. 1872 жылы жергілікті білім беруді Жозе Иглесиас басқарды, ал алты жылдан кейін жағдай жақсара бастады. Келесі онжылдықта алты мемлекеттік мектеп ашылды және бірнеше жүз бала білім алды. Осы уақытқа дейін Дорадоның қалалық аймағында 200-ден астам үй және 270-тен астам отбасы болды. Бұл дағдарыс кезінде бірнеше хасиенда иелері өздерінің фермаларын ипотекаға беруге мәжбүр болды, үлкен қарыздарға түсіп, кейбіреулері оларды жоғалтты. 1870 жылдың 20 шілдесінде консерваторлар Тоа Бахаға қосылуды ұсынды, бірақ бұл жоба іске аспады. 1873 жылдың 10 маусымында Дорадо муниципалитеті қант өнеркәсібін жандандыру үшін үлкен кемелерге кіруге мүмкіндік беру үшін Ла-Плата өзенінің аузын кеңейтіп, тереңдетуге рұқсат сұрады. Алайда, ұзаққа созылған құрғақшылық егіндікке қатты әсер етті, ал бұрынғы құлдарға төленетін ақымен бірге жағдай тез нашарлады. Бюджеттер қанағаттанарлық болмады, бірақ Дорадо Ла-Платадан өтуді бақылау құқығын алды, оны жалға берді. Алайда, бұл өту осыны бақылауды қалағандар мен муниципалитет арасындағы шиеленіске айналды, соның ішінде 1878 жылы колониялық губернаторға жасалған сәтсіз сот процесі болды. Жолаушылар пойізі 1940 жылдарға дейін жұмыс істеді. Ғсырдың соңғы онжылдығы қант өнеркәсібінің жаңаруын әкелді, 11 хасиенда пайда болды, олармен бірге кофе шаруашылығы да құрылды.

