Кіріспе

Жедел хабар алмасу қызметі

AIM (AOL Instant Messenger, кейде aim деп стильделеді) – AOL компаниясы жасаған жедел хабар алмасу және онлайн болу компьютерлік бағдарламасы. Ол тіркелген пайдаланушыларға нақты уақытта хабарласуға мүмкіндік беру үшін OSCAR жедел хабар алмасу протоколы мен TOC протоколын пайдаланды. AIM 1990-шы жылдардың соңында АҚШ және басқа елдерде танымал болды, ал келесі онжылдықта бұл аймақтағы жетекші жедел хабар алмасу қосымшасы еді. Жасөспірімдер мен студенттер достарымен байланыста болу үшін мессенджердің «жоқ» хабарламасы функциясын жиі пайдаланды, күні бойы хабарламаларын ауыстырып отыратын немесе компьютерді қосып, достарына ағымдағы жағдайлары, орналасқан жері, кештегі жиындары, ойлары мен әзілдері туралы хабар қалдыратын. AOL абоненттерінің саны төмендегенде және 2010-шы жылдарға қарай Gmail-дің Google Talk, SMS және Facebook сияқты әлеуметтік желілер танымал бола бастағанда AIM-нің танымалдылығы азайды. Оның құлдырауы MySpace сияқты бұрынғы танымал интернет-қызметтермен салыстырылады. 2015 жылдың маусым айында AOL компаниясын Verizon Communications сатып алды. 2017 жылдың маусым айында Verizon AOL мен Yahoo компанияларын Oath Inc. (қазір Yahoo деп аталады) еншілес компаниясына біріктірді. Компания AIM қызметін 2017 жылдың 15 желтоқсанында тоқтатты.

Тарих

1997 жылдың мамыр айында AIM Microsoft Windows жүйесі үшін жеке жүктеу ретінде жарияланды. AIM – бұл Дейв Браунның Stratus компьютерінде PL/1 тілінде жазылған бастапқы платформадағы «онлайн хабарламалардың» даму нәтижесі. Бір кезде бұл бағдарламалық қамтамасыз ету Солтүстік Америкада, әсіресе АҚШ-та жылдам хабар алмасу нарығында ең үлкен үлес иесі болды (2006 жылы жалпы көрсеткіштің 52% құрады). Бұл AOL-ға қатысты немесе AOL-мен әзірленген ICQ және iChat сияқты басқа да жылдам хабар алмасу бағдарламаларын қамтымайды. Өркендеген кезеңінде оның басты бәсекелестері ICQ (AOL 1998 жылы сатып алған), Yahoo! Messenger және MSN Messenger болды. AOL, әсіресе 1999 жылдан бастап PowWow және Microsoft компанияларымен бәсекелестікке түсті, тіпті «чат соғысына» дейін барды. Microsoft бірнеше рет өздерінің және AIM протоколы серверлеріне бір уақытта кіруге тырысты. AOL мұны ұнатып, MSN Messenger-ді AIM-ге кіруден тоқтатты. Бұл көптеген компаниялардың AOL және Time Warner бірігуіне монополияға қарсы шаралармен наразылық білдіруіне әкелді, нәтижесінде OpenNet Coalition құрылды. AIM-нің ресми мобильді нұсқалары 2001 жылы Palm OS жүйесінде AOL қолданбасы арқылы пайда болды. 2002 жылы үшінші тараптың қолданбалары оны Sidekick үшін пайдалануға мүмкіндік берді. Symbian OS үшін нұсқасы 2003 жылы, ал BlackBerry және Windows Mobile үшін басқа нұсқалар да жарияланды.

2012 жылдан кейін, жеке AIM клиенттік бағдарламалық жасақтама жарнамаларды қамтыды және Microsoft Windows, Windows Mobile, Classic Mac OS, macOS, Android, iOS және BlackBerry OS жүйелері үшін қолжетімді болды.

