Кіріспе
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жеңіл крейсері
USS Topeka (CL 67) – 1944 жылдан 1949 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен жеңіл крейсер. 1957 жылдан 1960 жылға дейін ол басқарылатын зымырандық крейсерге түрлендіріліп, CLG 8 болып қайта аталды. Крейсер 1960 жылдан 1969 жылға дейін тағы да қызмет етті және 1975 жылы жаратылды.
Құрылыс және іске қосу
Ол 1943 жылғы 21 сәуірде Массачусетс штатының Куинси қаласында орналасқан «Бетлехем Стил» компаниясының кеме жасау алаңында жатқызылды, 1944 жылғы 19 тамызда суға түсірілді, Фрэнк Дж. Уоррен ханымның қамқорлығымен, және 1944 жылғы 23 желтоқсанда Бостон әскери-теңіз базасында капитан Томас Л. Уоттлс басқаруымен комиссияға қабылданды.
1940 жылдар
Вест-Индияда сынақтан өткеннен кейін және жөндеу жұмыстарынан соң, Топека 1945 жылғы 10 сәуірде Бостоннан шығып, Тынық мұхиты флотының қызметіне кірісті. Келесі күні ол Оклахома-Ситимен қосылып, Кулебра аралы мен Гуантанамо шығанағы арқылы Панама каналына бет алды. Олар 19 сәуірде каналдан өтіп, 20-сы күні қызметке тұрды. Келесі күні Топека және оның серігі Перл-Харборға қарай жол тартты, олар 2 мамырда жетті. Гавай аралдарында үш аптаға жуық оқ ату жаттығуларын өткізгеннен кейін, крейсер 18-ші крейсерлік дивизияның флагманы ретінде Перл-Харбордан батысқа қарай жүзіп кетті. Ол 1 маусымда Батыс Каролинадағы Улитиге кірді және үш күннен кейін, 38-ші жедел әскерлік топпен кездесу үшін Бон-Хомм Ричард, Оклахома-Сити, Моал және Ринггольдпен бірге теңізге шықты. Ол алғашқы рет жылдам тасымалдаушылармен бірге жүзіп, олардың ұшақтары жаудың ішкі аралдары мен Рюкю аралдарындағы нысаналарға үш рейд жасағанда, оларды әуе шабуылынан қорғады. 8 маусымда TF 38 ұшақтары Кюсюдағы Канояға, жапондық теңіз авиациясының орталығына шабуыл жасады. Келесі күні олар Рюкю аралдарындағы Окино Дайтоға шабуыл жасады, ол Окинавадан 200 мильден астам қашықтықта орналасқан. Оның алғашқы жауынгерлік сапарының үшінші және соңғы шабуылы 10 маусымда болды, бұл крейсерге шайқасқа қатысуға алғашқы мүмкіндік берді. TG 38.1 ұшақтары Минами Дайтодағы әуежайды бомбалап, шабуылдағанда, экрандағы кемелер, олардың ішінде Топека, басқа да нысаналарды атып бұзды. Осы әрекеттің соңында Топека қалған TG 38.1 тобымен бірге Лейтедегі Сан-Педро шығанағына қарай бет алды. Маусымның соңғы жартысын Лейтеде демалып, жабдықтаумен өткізгеннен кейін, жеңіл крейсер 1 шілдеде TF 38-мен бірге жапондық аралдарды соңғы алты апталық тасымалдаушымен шолу үшін теңізге қайта оралды. 8 шілдеде жедел әскерлік топ отынмен толықтыру үшін кездесті, содан кейін 10 шілдеде американдық ұшақтар бомбалаған Токиоға қарай ұшып кетті. Содан кейін кемелер Хоккайдо мен Хонсюға екі күндік кемеге қарсы шолу үшін солтүстікке қарай жылжыды. Олар 16-сы күні тағы бір отынмен толықтыру үшін аймақтан шығып кетті, бірақ Оңтүстік Хонсю маңына оралып, 17-18 күндері Токиоға әуе шабуылын қайта бастады. Соңғы күні түнде Топека Атланта, Дулут, Оклахома-Сити және DesRon 62 эсминецтеріне қосылып, Токиоға жақын Сагами-Надаға кіреберісінің кемеге қарсы жорығын жүргізген кезде, жауға тікелей соққы беруге тағы бір мүмкіндік алды. Сол кезде ол Сагами-Надаға кіреберісінің шығыс ұшында орналасқан Нодзима Закидегі жапондық нысаналарды атып бұзды. 