Кіріспе
Навигацияда, бағыт немесе азимут – нысанның бағыты мен солтүстік немесе басқа нысан арасындағы көлденең бұрыш. Бұрыш мәні градус, мил немесе град сияқты әртүрлі бұрыштық бірліктермен берілуі мүмкін. Нақтырақ айтқанда: Абсолюттік бағыт – магниттік солтүстік (магниттік бағыт) немесе нағыз солтүстік (шынайы бағыт) пен нысан арасындағы сағат тілі бойынша өлшенген бұрыш. Мысалы, шығысқа қарай орналасқан нысанның абсолюттік бағыты 90 градусқа тең болады. Осылайша, ол азимутпен бірдей. Салыстырмалы бағыт – қозғалмалы нысанның алға бағыты (бағыты) мен басқа нысанның орналасуы арасындағы бұрыш. Мысалы, 0 градусқа қарайтын нысан тікелей алдында, ал 180 градусқа қарайтын нысан артта болады. Бағыттар милмен, градуспен немесе нүктелермен өлшенуі мүмкін. Осылайша, ол азимут айырмасымен бірдей (модуль +/ 360 градус). АҚШ армиясы А нүктесінен В нүктесіне дейінгі бағытты АВ түзуі мен солтүстік немесе оңтүстік арасындағы ең кіші бұрыш деп анықтайды. Бағыт 2 әріп пен 1 саннан тұрады: біріншісі – N немесе S; екіншісі – бұрыштың сандық мәні; үшіншісі – перпендикуляр бағытты көрсететін әріп, E немесе W. Бағыт бұрышының мәні әрқашан 90 градустан кем болады. Мысалы, егер А нүктесі мен В нүктесі арасындағы бағыт S 45° E болса, А нүктесі мен В нүктесі арасындағы азимут 135° болады.
In navigation, bearing or azimuth is the horizontal angle between the direction of an object and north or another object. The angle value can be specified in various angular units, such as degrees, mils, or grad. More specifically:
Absolute bearing refers to the clockwise angle between the magnetic north (magnetic bearing) or true north (true bearing) and an object. For example, an object to due east would have an absolute bearing of 90 degrees. Thus, it is the same as azimuth. Relative bearing refers to the angle between the craft's forward direction (heading) and the location of another object. For example, an object relative bearing of 0 degrees would be immediately in front; an object relative bearing 180 degrees would be behind. Bearings can be measured in mils, points, or degrees. Thus, it is the same as an azimuth difference (modulo +/ 360 degrees). Alternatively, the US Army defines the bearing from point A to point B as the smallest angle between the ray AB and either north or south, whichever is closest. The bearing is expressed in terms of 2 characters and 1 number: first, the character is either N or S; next is the angle numerical value; third, the character representing the perpendicular direction, either E or W. The bearing angle value will always be less than 90 degrees. For example, if the bearing between Point A and Point B is S 45° E, the azimuth between Point A and Point B is 135°.
Қарым-қатынас
Теңіздік навигацияда объектінің салыстырмалы бағыты – кеменің бағытынан кемедегі бақылау орнынан объектіге дейінгі түзу сызыққа қатысты сағат тілі бойынша өлшенетін бұрыш. Салыстырмалы бағыт пелорус немесе перископ, сонар жүйесі және радар жүйелері сияқты басқа оптикалық және электрондық навигациялық құралдармен өлшенеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері мұндай әртүрлі нүктелік көздердің салыстырмалы бағыттары бір-біріне қатаң түрде калибрленеді. АҚШ Әскери-теңіз күштері мұндай жүйелерді интеграциялау үшін Пуэрто-Рико маңында және батыс жағалауда арнайы полигондарды пайдаланады. Салыстырмалы бағыттар содан кейін салыстырмалы бағыттық деректерді нақты бағыттарға (Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс, Батыс, Жердің нақты географиясына қатысты) түрлендіру үшін негізгі деректер ретінде қолданылады. Ал компастың бағыттары жер бетіндегі әртүрлі жерлерде әртүрлі қателік деңгейлеріне ие және түзетілген немесе нақты бағыттарға қарағанда сенімділігі төмен. Белгілі нысандар мен басқа навигациялық құралдардың салыстырмалы бағытын өлшеу навигатор үшін пайдалы, өйткені бұл ақпарат кеме позициясын, жылдамдығын, бағытын анықтау үшін геометриялық әдістермен бірге теңіз картасында қолданылуы мүмкін. Басқа кемелердің және қозғалыстағы объектілердің салыстырмалы бағытын өлшеу қақтығыс қаупін болдырмау үшін навигаторға көмектеседі. Мысалы:
Кемедегі навигатор маяқтың салыстырмалы бағыты 45° болғанда және қайтадан 90° болғанда байқайды. Ол енді кемеден маяққа дейінгі арақашықтық екі бақылау арасында кеме жүрген қашықтыққа тең екенін біледі. Қайық жүргізушісі басқа қайықтың салыстырмалы бағыты 180° -тан кішідігін және азайып бара жатқанын (яғни ол бұрынғыдан гөрі тікелей алдыға жақын) байқайды. Ол енді екінші қайықтың артынан өтетінін біледі. Егер бағыт өзгермесе, екі қайық қақтығысу жолында болады.
Қасқырлар
А-дан В-ға үлкен шеңбер бойымен қозғалу әрқашан бір бағытта (В бағыты) жүру деп қарастырылуы мүмкін, бірақ бұл локсодромалық сызықты ұстанғандағыдай бірдей бағытты сақтау емес. Сәйкесінше, A-дағы B бағыты, бағыт ретінде берілгенде, жалпы жағдайда B-дағы A бағытынан қарама-қарсы болмайды (A және B арқылы жүргізілген үлкен шеңберде қозғалған кезде). Мысалы, солтүстік жарты шардағы A және B бірдей ендікте болсын, және A-да B-ға бағыт шығыс-солтүстік-шығыс болсын. А-дан В-ға қозғалғанда, B-ға шығыс-оңтүстік-шығыс бағытымен жетесіз, ал керісінше, B-дағы A бағыты батыс-солтүстік-батысқа қарай болады. "Бағытты сақтау" үлкен шеңбер бойымен тура бағытта жүрумен бірдей емес. Керісінше, үлкен шеңберді сақтап, бағыт өзгертілуі мүмкін. Солтүстік полюсінен өтетін түзу жолдың бағыты, мысалы, полюсте солтүстіктен оңтүстікке күрт өзгереді. Шығысқа немесе батысқа қарай қозғалғанда, тек экваторда ғана шығыс немесе батыс бағытын сақтап, түзетусіз тура жүруге болады. Басқа жерлерде ендікті сақтау үшін бағытты өзгерту, түзету қажет. Бұл бағыттың өзгеруі ендік төмендеген сайын азайып, ең аз байқалады.