On June 4, 1842, Landrón submitted a list of people that were considered eligible by his administration, including residents from barrios that were not initially interested in the action. This same day, opposition hearings were held where the administration if Toa Baja presented its case, with López and Folgueras serving as witnesses. A total of 91 neighbors from these barrios attended, with the opinions regarding the foundation of Dorado being in favor of the opposition 125–8, without counting a number of indifferent attendees. Like the first, it was delegated to an aide. On August 12, 1842, the proponents sent a recount of the process and requested that the colonial governor authorized the founding of Dorado, printing the aid to request the opinion of the Toa Baja administration. After receiving it, aide Melitón Belanzathegui recommended proceeding with the foundation of a new municipality, with Méndez Vigo authorizing the creation of San Antonio del Dorado on November 22, 1842. The founders also requested to begin the process to assign or elect relevant authority figures, all of which were granted. The colonial governor also named López Settler Captain and ordered that all buildings were completed within a year and a half. Despite the founding of a number of schools, the education in the new municipality was troubled by the instability in the permanency of teachers appointed by the Catholic Church. Depending on an agricultural economy, there were several hundred African slaves working in the Spanish haciendas of Dorado. On March 6, 1843, there was a slave uprising in the hacienda of Francisco Cantero, who after being received by gunfire in the Catholic Church in Toa Baja, fled to the sugar plantations of Dorado, where the government captured them and sentenced several to death. Despite royal decrees prohibiting the traffic of African slaves, the Spaniards continued illegally importing them, with Dorado mayor José Carreras actively participating in the trade. Consternation in the colonial authorities lead to the slaves being permitted to file complaints before the Municipal Sindico Receiver. Other work sources, like corral fishing, required permission first from the council of San Juan and later from the municipal administration. By 1848, the municipality of Dorado was running all of its functions under López, now mayor and War Lieutenant and in charge of filling several reports related to the population, wealth and agricultural production. Afterwards, the mayor would be elected by the governor from a pool of three candidates selected by the municipality's elite and only served a maximum of two years. Being located in the Camino Real (Royal Highway) grocery and other types of stores were run by people like Antonio Solé, Benito Carreras, and Juana Sánchez and brothers. These types of businesses continued flourishing for the following decades. In the third edition of this event, a Dorado factory won the gold award for a variety if products. His inheritors failed to preserve the terrains that were received from him. In 1870, a group of four slaves named Manuel Díaz, Juan Pedro, Juan D. Epifanio and Benito killed the butler of hacienda La Monserrate, Manuel M. Sampayo Saldaña, who had developed a reputation for the eating the violently. For this act, the colonial government executed them on September 26, 1870. In 1872, an incident involving a Frenchman named José Beaupied lead to the slaver being intervened and losing the four children of a slave that he had bought, but she was transferred to Dorado and with the help of a fellow Frenchman and later committed suicide. The event was controversial and lead to the local British ambassador, H. August Cowper, protesting the moving if slaves between the islands before the Spanish crown. Oral tradition claims that the freed celebrated until midnight, when a thunderstorm suddenly appeared and during which the tomb of Sampayo was struck by lightning. In 1872, local instruction was placed in charge of José Iglesias and six years later the situation began improving. Entering the next decade, there were six public schools and several hundred children being educated. By this time there were more than 200 houses in the urban area of Dorado and over 270 families. During this crisis, several of the hacendados were forced to mortgage their haciendas, incurring in large debts that lead to some losing them. On July 20, 1870, the annexation to Toa Baja was proposed by conservatives, but failed to proceed. On June 10, 1873, the municipality of Dorado requested permission to widen and deepen the La Plata river mouth to allow larger ships to enter in an attempt to reinvigorate the sugar industry. However, a prolonged draught seriously affected the crops and combined with the payment that was now given to former slaves, the situation quickly declined. The budgets were not satisfactory, but Dorado received the control of the passage of La Plata, which it rented. However, the passage soon became a point of contention between those that wanted to oversee it and the municipality, including a failed 1878 litigation presented to the colonial governor himself during a visit. The passenger train would operate until the 1940s. The final decade of the century borough forth a sugar renaissance, growing to 11 haciendas which were complemented by a coffee estate.

