Кіріспе

1583-1640 жылдары өмір сүрген ағылшын драматургі

Филипп Массинджер (1583 – 17 наурыз 1640) – ағылшын драматургі. Оның мұқият құрылған пьесалары, оның ішінде «Ескі қарыздарды төлеудің жаңа жолы», «Қалалық әйел» және «Римдік актер» атты туындылары сатирасымен, реализмімен және саяси-әлеуметтік мәселелерді көтеруімен ерекшеленеді.

Ерте өмір

Артур Массингердің немесе Мессенджердің ұлы, ол 1583 жылғы 24 қарашада Сент-Томас-Солсбериде крещениеден өтті. Ол, көрінеу, ежелгі Солсбери отбасынан шыққан, себебі осы есім қала тізімдерінде 1415 жылдан бері кездеседі. Оксфордтағы Сент-Албан колледжіне (1602) түскендегі тізімде ол ақсүйек адамның ұлы ретінде сипатталған. Оның әкесі де Сент-Албан колледжінде білім алған, парламент мүшесі болған және Генри Герберттің үйіне қызмет еткен. 1587 жылы Герберт Артурды Марш сотының тексерушісі лауазымына ұсынған. Уильям Герберт, Пемброктың 3-графы, кейіннен Лондон сахнасын және корольдік труппаны король Джеймстің Лорд-камерлярі ретінде басқарды, ол 1601 жылы графтық атаны мұраға алды. Ол Массинджерді Оксфордта қолдаған деген пікір бар, бірақ Массинджердің кіріспе сөздерінің ешқайсысында оған сілтеме жоқ, бұл керісінше нәрсені көрсетеді. Массинджер 1606 жылы Оксфордты дипломсыз тастап кетті. 1603 жылы әкесі қайтыс болғандықтан, ол қаржылық қолдаусыз қалған болуы мүмкін. Дипломның болмауы және Лорд Пемброктың демеушілігінен айырылуы, ол Рим католигіне айналған деген болжаммен түсіндірілуі мүмкін. Университетті тастағаннан кейін ол драматург ретінде өмір сүру үшін Лондонға келді, бірақ оның есімі он бес жыл өткен соң ғана, «The Virgin Martyr» (Стационарлар компаниясында тіркелген, 7 желтоқсан 1621) Массинджер мен Томас Деккердің еңбегі ретінде пайда болғанға дейін ешқандай пьесамен байланыстырылмады.

Алғашқы пьесалары

Осы жылдары ол басқа драматургтермен бірлесіп жұмыс істеді. Нейтан Филд, Роберт Даборн және Филип Массинджердің Филип Хенслоуға жазған бірлескен хатында оларды "қапалы жағдайдан" босату үшін 5 фунт стерлингті дереу қарыз беруді сұрайды, бұл ақша "мистер Флетчердің және біздің пьесамыз" үшін төленетін қалдықтан алынады. Екінші құжаттан Мәссинджер мен Даборнның 1615 жылдың 4 шілдесінде Хенслоуға 3 фунт стерлинг берешегі бар екені көрінеді. Бұрынғы жазба, шамасы, 1613 жылы жазылған, осы уақыттан бастап Массинджер Джон Флетчермен үнемі жұмыс істеген көрінеді. Сэр Астон Кокэйн, Массинджердің адал досы және демеушісі, осы ынтымақтастыққа Бомонт пен Флетчердің (Small Poems of Divers Sorts, 1658) фолиолық басылымын шығарған кезде Хамфри Мозлиге арналған сонетте ашық түрде сілтеме жасайды, ал екі ақын туралы эпитафийде былай дейді: "Олар бірге пьесалар жазды, жақын достар болды, Енді бір бейіт оларды мәңгілікке қосады".