19-23 шілде аралығында тағы бір жабдықтаудан кейін, жедел әскерлік топ Жапонияның орталық бөлігінде әуе шабуылын қайта бастады, 24 және 28 күндері Ішкі теңіздегі кемелерге қарсы екі кең ауқымды шабуыл жасады. Шілде айының соңындағы тайфун жедел әскерлік топты аулақ әрекет жасауға және әуе операцияларын тамыздың екінші аптасына дейін кейінге қалдыруға мәжбүр етті. Сол кезде Топека TF 38-мен солтүстікке қарай жүзіп, ал тасымалдаушылар Солтүстік Хонсюдағы жау ұшақтарының үлкен шоғырлануына қарсы шабуылдар жасауға орналасты. 9-10 тамызда басталған бұл шабуылдар өте сәтті болды, кейіннен Тиниандағы B-29 Суперфортресс базаларын жою үшін бір бағыттағы, өзін-өзі өлтіру миссиясы үшін жиналған 2000 шабуыл жасағын тасымалдауды жойды. 12-13 тамызда ұшақ тасымалдаушылар Токиоға қайта оралды және сол шабуылдарды қайталау үшін ұшып кетті, 15 тамызда Жапонияның капитуляциясын хабарлаған хабар келді. Топека қыркүйек айының ортасына дейін жапон суларында патрульдік қызмет атқарды, содан кейін Токио шығанағына кірді. Ол 1 қазанға дейін сол жерде болды, сол күні ол АҚШ-қа сапар шеге бастады. 4-ші күні крейсер Окинаваға қысқа уақыт тоқтап, 529 ардагерді алып, 5-ші күні шығысқа қарай өрлеуін жалғастырды. 19 қазанда ол Портлендке (Орегон штаты) келіп, жолаушыларын түсірді. Он күннен кейін ол оңтүстікке қарай Лос-Анджелеске, Сан-Педроға, күрделі жөндеуге жөнелтілді. 1946 жылғы 3 қаңтарда әскери кеме Алыс Шығысқа қайту үшін теңізге шықты. 24-ші күні Йокосукаға жетіп, Жапония, Қытай және Тынық мұхиты аралдарында американдық әскерлерді қолдауға кірісті. Келесі күзге дейін созылып, сол сапар барысында ол Жапонияның Сасебо қаласында, Қытайдың Цинтао және Шанхай қалаларында, Филиппиннің Манила қаласында және Мариана аралдарының Гуам қаласында болды. Крейсер 20 қарашада Сан-Педроға оралды. Батыстық жағалауда күрделі жөндеуден және операциялардан кейін ол 1947 жылғы 22 қыркүйекте Шығысқа қайта оралды. 10 қазанда Жапонияның Йокосукасына жеткеннен кейін, ол TF 71 бөлігіне айналды. Шанхай және Цинтао базаларынан жұмыс істей отырып, әскери кеме ұлтшыл және коммунистік фракциялар арасында азамат соғысы жүріп жатқан Солтүстік Қытай жағалауында патрульдік қызмет атқарды. Ол бұл қызметін наурыздың басында аяқтады және 8-і күні Нагасакиге кірді. Сасебо мен Куреге сапар салғаннан кейін, Топека 25 сәуірде АҚШ-қа жол тартты және 7 мамырда Лонг-Бич, Калифорнияға жетті. Кейіннен ол айдың соңында төрт айлық күрделі жөндеуге Перл-Харборға көшті, одан кейін ол батыс жағалауға оралды. Қараша айының соңында әскери кеме Лонг-Бичтен және Сан-Диегодан жергілікті операцияларды қайта бастады. Ол 1949 жылғы ақпан айына дейін осымен айналысып тұрды. 25 ақпанда ол Сан-Францискоға деактивацияға дайындалу үшін келді. Топека 18 маусымда 1949 жылы сол жерде демобилизацияланды және Тынық мұхиты резервтік флотының жергілікті тобымен орналастырылды.