Америка әскери әкімшілігі

Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шартына сәйкес Испания-Америка соғысынан кейін Испаниядан беріліп, АҚШ-тың территориясына айналды. 1899 жылы АҚШ Пуэрто-Риконың тұңғыш халық санауын жүргізіп, Дорадо халқы 3804 адамды құрады. Осы тәуелділіктің өзгеруі келесі онжылдықта R. S. Brown, William W. Miner және Y. P. R. Fruit Land Co., Finlay Waymouth and Lee, Inc. сияқты американдықтар мен компаниялар арасында жергілікті хасиендалардың бірнешеуін жүйелі түрде қайта бөлуге алып келді. Нәтижелерді отарлық үкіметтің өкілі, лейтенант Вудсон Хокер бекітті. 1902 жылы Дорадода алты мектеп болды. Уақыт өте келе, кейбір отбасылар білім берумен айналыса бастады. Ғасырдың екінші онжылдығында Escuela Jacinto López Martínez және Segunda Unidad de Maguayo мектептері салынды, олар мектеп жасына жеткен балалардың санының артуын қамтамасыз етуге арналған. Алғашқысы қала әкімі Гераклио Лопес Каниноның тапсырысымен салынды. Альфредо Лопес әкесінен қала әкімінің қызметін мұра етіп алып, қалалық даму жобаларын бастады. Келесі екі онжылдықта Педро Лопес Канино және екі ауылдық мектеп салынды. 1952 жылы Мануэль Моралес Гарсия қала әкімі болып сайланды. 1964 жылы жергілікті балалардың Тоа Бахаға бару қажеттігі болмай, жергілікті орта мектеп салынды. Келесі онжылдықта ол жергілікті адвокат Хосе С. Алегрияның есімімен аталып өтті. Алғашқы телефон желілері 1910 жылы орнатылып, операторлар 1960 жылға дейін жұмыс істеді. Сондай-ақ, сүт пен мұз таратылды. Теңіз және тұщы су балықшылары жаңа балықпен қамтамасыз етіп тұрды, кейіннен олардың көптегені Дорадоның ауызша дәстүрінің бір бөлігіне айналды. Нәтижесінде, 1902 жылы Дорадо Тоа-Альтаға қосылды, себебі Пуэрто-Рико заң шығарушы органы экономикалық қиындықтарға байланысты осы қадамға бұйрық берді. 1905 жылғы наурыз айында сол орган бұл шешімді кері қайтарды. Альфред Ливингстонның 1923 жылы қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, үкімет Мата Редонда шаруашылығын заңсыз сатып алынғандықтан қайтарып алды. Бірақ қарсылық көрсетілгеннен кейін, іс отарлық Федералды сотқа берілді, ол Клара Ливингстонның пайдасына шешім шығарды. Шетелдік мүдделердің арқасында қант өсіру 400 квадрат метрге (испан тілінде "cuerda" деп аталатын өлшем бірлігі) жетті, бірақ кофе өндірісі тоқтатылды. 1936 жылы Ла-Плата өзенінен өтетін жаңа көпір ашылды. 1940 жылдары мемлекеттік реформалардың бірнешеуін жүзеге асыру үшін мемлекеттік және жеке тұрғын үйлер кеңінен салынып, олардың арасында балаларға арналған пана – Эль-Пуэбло-дель-Ниньо болды. Корея соғысы аяқталғаннан кейін тағы бір қала құрылысы толқыны пайда болды. Urbanización Martorell жеке жобасының құрылысы Дорадо тұрғындарының көптегенін үйлеріне оралуына себеп болды. Осы кезеңде La Vencedora және La Favorita сияқты дүкендер ашылып, келесі онжылдықтар бойы жұмыс істеді. Дорадо полигондық жүйені қабылдаған алғашқы муниципалитет болды. 1976 жылғы 27-28 маусымда G7 саммиті Дорадо Бич курортында өтті. Каса-дель-Рей, үкіметтен Лопес сатып алғаннан кейін бірнеше адамның үйі және саяси орталық ретінде қызмет еткен, XX ғасырдың екінші жартысында муниципалитет пен ICP-мен қалпына келтірілді. 1985 жылы муниципалитет әкімшілігі Дорадоның 150 жылдығын тойлауға дайындықпен байланысты "Дорадо 2000" атты қалпына келтіру және қайта дамыту жобасын бастады. 1987 жылы Альфонсо Лопес Чаар мемлекеттік хатшы болу үшін қала әкімінің қызметінен кеткен кезде, оның орынбасары Карлос Лопес 29 жасында Пуэрто-Риконың ең жас әкімі атанды. 1988 жылы Пуэрто-Риконың өмір сапасы жөніндегі комитеті муниципалитетті өмір сапасы бойынша бірінші орынға қойды. Муниципалитет бұл рейтингті растап, құрмет залына енгізілді. 1990 жылдары Dorado del Mar жабылып, Cerromar және Dorado Beach өздерінің қызметін жалғастырды. 1991 жылы "Дорадо Сиембра" атты орманды қайта жаңарту бағдарламасы іске асырылды. 2018 жылдың ортасында АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы Дорадода жиі су тасқынына себеп болатын Рио-де-ла-Плата өзеніндегі су тасқынын бақылау бойынша ірі жобаны жүзеге асыратынын хабарлады.