Массингер мен патшаның адамдары

1616 жылы Филипп Хенслоу қайтыс болғаннан кейін Массинджер мен Флетчер Корольдің адамы үшін жазуды бастады. 1623 және 1626 жылдар аралығында Массинджер Леди Елизаветаның адамы үшін, кейін Кокпит театрында ойнаған үш пьесаны шығарды: «Махаббат Парламенті», «Құл» және «Ренегадо». Осы пьесалардан және 1627 жылы королева Генриеттаның адамы қойған «Флоренцияның Ұлы герцогынан» басқа, Массинджер өмірінің соңына дейін Корольдің адамы үшін үздіксіз жазуын жалғастырды. Оның кейінгі пьесаларына жазылған алғы сөздер оның кедейлігін көрсетеді. «Құрметті қыз» (1632) пьесасының алғы сөзінде ол сэр Фрэнсис Фолжамбе мен сэр Томас Блэндке арнап былай деп жазды: «Мен сіздің жиі жасаған игілігіңіз бен қамқорлығыңыздың арқасында ғана осы уақытқа дейін тірімін». «Қорғаншы» (1633 жылы лицензияланған) пьесасының прологы екі сәтсіз пьеса мен екі жылдық үнсіздік туралы айтады, сол кезде автор халықтың құрметінен айырылып қалды деп қорқып жүрді. Бұл өндірістегі үзіліс саяси мәселелерді еркін шешуінен туындаған болуы мүмкін. 1631 жылы Сер Генри Герберт, «Сауықтандырулар шебері», Массинджердің аты аталмаған пьесасына лицензия беруден бас тартты, себебі «Португалия королі Себастьянды биліктен қуғызу сияқты қауіпті мәселе» Англия мен Испания арасындағы жақсы қарым-қатынасқа нұқсан келтіруі мүмкін деп есептелді. Бұл «Сенгеніңізге қарай сене беріңіз» пьесасымен бірдей болуы мүмкін, онда уақыт пен орын өзгертілді, Себастьянның орнына Антиох, ал Испанияның орнына Рим қойылды. Прологта Массинджер тарихты білмегені үшін кешірім сұрайды және егер оның суреті «жақындағы және қайғылы мысалға» жақын болса, оның дәлдігінде қателік бар екенін мойындайды. «Жақындағы және қайғылы мысал» - бұл Карл I-нің қарындасының күйеуі, Пфальцтың сайлаушысы болуы мүмкін, саяхатшы ханзада. Осы тақырыпқа сілтеме «Құрметті қыз» пьесасында да кездеседі. Массинджердің тағы бір пьесасында, қазір жоқ, Карл I Испания королі Дон Педроның аузына салынған бір сөзге «тынышсыздық» деп баға беріп, оны өзі алып тастады. Ақын өзінің меценаты Филипп Герберттің саясатына жақын болған сияқты, ол Пемброктың 4-ші графы, демократияға бейім және Букингем герцогының жеке жауы болды. Бомонт пен Флетчердің пьесаларындағы тәжге деген құлшыныс Джеймс I сотының көңіл күйін көрсетті. Массинджердің кейіпкерлерінің патшаларға деген көзқарасы мүлдем басқаша. Камиоланың корольдік биліктің шектелуі туралы айтқан сөздері («Құрметті қыз», V акт, V көрініс) сотта қабылдауы екіталай.

Өлім

Массинджер Глобус театрына жақын үйінде күрт қайтыс болды және 18 наурызда 1640 жылы Саутворктегі Сент-Сэвиор шіркеуінің қорымында жерленді. Парыш тізілімінде ол "сырттан келген" деп сипатталған, бірақ бұл оның басқа ауылдыққа жататындығын ғана білдіреді. Ол Флетчермен бір мазарда жатыр. Ол мазарды бүгінгі күнге дейін Тамаза өзенінің оң жағалауындағы Лондон көпіріне жақын орналасқан Саутворк соборының ғибадатханасында көруге болады. Онда хор орындықтары арасындағы еденге орнатылған тақташаларда Флетчер мен Массинджердің есімдері жазылған. Олардың қасында соборда жерленген Эдмунд Шекспирдің (Уильямның кіші інісі) естелік тақтасы орналасқан, бірақ оның қабірінің нақты орны белгісіз.