Пайдаланудың төмендеуі және өнімнің құлдырауы

2011 жылы AIM танымалдылығын жылдам жоғалта бастады, ішінара Gmail-дің қарқынды өсуіне және 2011 жылы енгізілген Google Chat шұғыл хабар алмасу мүмкіндігіне, сондай-ақ көптеген адамдар SMS немесе iMessages текстолық хабарламаларына, кейіннен әлеуметтік желілерге және шұғыл хабар алмасуға арналған қосымшаларға, әсіресе сол жылы жеке қолданба ретінде шыққан Facebook Messenger-ге көшкеніне байланысты. AOL, AIM хабарламаларын Google Talk-қа интеграциялау үшін серіктестік жасады, сондай-ақ AIM пайдаланушыларына AIM-нен кез келген нөмірге тікелей SMS хабарламаларын жіберуге, ал SMS пайдаланушыларына кез келген AIM пайдаланушысына IM жіберуге мүмкіндік берді. 2011 жылдың маусым айындағы мәліметтерге сәйкес, AOL Instant Messenger нарықтық үлесі 0,73%-ға дейін төмендеді. Дегенмен, бұл көрсеткіш тек орнатылған IM қолданбаларын ғана ескерді, белсенді пайдаланушыларды емес. AIM-ге жауапты инженерлер AOL басшылығын болашақта тегін қолданудың қажеттілігіне көндіре алмады. 2017 жылдың 6 қазанында AIM қызметі 15 желтоқсанда тоқтатылатыны жарияланды; алайда, Wildman Productions деп аталатын коммерциялық емес әзірлеу тобы AOL Instant Messenger-дің ескі нұсқалары үшін AIM Phoenix деп аталатын серверді іске қосты.

"АЙМ-адам"

AIM талисманы ЖоРоан Лазаромен жобаланған және 1997 жылы алғашқы нұсқасында іске асырылған. Бұл сары түсті таяқша сияқты бейнеленген адам, көбінесе "Жүгірген адам" деп аталды. Талисман барлық AIM логотиптерінде және көптеген сөздік белгілерінде пайда болды, әрқашан достар тізімінің жоғары жағында орналасты. 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдары AIM-нің танымалдылығы "Жүгірген адамды" Интернеттегі танымал брендке айналдырды. 14 жылдан астам уақыттан кейін, 2011 жылы AIM брендін жаңалау барысында бұл әйгілі логотип жойылды. Дегенмен, 2013 жылдың тамызында "Жүгірген адам" қайтадан пайда болды. Ол AOL Top Speed сияқты басқа AOL қызметтерінде қолданылды және AOL Mail тақырыбында көрсетілді. 2014 жылы Complex журналының редакторы оны "Америка символы" деп атады. 2015 жылдың сәуірінде "Жүгірген адам" Virgin London марафонында ресми түрде көрсетілді, AOL серіктесі Free The Children қайырымдылық қорының өкілі оны киді.

Хаттама

AIM клиенттері қолданатын стандартты протокол Ашық жүйелік байланыс (OSCAR) деп аталады. AIM-нің AOL жасаған көптеген нұсқалары мен танымал үшінші тарап AIM клиенттері осы протоколды қолданады. Дегенмен, AOL OSCAR-дың көптеген мүмкіндіктерінен айырылған, бірақ тек қарапайым чат мүмкіндіктері қажет болатын клиенттер үшін кейде қолданылатын TOC деп аталатын қарапайым протоколды да жасады. TOC/TOC2 протоколының сипаттамалары AOL арқылы қолжетімді болды, ал OSCAR үшінші тараптар кері инженерия жасауға мәжбүр болған жабық протокол. 2008 жылдың қаңтар айында AOL AIM үшін эксперименталды кеңейтілген хабар алмасу және қатысу протоколын (XMPP) енгізді, бұл AIM пайдаланушыларына стандартталған, ашық кодты XMPP арқылы байланысуға мүмкіндік берді. Алайда, 2008 жылдың наурыз айында бұл қызмет тоқтатылды. 2011 жылдың мамыр айында AOL XMPP қолдауын шектеулі түрде ұсына бастады. 2017 жылдың 1 наурызында AOL (XMPP кіру уақыты хабарламалары арқылы) AOL XMPP шлюзіне қолдау көрсетілмейтінін хабарлады, бұл 2017 жылдың 28 наурызынан күшіне енеді.