Puerto Rico was ceded by Spain in the aftermath of the Spanish–American War under the terms of the Treaty of Paris of 1898 and became a territory of the United States. In 1899, the United States conducted its first census of Puerto Rico finding that the population of Dorado was 3,804. This change in sovereignty resulted in several of the local haciendas being systematically redistributed between Americans such as R. S. Brown, William W. Miner and corporations like Y. P. R. Fruit Land Co. and Finlay Waymouth and Lee, Inc. during the following decade. The results were certified by representative of the colonial government, Lt. Woodson Hocker. By 1902, there were six schools in Dorado. With time, some families would dedicate to instruction. By the second decade of the century, Escuela Jacinto López Martínez and Segunda Unidad de Maguayo were built to accommodate the increasing school age population, with the first being created at the behest of mayor Heraclio López Canino. Alfredo López would take the office of mayor from his father and begin a series of urban development projects. The following two decades, Pedro López Canino and two rural schools were built. In 1952, Manuel Morales García was elected as mayor. In 1964, a local high school was built so that local children did not have to travel to Toa Baja, the following decade it was renamed after local attorney José S. Alegría. The first telephone lines were placed in 1910 and operators were employed until the 1960s. Milk and ice were also distributed. Maritime and fresh water fishers were responsible for providing fresh fish and several would later become part of Dorado's oral tradition. Ultimately, Dorado was annexed to Toa Alta in 1902, when the Puerto Rico legislature ordered the move due to its economic woes. In March 1905, the same entity reversed the move. Three years after the death of Alfred Livingston in 1923, the government reclaimed Mata Redonda farm since it had been acquired illegally, but after being repelled with armed resistance during the impending, the case was seen by the colonial Federal Court, which failed in favor of Clara Livingston. With the foreign interests, cultivation of sugar rose and reached 400 square meters (a unit known in Spanish as "cuerda") of land, but coffee stopped being produced. In 1936, a new bridge crossing La Plata river was inaugurated. During the 1940s, there was widespread construction of public and private housing in order to accommodate a series of government reforms. Among these was El Pueblo del Niño, a refuge for children. The end of the Korean War lead to another urbanization wave. The construction of private project Urbanización Martorell resulted in several Doradeños returning to settle the houses. Stores such as La Vencedora and La Favorita were founded during this time, operating during the following decades. Dorado became the first municipality to adopt the landfill system. The 2nd G7 summit was held at the Dorado Beach Resort between June 27 and 28, 1976. Casa del Rey, which after being acquired from the government by López had served as the house of several people and a political center, was restored by the municipality and the ICP during the second half of the 20th Century. In 1985, the municipal administration began a restoration and redevelopment project named Dorado 2000 prior to the celebration of Dorado's 150th Anniversary. When Alfonso López Chaar left the office of mayor to become Secretary of State in 1987, his successor Carlos López became the youngest mayor in Puerto Rico at that point at the age of 29. In 1988 the Committee on the Quality of Life of a Puerto Rico recognized the municipality as first in their life quality rankings. The municipality revalidated and was included into the entity's hall of fame. By the 1990s, Dorado del Mar had closed, with Cerromar and Dorado Beach continuing their function. In 1991, a reforestation initiative named Dorado Siembra was implanted. In mid 2018, the United States Army Corps of Engineers announced it would be undertaking a major flood control project of a river that often causes flooding in Dorado, Río de la Plata.

60-шы акт

2012 жылы Луис Фортуньо әкімшілігі 20 және 22 заңдар арқылы (кейіннен 60-2019 заңына біріктірілген) шетелдіктер үшін кең ауқымды салық жеңілдіктерін бекітті, оның ішінде капиталдан алынған табысқа 0% және корпоративтік салық ставкасы 4% болды. Пуэрто-Рикоға салық жеңілдіктерінен пайдалану үшін келген адамдар арасында Дорадо Бич сияқты аймақтар танымал болды, онда 20-30 миллион долларға жуық бағада сарайлар мен виллалар сатылды. 2016 мен 2019 жылдар аралығында Дорадодағы жылжымайтын мүліктің бағасы 66%-ға өсті. Онжылдық ауысқан соң Дорадо Бичке көбірек шетелдіктер қоныстанды, олардың ішінде Кевин Тобиас және Логан Пол да бар.