1950 жылдар
1957 жылдың басында «Топека» Сан-Францискодан Нью-Йорк теңіз кемежайына буксировкаланды, онда 15 сәуірде басқарылатын ракеталық жеңіл крейсерге айналдыру жұмыстары басталды. 23 мамырда ол ресми түрде CLG 8 деп қайта аталды. Оны қайта жаңартуға кеткен шамамен үш жыл ішінде крейсер кеңінен өзгертілді. Ол бастапқы артиллериясының жартысын ғана сақтап қалды, екі 6 дюймдік үш оқтамалық және үш 5 дюймдік екі оқтамалық орнатылымдар алынып тасталды. Осы қаруларды алып тастау оған екі «Терьер» типті жер-әуе ракеталық құрылғысын және оған қосымша жабдықтарды орнатуға мүмкіндік берді.
1960 жылдар
1960 жылғы 26 наурызда Топека қайтадан қолданысқа кірісті, капитан Фрэнк Л. Пинни басқарушы болып тағайындалды. Шілдеде ол Нью-Йорктан батыс жағалауға бағыт алды. Тамыз бен қазан аралығында жаңартылған крейсер Калифорнияның оңтүстік аймағында сынақ жаттығуларын өткізіп, содан кейін үй порты Лонг-Бичте міндетін атқара бастады. Келесі үш жыл ішінде Топека Тынық мұхитының батысына екі рет сапар шекті, жөндеу кезеңдерімен және батыс жағалаудағы жергілікті операциялармен алмастырды. Оның Шығысқа жасаған екі сапарында Гонконг, Филиппин, Окинава және Жапонияның бірнеше порттарына барумен қатар, 7-ші флот және одақтас флоттардың басқа кемелерімен жаттығулар өтті. Алыс Шығысқа жіберілмеген кезде, ол оқу-жаттығу жұмыстарын, күтімді және жөндеу жұмыстарын жүргізді. 1964 жылғы наурызда ол қайтадан қолданысқа кіріскеннен бері үшінші рет батыс Тынық мұхитына сапар шекті. Бұл сапар май айында флоттық жаттығулармен және Жапон, Тайвань, Малайзия және Филиппин порттарына кірумен басталды. Алайда тамыз айында Солтүстік Вьетнамның торпедалық катерлері 2-сі күні Maddox-қа шабуыл жасап, кейін Maddox пен Turner Joy-ға шабуыл жасауға оралды. Тонкин шығанағы оқиғасы деп белгілі болған бұл оқиға Топеканың сапарына соғыс сипатын берді. Топека Тонкин шығанағының суларында жүзіп, Американың Вьетнам соғысына араласуы күшейе бастады. Бірақ ол соғысқа толыққанды түрімен араласуға бір жылдан астам уақыт кетті. Қазанның соңында ол үйге қайтып, қарашаның екінші аптасының соңында Лонг-Бичке қайта кірді. Келесі 12 ай бойы ол соғыстың дамуын алыстан бақылап, батыс жағалау порттарынан жұмыс істеді, жөндеулер мен модификациялар жасады және 1-ші флотпен жаттығулар өткізді. 1965 жылғы 29 қарашада ол батыс Тынық мұхитына алғашқы рет жіберілді, мұндағы негізгі міндеті – коммунистерге қарсы күресіп жатқан америкалық және Оңтүстік Вьетнамдық күштерге көмек көрсету болды. Сол сапарда ол 7-ші флоттың крейсерлік эсминецтер тобының командирінің флагманы болды. Осы қызмет барысында кеме Оңтүстік Қытай теңізінде және Тонкин шығанағында жағалаудағы әскерлерге артиллериялық қолдау көрсетіп, әуе операцияларын қолдау үшін құлаған ұшқыштарды іздеу және құтқару миссияларын жүргізді. Ол жауынгерлік аймақтағы міндеттерін Токио, Гонконг, Филиппиннің Манила, Давао және Субик шығанақтарындағы порттарға сапарлармен толықтырды. 1966 жылғы 28 мамырда Топека Лонг-Бичке қайта кіргенде, оның алты айлық сапары аяқталды. Одан кейін батыс жағалаудағы қалыпты операциялар бес айға созылды. 31 қазан күні басқарылатын зымыран крейсері Сан-Францискодағы Хантерс-Пойнт кеме құрылыс орнына күрделі жөндеуге кірді, оның барысында қару-жарақ жүйелері жаңартылып, инженерлік жабдықтары жөнделді. 