Құпиялылық

Жеке өмір туралы ережелерге сәйкес, AIM-де жасқа қатысты қатаң шектеулер болды. AIM аккаунттары 13 жастан асқан адамдарға ғана қолжетімді болды; одан кіші жастағы балаларға AIM-ге кіруге рұқсат етілмеді. AIM құпиялылық саясатына сәйкес, AOL пайдаланушылар арасындағы жеке хабарласуларды оқуға немесе бақылауға құқығы жоқ. Пайдаланушының профилінде жеке өмірге қатысты қорғау болмады. Егер ашық мазмұнға қол жеткізілсе, оны онлайн, баспа немесе телерадио жарнамаларында пайдалануға болады. Бұл саясат пен қызмет көрсету шарттарында былай көрсетілген: «Сіз AOL компаниясына, оның бас компаниясына, еншілес компанияларына, серіктестеріне, ізбасарларына, агенттеріне және лицензиарларына осы мазмұнды кез келген ортада көбейтуге, көрсетуге, орындауға, таратуға, бейімдеуге және насихаттауға қайтарылмайтын, мәңгілік, бүкіл әлемдік құқық бересіз». Бұл пайдаланушылар жариялаған кез келген нәрсені жеке рұқсатсыз пайдалануға мүмкіндік берді. Бір пайдаланушыны өзімен байланыс жасауына және статусын көруіне тосқау қоюға болады, бірақ бұл пайдаланушының автоматты түрде бұғатталмайтын және оның статусын қадағалай алатын жаңа аккаунт құруына кедергі келтірмейді. Құпиялылықты күшейту үшін, тек достар тізіміндегі пайдаланушылармен ғана байланыс орнатуға мүмкіндік беретін мәзір таңдалымын жасауға болады; алайда, бұл опция достар тізіміне кірмейтін барлық пайдаланушыларды бұғаттауға алып келеді. Пайдаланушылар өздерін барлық адамнан жасыру опциясын да таңдай алады.

Чат-роботтар

AOL және басқа да компаниялар AIM-де хабарламаларды қабылдайтын және боттың мақсатына қарай жауап бере алатын роботтарды (боттарды) ұсынды. Мысалы, StudyBuddy сияқты боттар оқуға көмектеседі. Кейбіреулері балалар мен жасөспірімдерге арналған, мысалы, Spleak. Ал басқалары кеңес берді. Көбірек пайдалы чат-боттарда ойындар ойнау, спорттық есептерді алу, ауа райы болжамдары немесе қаржылық акциялар туралы ақпарат алу мүмкіндіктері болды. Пайдаланушылар табиғи тілде жауап бере алатын автоматтандырылған чат-боттармен сөйлесе алды. Олар негізінен маркетингтік стратегия ретінде және ерекше жарнамалық мүмкіндіктер үшін құрылды. Жарнама берушілер оны өнімдерді таныстыру немесе тұтынушылармен жақсы қарым-қатынас құру үшін пайдаланды. Мұндай боттар енгізілгенге дейін DoorManBot және AIMOffline боттары AOL арқылы қажеттіліктеріне қарай қолданушыларға қызметтер ұсынды. ZolaOnAOL және ZoeOnAOL боттары қысқа ғана уақыт жұмыс істеді және ақырында SmarterChild пайдасына өздерінің мүмкіндіктерінен бас тартты.

Қауіпті жерлер

AIM-де қауіпсіздік кемшіліктері болды, олар үшінші тарап бағдарламалық жасақтамасын пайдаланып, пайдаланушылардың компьютерлерінде зиянды әрекеттер жасауға мүмкіндік беретін эксплойттерді құруға жағдай жасады. Көбісі аса зиянды болмаса да, қызметтен шығарылу сияқты, кейбіреулері вирустарды тарату сияқты қауіпті әрекеттерді орындады. Осы эксплойттердің бір бөлігі әлеуметтік инженерияға негізделген, яғни, бір текті ресурсты анықтаушы (URL) мекенжайы және оны басуды ұсынатын мәтін қоса, автоматты түрде жедел хабарламалар жіберіп, инфекцияға, атап айтқанда трояндық бағдарламаға әкелетін. Мұндай хабарламалар досыңыздан келгендей болып көрінуі мүмкін және пайдаланушының компьютеріне бағдарлама орнатып, циклді қайта бастайтын веб-адреске сілтеме берді.