География

Дорадо Пуэрто-Риконың Солтүстік Карст аймағында орналасқан. Оның геологиясының көп бөлігі квартерлік дәуірдің аллювиалды және жағалау/эстуарлық шөгінділерінен, сондай-ақ үшіншілік дәуірдің әктастарынан тұрады. Әктастар муниципалитеттің көбінесе оңтүстік бөлігінде, Эспиноса, Магуайо және Рио-Лахас бариоларында кездеседі. Бұл әктастарда керемет әдемі, жетілген карсттік топография байқалады. Осы аймақта кең ауқымды карьерлік жұмыстар жүргізілген, нәтижесінде ландшафтқа жағымсыз іздер қалған. Кейбір жергілікті қауымдастықтар қалған карсттік топографияны және оның ішінде тіршілік ететін флора мен фаунаны қорғау мақсатында карьерлерді азайту және жерді тиімді басқару бойынша күш-жігер жұмсады. Дорадо аумағының шамамен 95% -ы су тасқынына ұшырайтын жазықтарды құрайды, ал қалған бөлігі әктас аймағына жатады. Доррадо, Плата және Лахас өзендері арналарынан асып-төгілген кезде бұл жерлер табиғи түрде тыңайтылады.

Салалар

Барриолар (кішігірім әкімшілік бөлімдер) секторлар деп аталатын одан да кіші аудандарға бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада, резиденциал және тағы да басқалар.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік жағынан шеттетілген азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Дорадода келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Эль Каньо, Куилан Барио Эспиноса, Ла Хормига, Калондриас секторы, Эль Кото секторы, Вилла 2000, Вилла Ириарте және Вилла Плата.

Климат

Дорадода тропикалық климат, жаз айларында өте ыстық, ал қыста жылы болады. Қыста температура шамамен және жазда температура шамамен болады.

Туризм

Жергілікті туризмді дамыту мақсатында Пуэрто-Рико туристік компаниясы Voy Turistiendo ("Мен саяхаттап жүрмін") атты акцияны іске қосты, оған паспорт кітапшасы мен веб-сайт кіреді. Дорадо бетінде Sala de exposiciones del plata Salvador Rivera Cardona, Plaza Conmemorativa 5th Centenario және Balneario Manuel "Nolo" Morales қызығушылық тудыратын орындар ретінде көрсетілген. Дорадоның мәдени шараларында барлық дәстүрлі пуэрторикалық элементтер кездеседі, бірақ африкалық және испандық элементтерге басымдық беріледі. Таино элементтері көбірек көзге түседі және көбінесе тағамға әсер етеді. Жергілікті суретшілер қатарында Хосе Бернандино және Маркос Дж. Алегриа бар. Дорадо ұзақ жылдардан бері гольф ойнауға қолайлы орын ретінде белгілі. Оның туристік индустриясына Дорадо Бич курорты (Ritz Carlton Reserve & Plantation), Hyatt Hacienda del Mar және Дорадо Дель Мар ауданындағы Embassy Suites кіреді. 2014 жылдың мәліметі бойынша, муниципалитетте үш гольф алаңы жұмыс істейді: Дорадо Бич Ист Курсы, Плантация қант құмы Курсы және Плантация ананас Курсы. "Дорадо-дель-Мар" алаңы 2014 жылы жабылды.