Дін мен саясат

Массинджердің католик болғаны туралы пікір оның үш пьесасына негізделген: «Қыз-Шейіт» (1620 жылы лицензияланған), «Құдайдан безген» (1624 жылы лицензияланған) және «Құрметті қыз» (шамамен 1621 жыл). Деккердің үлкен үлесі бар «Қыз-Шейіт» – Диоклетиан тұсында Доротеяның шейіт болуы туралы керемет пьеса, онда мистикалық элементтер еркін қолданылады. Алайда, бұл пьесаны Массинджердің көзқарастарын түсіндіру үшін сақтықпен қарау керек, өйткені ол толығымен оның туындысы емес. «Құдайдан безген» пьесасында болса, иезуит дін қызметкері Францисконың пайдалы ықпалы басым, ал крещение арқылы жаңару доктринасы күшпен жүзеге асырылады. «Құрметті қыз» пьесасындағы күрделі жағдай кейіпкер Камиоланың кешірім сұрауымен шешіледі. Осылайша, ол «барлық ұрпаққа асыл қыздарға үлгі боларлық жарқын мысал» ретінде ұсынылады. Керісінше, Массинджердің пьесаларындағы кейіпкерлер кейде католик дін қызметкерлерінің киімдерін киіп ( «Ұялшақ ғашық») тіпті сенушілердің құлықтарын тыңдайды («Шығыс императоры») – бұл католик үшін қасиетті сакраменттің бұзылуы болып табылады. Жоғарыда айтылғандай, Массинджер моральдық және діни мәселелерді саяси мәселелерден жоғары қойды, бұл оның замандастарының патша мен мемлекет мүдделеріне қарсы келді. Ол заманауи мағынада «демократ» болмаса да (оның қоғамында мұндай адам болған жоқ), Массинджердің саяси симпатиялары, оның шығармаларынан көрініп тұрғанындай, оны өте құрметтеген үйдің басшысы, Пемброк графы сияқты қиын жағдайға түсіруі мүмкін – ол Англия азамат соғысында король Чарльзды қолдамағанын және парламенттік жақтан қолдаған ақсүйектердің санатында болғанын анықтады. Массинджер бұл қақтығыста өз позициясын қабылдауға жеткілікті ұзақ өмір сүрген жоқ.

Стиль және әсері

Массинджердің танымал драматург болғаны күмәнді, өйткені оның пьесаларының ең жақсы қасиеттері қарапайым көрерменге қарағанда саясаткерлерге және моралистерге көбірек ұнайтын еді. Дегенмен, ол ағылшын сахнасына кем дегенде бір ұлы және танымал кейіпкер сыйлады. «Ескі қарыздарды төлеудің жаңа жолы» пьесасындағы Сэр Джайлз Оверрич – арыстан мен түлкінің қасиеттерін біріктірген, коммерциялық Ричард III-тің бейнесін еске түсіреді, және бұл рөл дарынды актерге көптеген мүмкіндіктер береді. «Қалалық ханым» пьесасы әдеп-ғұрыпты сақтайтын комедия жанрына да маңызды үлес қосты. Массинджердің өзінің пікірінше, «Рим актері» – «Минерваның ең тамаша туындысы». Бұл – тиран Домицианның және деспотиялық биліктің өзіне де, оның сарайына да тигізген әсерлерін зерттейтін пьеса. Оның көркем және ұстамды өнерінің басқа да жақсы үлгілері – «Милан герцогы», «Жаңадан босатылған құл» және «Флоренцияның ұлы герцогы». Уильям Шекспирдің Массинджерге тигізген әсерін зерттеу үшін Т. С. Элиоттың Массинджер туралы эссесіне жүгініңіз. Онда «Жасыл ақындар еліктейді, толыққан ақындар ұрлайды» деген мәшһүр сөз бар.

2021 жылы Саймон Баттеристің «Массинджерді жасау» пьесасы жазылып, Уилтшир Креативтің тапсырысымен түсіріліп, онлайн трансляцияланды. Пьеса өлеңмен жазылған және өшпенділік трагедиясы ретінде сипатталады. Актерлік құрамында Сэмюэл Барнетт, Эдвард Беннетт, Хьюберт Бертон, Джулия Хиллс, Джейн Хоу және Нина Вадия бар.