iPhone қолданбасы

2008 жылдың 6 наурызында Apple Inc. компаниясының iPhone SDK іс-шарасы барысында AOL компаниясы iPhone және iPod Touch пайдаланушылары үшін AIM қосымшасын шығаратынын мәлімдеді. Қолданба App Store-дан тегін жүктеуге қолжетімді болды, бірақ компания жарнамасыз ақылы нұсқасын да ұсынды. Екеуі де App Store-да қолжетімді еді. iPhone және iPod Touch үшін жасалған AIM клиенті стандартты AIM шоттарымен қатар MobileMe шоттарын да қолдады. Сонымен қатар, iPhone және iPod Touch-тағы Safari браузері арқылы AIM-нің экспресс нұсқасына қолжетімділік болды. 2011 жылы AOL компаниясы жедел хабар алмасу қызметін жаңартты. Жаңартпаның ішіне iPhone және iPod Touch үшін соңғы мүмкіндіктердің барлығын қамтитын жаңа iOS қосымшасы енді. Қолданба үшін AIM-нің жаңа жазу үлгісіндегі логотипімен ерекшеленетін жаңа белгіше пайдаланылды. Пайдаланушы интерфейсі мына мүмкіндіктер үшін толығымен жаңадан жасалды: жаңа достар тізімі, топтық хабарламалар, тікелей фотосуреттер мен бейнелерді жіберу, сондай-ақ файл алмасу мүмкіндігі жақсартылды. 2012 жылдың наурыз айында жаңартылған 5.0.5 нұсқасы Facebook және Twitter сияқты әлеуметтік желілерге ұқсас қосымша мүмкіндіктерді, сонымен қатар 60 секундқа дейінгі дауыстық хабарламаларды жіберу мүмкіндігін қолдайды.

iPad қолданбасы

2010 жылдың 3 сәуірінде Apple компаниясы бірінші буын iPad-ты шығарды. Осы жаңа құрылғымен бірге AOL компаниясы iPad үшін AIM қосымшасын жариялады. Ол iOS-тің жаңа нұсқасы үшін, құрылғыға арналған ерекше пайдаланушы интерфейсімен толығымен жаңадан құрылды. Ол геолокацияны, Facebook-тағы жағдайды жаңартуды және чатты, Myspace, Twitter, YouTube, Foursquare сияқты көптеген әлеуметтік желілер платформаларын қолдады.

AIM Express

AIM Express браузердің ашылмалы терезесінде жұмыс істеді. Ол жеке бағдарламаны орнатуға құштар емес немесе мұндай мүмкіндігі жоқ адамдар, сондай-ақ AIM бағдарламасы жоқ компьютерлерде пайдалану үшін жасалған. AIM Express жеке клиенттегі көптеген стандартты мүмкіндіктерді қолдады, бірақ файл алмасу, аудио байланыс, бейнеконференциялар немесе байланыс тізімі туралы ақпарат сияқты кеңейтілген мүмкіндіктерді ұсынбады. Ол Adobe Flash технологиясымен іске асырылды. Бұл бұрынғы AOL Quick Buddy бағдарламасының жаңартылған нұсқасы болды, ол кейіннен тоқтатылғанға дейін Express-ті қолдамайтын ескі жүйелер үшін қолжетімді болды. Express және Quick Buddy бағдарламалары MSN Web Messenger және Yahoo! Web Messenger сияқты болды. Осы веб-нұсқасы AIM.com веб-бағдарламасының хабар алмасу құралына айналды.

AIM парақшалары

AIM Pages – AOL компаниясы 2006 жылдың мамыр айында AIMSpace-тің орнына шығарған тегін веб-сайт. Кез келген адам, егер ол AIM пайдаланушы атына ие болса және 16 жасқа толған болса, желідегі динамикалық профилін көрсету үшін өзінің веб-бетін құрып, оны AIM тізіміндегі достарымен бөлісе алатын еді.

Орналасу

AIM парақшалары иеленушінің электрондық поштасы мен жылдам хабарламасына сілтемелерді, сондай-ақ иеленушінің "достары" тізімін қамтыды, онда AIM пайдаланушыларының аттары көрсетілген. Модульдерді Module T микроформатында жасауға болады. AIM парақшасына Netflix және YouTube сияқты бейнехостинг сайттарын, сондай-ақ Amazon.com сияқты басқа сайттарды қосу мүмкін еді. HTML кодын енгізуге де рұқсат етілді. AIM парақшаларының негізгі мақсаты – AOL Instant Messenger қолданушы тәжірибесіне жоғарыда аталғандар сияқты сыртқы модульдерді интеграциялау болды.

Ұсынысты тоқтату

2007 жылдың соңына қарай AIM Pages тоқтатылды. AOL Lifestream 2017 жылдың 24 ақпанында жабылды.

Mac үшін AIM

AOL 2008 жылдың 29 қыркүйегінде Mac үшін жаңа AIM-ді, ал соңғы құрастырылымын 2008 жылдың 15 желтоқсанында шығарды. Жаңадан жобаланған Mac үшін AIM – Tiger және Leopard жүйелерін қолдайтын, Mac OS X 10.4.8 (және одан жоғары) немесе Mac OS X 10.5.3 (және одан жоғары) нұсқаларымен үйлесімді толық әмбебап бинарлық Cocoa API қолданбасы. 2009 жылдың 1 қазанында AOL Mac үшін AIM 2.0 нұсқасын шығарды.