Көрнекі және қызықты жерлер

Primera Hora газетінің мақаласына сәйкес, Дорадода 24 жағажай бар, оның ішінде Бальнеарио Мануэль Ноло Моралес жағажайы да бар. Дорадода көруге болатын кейбір орындар қала орталығында орналасқан. Мысалы, Каса-дель-Рей мұражайы – Испанияның отарлау кезінде Испанияның басқаруында болған көптеген қалаларда патша мен патшайым келген жағдайда болуы үшін салынған үй. Мұражайда сол дәуірден қалған бірнеше артефакттар бар. Сонымен қатар, "Дорраденос" алаңы және "Хуан Бория" театры бар. Соңғысы ұзақ мерзімді қалпына келтіруден кейін жақында қайта ашылды. Дорадодағы ең танымал жағажайлар – Сардинера, Кикита және Эль-Унико, сондай-ақ серфингшілер жиі баратын басқа да жағажайлар бар. Охо-дель-Буй паркі – Ла-Плата өзенінің төменгі жағында орналасқан парк. Атауы өгіз пішіндес тас формациясынан шыққан. Дорадо Птерокарпус орманшасы муниципалитет аумағында орналасқан. Дорадода сонымен қатар Мәсіхтің татуласуы шіркеуі бар, оның ғибадатханасында Кариб теңізіндегі Иса Мәсіхтің үшінші ең үлкен мүсіні орналасқан. Рождество мерекелері маусым бойы және Эпифанияға дейін жалғасады, оған дейін Стрена айнымалы миссасы өткізіледі, ал Рождество қарсаңында Миса де Галло миссасы өтеді. Бұл оқиғалармен байланысты халықтық дәстүрлерге жаңа жылды қарсы алу үшін үйлерге қант себу, тұрғындармен көңіл көтеру үшін немесе тоқтап бара жатқан жылға байланысты көңіліне түскендерін шығару үшін ескі жылды бейнелейтін киім киетін адам, Үш патшаның киімдерін киген адамдар және Эпифанияны тойлау үшін музыка ойналатын сергек күту кіреді. Пуэрто-Риконың қалған бөлігіндегідей, бұл октавалар мен октавиталарға байланысты тағы бір мерекелік кезеңді күтеді.

Академия және өнер

Тарихи индустриялық қала ретінде академиялық мәдениет негізінен жазушы Хосе С. Алегриа және ақын Фердинанд Р. Сестероның өзінің псевдонимі ретінде муниципалитетті пайдаланғаны үшін құрметке ие. Алғашқы жергілікті ақын – Société D'Emulation сыйлығының иегері Камиль Швингроубер. Бұрынғы мэр Круз Алегрианың ұлы Хосе С. Алегриа 1886 жылдың 17 шілдесінде Дорадода дүниеге келді, содан кейін «Пуэрто-Рико Illustrado» журналын басқарды және бірнеше кітап жазды. 1970 жылдары Пабло Мейсонет бірнеше кітап жариялай бастады. Әдебиетті насихаттау мақсатымен «Дорадо жазушылары мен әдебиет достары» үйірмесі құрылды, бірақ 1989 жылға қарай қызметін тоқтатты. 1983 жылы «Дорадо археологиялық зерттеулер қоғамы» құрылды және «Museo Casa del Rey» мұражайындағы археологиялық материалдармен жұмыс істеуге міндеттелді. 1930 жылға дейін Calle Norte және Calle Sur көшелерінде әдетте апта сайын бомба билері өткізілді. Кейіннен оларды Дорадоның плена тобы сақтап қалды. Басқа фольклорлық өнер ұйымдарының ішінде Los Batá, Ballet Folklórico Arawak, Ballet Folklórico Amaná және басқа да муниципалитет пен қоғамдық ұйымдар бар. 1950 жылдары қалалық және лютерандық музыкалық үйірмелер құрылды. 1970 жылдары мектептік музыкалық үйірме жоғары және орта мектеп оқушыларын біріктірді. Пианист Лидия Моралес, Аристос Чавьердің түлегі, сонымен қатар Дорадода дүниеге келді. 1970 жылдары Хосе С. Алегриа мектебі Лора Иглесиас бұйрығымен драма сабақтарын бастады. 1919 жылы «Хуана де Арко» кинотеатры ашылды.