Массингердің шығармаларының каноны

Келесі схема Сайрус Хой, Иан Флетчер және Теренс П. Логанның еңбектеріне негізделген. (Әдебиеттер тізіміне қараңыз.)

Жалпы сілтемелер

Джеймс Феллан: Филип Массинджер туралы. (Anglia: Zeitschrift für englische Philologie, 2 том), Гале, 1879 (Лейпциг: Univ., Diss., 1878). Фрэнсис Каннингэм (ред.): Уильям Гиффорд: Филип Массинджердің пьесалары; Уильям Гиффордтың мәтіні бойынша. Фрэнсис Каннингемнің редакциясымен, "Қалаған нәрсеңе сен" трагедиясы қоса берілген. Лондон: Chatto and Windus, шамамен 1887 жыл. Альфред Жан Франсуа Мезиер: Шекспирдің замандастары және ізбасарлары. 5-ші, түзетілген және толықтырылған басылым. Париж: Hachette, 1913. Ирмгард Рёхрихт: Филип Массинджер пьесаларындағы әйел бейнесі. Мюнхен: Piloty & Loehle, 1920. Т. С. Элиот, "Филип Массинджер" (1920), 'Т. С. Элиоттың таңдамалы прозасы' жинағында 153-бетте қысқартылған нұсқасы бар (Фрэнк Кермод, ред.). Harcourt Brace, 1975. Сайрус Хой: Флетчер және оның серіктестерінің Бьюмонт пен Флетчер туындыларындағы үлесі. "Библиографиялық зерттеулер", 1956–62. Сэмюэл А. және Дороти Р. Танненбаум: Филип Массинджер. Мишель де Монтень. Энтони Манди. Томас Наш. Джордж Пил. Томас Рэндольф. (Елизавета заманының библиографиясы; 6 том). Порт-Вашингтон, Нью-Йорк: Kennikat Press, 1967. Иан Флетчер: Бьюмонт және Флетчер. Лондон: Longmans, Green, 1967. Наоми Конн Либлер: Филип Массинджердің "Рим актері" пьесасы және пьеса ішіндегі пьеса идеясы. Стоуни Брук, Нью-Йорк штатының университеті, диссертация, 1976. Филип Эдвардс және Колин Гибсон (ред.): Филип Массинджердің пьесалары мен өлеңдері. Лондон: Oxford Univ. Pr., 1976. Теренс П. Логан: Филип Массинджер. Теренс П. Логан және Дензел С. Смит (ред.): Кейінгі Якобин және Каролин драматургтары: Ағылшын Ренессанс драмасы бойынша соңғы зерттеулердің шолуы және библиографиясы. Линкольн, Небраска: University of Nebraska Press, 1978. Колин Гибсон (ред.): Филип Массинджердің таңдамалы пьесалары: "Милан герцогы"; "Рим актері"; "Ескі қарыздарды төлеудің жаңа жолы"; "Қала ханымы". (Ренессанс және Реставрация драматургтарының пьесалары). Кембридж [және басқа жерлер]: Cambridge Univ. Pr., 1978. Мартин Гаррет: Филип Массинджердің көріністерге деген көзқарасы. (Якобин драмасы бойынша зерттеулер; 72). 1984. Дуглас Хауард (ред.): Филип Массинджер: сын тұрғысынан қайта қарау. Кембридж [және басқа жерлер]: Cambridge Univ. Pr., 1985. Дорис Адлер: Филип Массинджер. (Twayne's English authors series; 435). Бостон: Twayne, 1987. Мартин Гаррет (ред.): Massinger: сын мұрасы. Лондон [және басқа жерлер]: Routledge, 1991. Лоулес, Дональд С.: Филип Массинджер және оның серіктестері. Балл штаты университетінің монографиясы, 1967. Лоулес, Дональд С.: Филип Массинджердің өлеңдері. Балл штаты университетінің монографиясы, 1968.