AIM нақты уақыт IM

Бұл мүмкіндік AIM 7 нұсқасында қолжетімді болды және пайдаланушыға екінші адам теріп жатқан мәтінді дереу көруге мүмкіндік берді. Ол Висконсин университетінің Трейс ғылыми-зерттеу және даму орталығы мен Галодет университетінің көмегімен әзірленді және құрылды. Бұл қолданба көру қабілеті нашар пайдаланушыларға мәтіндік хабарламаларды (сөздерді) дыбысқа түрлендіруге мүмкіндік береді. Қолданбаның жұмыс істеуі үшін пайдаланушылар AIM 6.8 немесе одан жоғары нұсқасын орнатуы керек, себебі ол AIM бағдарламалық қамтамасының ескі нұсқаларымен, Mac үшін AIM немесе iChat-пен үйлесімді емес.

АИМ телефоны

AIM Phoneline – AIM қосымшасы арқылы ұсынылған дауыс беру қызметі, компьютерден компьютерге, компьютерден телефонға және телефоннан компьютерге қоңырау шалу мүмкіндігін қамтамасыз етті. Бұл қызмет Apple-дың iChat клиентымен де үйлесімді болды. Қызмет 2009 жылдың 13 қаңтарында ресми түрде жабылды. Ақысыз қызмет тоқтатылғаннан кейін, қызметке байланысты телефон нөмірлері қолданыссыз болып, басқа қызметке ауыстырылмады. AIM Phoneline сайты пайдаланушыларға AIM Call Out деп аталатын жаңа қызметке көшуді ұсынды, ол да қазір тоқтатылды. 2006 жылдың 16 мамырында іске қосылған AIM Phoneline пайдаланушыларға бірнеше жергілікті телефон нөмірін алуға мүмкіндік берді, соның арқасында AIM пайдаланушылары тегін келіп түсетін қоңырауларды қабылдай алатын болды. Қызмет пайдаланушыларға компьютер арқылы стационарлық және ұялы телефондарға қоңырау шалуға мүмкіндік берді. Дегенмен, қызмет тек келіп түсетін қоңыраулар үшін тегін болды, ал AOL пайдаланушылардан шексіз қоңырау жоспары үшін айына 14,95 доллар алды. AIM Phoneline қызметін пайдалану үшін, пайдаланушылар AIM Triton бағдарламалық жасақтамасының соңғы тегін нұсқасын орнатып, микрофоны бар жақсы құлаққаптар жиынтығын қолдануы керек еді. Пайдаланушы тіркелгеннен кейін қызмет жұмыс істеуіне бірнеше күн уақыт қажет болуы мүмкін. Бұл қызмет AIM клиентына тәуелді емес және WebConnect мүмкіндігі немесе арнайы SIP құрылғысы арқылы AIM экрандық атымен ғана қолданылуы мүмкін еді. AIM Call Out қызметі 2009 жылдың 25 наурызында тоқтатылды.

Қауіпсіздік

2014 жылдың 4 қарашасында AIM Electronic Frontier Foundation ұйымының қауіпсіз хабар алмасу рейтингісінде жеті ұпайдың біреуін алды. AIM деректерді жіберу кезінде шифрлау арқасында бір ұпай жинады, бірақ байланыс провайдердің кілтке қол жеткізу мүмкіндігі болмайтын шифрлау қолданылмағандықтан, яғни хабарлар тікелей шифрланбаған, пайдаланушылар байланысқан адамдардың кім екенін тексеріп алуға мүмкіндік жоқ, шифрлау кілттері ұрланған жағдайда бұрынғы хабарламалардың құпиялылығы сақталмайды (яғни, қызмет алға бағытталған құпиялылықты қамтамасыз етпейді), код тәуелсіз сарапшыларға ашық емес (яғни, код ашық дереккөзді емес), қауіпсіздік жүйесі тиісті деңгейде құжатталмаған және соңғы тәуелсіз қауіпсіздік аудиті жүргізілмеген. BlackBerry Messenger (BBM), Ebuddy XMS, Hushmail, Kik Messenger, Skype, Viber және Yahoo! Messenger да жеті ұпайдың біреуін алды.