Спорт

Кейбір спортшыларды тәрбиелегеніне қарамастан, спорт 1970 жылдары қалалық Олимпиадалар дель Платасы құрылғанға дейін кеңінен дамытылмаған. Пасо-Фино – халықтық спорттың бір түрі, ол ең көп таралған спорт түрлерінің бірі және осының арқасында Куилан отбасы белгілі болды. Франсиско Куйлан – екінші буын аттеген. Ол жергілікті және халықаралық жарыстарда, мысалы, Парижде жеңіс туын көтерді, онда Феликс Бенитес Рексахтың демеушілігімен өткен жарыста «Dulce Sueño» атты жылқысымен Пасо-Фино емес жарыста жеңіске жетті. Оның есімі 1988 жылдан бері Дорадо муниципалитеті ұйымдастырып келе жатқан Минин Куйлан кубогына берілді. Жергілікті спортшылардың арасында Манолин Малдонадо мен Анхель Майсонет, бейсболшылар Тоно Кардона, Нолин Вальдеррама, Артурито де Хесус, Герман Ланзо, Педро Диас, Пито Альварес, Пео Карбия, Томас Палмарас, Мампостиал Санчес, Фабиан Кардона және Тали Малдонадо, шахматшы Куку Алегриа, жүгірушілер Хуан Круз және Милло Лорензана, боксшылар Тони Вилла, Кармело Васкес және Рафаэль Сантана бар.

Өнеркәсіп

Дорадо қаласында киім-кешек және медициналық құралдарды, соның ішінде басқа да түрлі өнімдерді өндіретін бірнеше кәсіпорын бар. Boston Scientific, Pfizer және Heraeus сияқты компаниялар осы қалада орналасқан.

Тұрғын үй құрылыстары

Соңғы жылдары Дорадо жоғары сапалы тұрғын үйлердің дамуымен танымал. Бірнеше белгілі саясаткерлер мен әртістер (мысалы, Рикки Мартин, Карлос Ромеро Барсело) қалада тұрады немесе мүлікке ие.

Демография

Өткен ғасырда Дорадо халқы тұрақты түрде өсті. 2000 жылғы халық санауы бойынша, халық саны 34 017 адамды құрады, бұл 1970 жылы 17 388 адамды құраған қала халқынан екі еседен астам. 2020 жылғы халық санауы АҚШ халық санауы аралда жүргізілгеннен бергі алғашқы төмендеуді (6%) көрсетті. 2020 жылғы халық санауына сәйкес, қалада 35 879 адам тұрады. Жалпы алғанда, Пуэрто-Рико халқының көп бөлігі криолло (испан тегінен туған, аралда өскен) немесе еуропалық текті адамдардан тұрады, сонымен қатар африка және азия текті шағын топтар да бар. 2000 жылғы халық санауынан алынған мәліметтерге сәйкес, Дорадо тұрғындарының 74,1% испан немесе ақ нәсілді, 12,2% қара нәсілді, ал 0,5% американдық үндістер. 2000 жылы ағылшын тілін ана тілі ретінде қолданушылар халықтың 16,89% құрады.

Раса – Дорадо, Пуэрто-Рико – 2000 жылғы халық санауы

Раса | Халық саны | Жалпы пайыз
------- | -------- | --------
Ақ нәсілді, оның ішінде латындықтар | 25 219 | 74,1%
Африкалық американдықтар | 4 147 | 12,2%
Американдық үндістер және Аляска тумалары | 157 | 0,5%
Азиялықтар | 60 | 0,2%
Гавайи және Тынық мұхиты аралдарының тумалары | 7 | 0,0%
Басқа раса | 3 214 | 9,4%
Екі немесе одан көп раса | 1 213 | 3,6%

Дінге қатыстылығы

Испан мәдениетінің ықпалымен Дорадо халқының көп бөлігі әлі де католицизмді ұстанады. Екі діни меңгеруші бар: Вирген дель Росарио және Антонио Абад. Эстебан Мариани 1848 жылғы 29 маусымда Дорадо приходына жетекші болып тағайындалды. Одан бері бірнеше дін қызметкерлері осы қызметті атқарды, 1925 жылы Сальвадор Карраталаға жауапкершілік жүктелгенге дейін. Келесі жылы Августин ордені оны өз мойнына алды, кейін 1937 жылы Миссия Конгрегациясына тапсырды. Бастапқыда шетелдік миссионерлер басқарды, бірақ 1924 жылғы тамызда Димитрио Тексидор ғибадатхананы киеледі. Келесі жылдары Мигель Севилья басшылығымен ұйым кеңейту жоспарларын жалғастырды. Рафаэль Малпика Падилья, дорадолық, сондай-ақ пастор болып қызмет етті.

Үкімет

Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттерді әр төрт жыл сайын сайланатын мэр басқарады. Дорадо қаласының қазіргі мэрі – Халықтық демократиялық партиясының (PPD) Карлос Лопес Ривера. Ол 1988 жылғы жалпы сайлауда сайланды. Қала Пуэрто-Рико Сенатының ІІІ округіне жатады, оны екі сенатор өкілдік етеді. 2012 жылы Жозе "Жойто" Перес және Анхель Мартинес округтік сенаторлар болып сайланды.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ту

Дорадо муниципалитетінің ресми туы тең енді үш жолақтан тұрады, ал қала гербінің символдары қоңыр жолақтың ішінде, бүйірге қарай орналасқан. Бірінші жолақ алтын, одан кейін қоңыр, содан кейін тағы алтын жолақ келеді. Алтын немесе алтын жолақтар қаланың «Дорадо» атын білдіреді, ал қоңыр жолақ Дорадоның қасиетті покровительі – Падуандық Антонийді бейнелейді. Қоңыр, тең қабырғалы үшбұрыш тудың тігісіне жақын жағынан басталып, екінші жолаққа дейін созылады, оның ішінде «Т» әрпіндей дискілер мен Fleur-de-lis түрінде бейнеленген лилия гүлдері орналасқан.

Білім

Дорадода бірнеше аймақтарда орналасқан бірнеше мемлекеттік және жеке мектептер бар. Олардың ішінде TASIS, Дорадо академиясы, Дорадоның Жаңа Өсиет Христиан академиясы бар. Мемлекеттік білім беру Пуэрто-Рико Білім департаментінің құзырында. Жозе С. Алегриа қала орталығында орналасқан мемлекеттік жоғары мектеп. Рикардо Аройо Ларакуэнте – 7-9 сыныптарды қамтитын орта мектеп. Қала алаңының жанында Хасинто Лопес Мартинес атындағы бастауыш мектеп орналасқан.

Денсаулық сақтау

Дорадоның негізгі денсаулық сақтау мекемесі 698-жолда орналасқан Диагностика және емдеу орталығы. Бұл мекеме шұғыл жағдайларды қабылдай алады, бірақ күрделі жағдайлар жақын жердегі Байамон немесе Манати қалаларындағы ірі ауруханаларға жіберіледі.

Көлік

Пуэрто-Рико 22 тас жолы Дорадоға алыс Маягуэс қаласынан немесе Сан-Хуаннан кіруге мүмкіндік береді. 165-жол сонымен қатар Катаньо мен Баямоннан Атлант мұхитына дейін жағалау бойымен қатынауға мүмкіндік береді. Сан-Хуаннан қалаға жетуге шамамен 30 минут уақыт кетеді. Аралдағы көптеген қалалар сияқты, мұнда да қоғамдық көлік құралдарынан тұратын қоғамдық көлік жүйесі бар. Қала маңында таксилер де қолжетімді. Сонымен қатар, қала ішінде қоғамдық троллейбус жүйесі және мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған шаттл қызметі бар. Дорадода 19 көпір орналасқан. Дорадо әуежайы бұрын Сан-Хуан мен АҚШ-қа рейстермен қалаға қызмет көрсеткен коммерциялық әуежай болды, бірақ қазір жабылды.