1967 жылғы 13 наурызда кеме жөндеу жұмыстарын аяқтап, теңізде сынақтарды бастады, содан кейін жаңару оқуларына қатысты. Ол осы жаттығуларды маусым айының басында аяқтап, жергілікті операцияларды қайта бастады. 1 тамызда соғыс кемесі Лонг-Бичтен Жерорта теңізіне алғашқы сапарына шықты. Ол 12-13 тамызда Норфолк қаласында тоқтады, онда 12-ші крейсерлік эсминецтер флотилиясының командирі мен оның штабын қабылдап, 14-ші күні Пальма-де-Майоркаға бағыт алды. 20-сы күні Топека 6-шы флотқа қосылды және 22-сі күні TG 60.2 флагманы ретінде Galveston-ды алмастырды. 6-шы флотпен өткізген бес айда ол "орта теңіздің" барлық ұзындығын аралап шықты. Қыркүйек айының соңы мен қазан айының басында соғыс кемесі Жерорта теңізінің шығыс бөлігінде өткен НАТО-ның "Eager Beaver" жаттығуына қатысты. Қазанның ортасында Ион және Тиррен теңіздерінде операциялар жүргізді. 1968 жылдың қаңтар айында ол Жерорта теңізіндегі алғашқы міндетін НАТО-ның тағы бір жаттығуымен аяқтады, бұл амфибиялық операция болды. 12-сі күні ол Испанияның Рота қаласында Columbus-ты алмастырды. Содан кейін крейсер АҚШ-қа қайтып оралды. Пуэрто-Рико және Панама каналы аймағында тоқтағаннан кейін Топека 29 қаңтарда Лонг-Бичке қайта кірді. 2 ақпанда соғыс кемесі Лонг-Бич кеме құрылыс орнында бес апталық жөндеуге кірісті. Басқарылатын зымыран крейсері 15 наурызда Лонг-Бичтен Флорида штатының Мейпорт қаласына қарай қайта жөнелді. 21 наурызда бағытына жеткеннен кейін Топека 6 мамырға дейін портта күтімге келді, содан кейін Кубаның Гуантанамо шығанағында жаңару оқулары үшін теңізге оралды. 26-сы күні Мейпортқа қайтып оралған кеме Жерорта теңізіне тағы бір рет, яғни өзінің соңғы сапарына дайындық бастады. Топека 29 маусымда Мейпорттан кетіп, Пуэрто-Рико маңындағы Кулебра аралында оқ ату жаттығуларынан кейін Атлантиканы кесіп өтті. 9 шілдеде ол Испанияның Малага қаласында Columbus-ты алмастырып, 6-шы флот операцияларын бастады. Соғыс кемесінің соңғы сапары ресми түрде өтті. Ол Жерорта теңізінің барлық жағалауындағы порттарды аралап, шығыстағы Эгей және Ион теңіздерінен бастап батыстағы Франция Ривьерасының порттарына дейін орта теңіздің барлық бөліктерінде операциялар жүргізді. Испания, Италия, Грекия, Түркия және Франция, сондай-ақ Мальта, Крит және Майорка аралдары оған қызықты тоқтау орындарын ұсынды. Топека 6-шы флотпен өзінің міндетін 9 желтоқсанда Ротада аяқтады, онда Columbus оны қайта алмастырды. Сол күні ол Мейпортқа бағыт алды, онда 10 күннен кейін жетті. 1969 жылғы 30 қаңтарда Топека Мейпорттан шығып, жабылу үшін солтүстіске бағыт алды. Йорктаун, Вирджинияда тоқтағаннан кейін, ол қару-жарағын түсірді, 5 ақпанда Бостонға жетті. Мұнда ол жабылуға дайындық шараларын аяқтады және 5 маусымда Топека қолданыстан шығарылды. Соғыс кемесі Филадельфияға сүйреліп әкелінді және ондағы резервтік флот тобымен бірге орналастырылды. 1973 жылғы 1 желтоқсанда оның аты теңіз кеме тізілімінен өшірілді және 1975 жылғы 20 наурызда Southern Scrap Material Company, Ltd. компаниясына металлға қайта өңдеу үшін сатылды.
Марапаттар
Топека Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін екі шайқас жұлдызымен және Вьетнам соғысындағы қызметі үшін үш шайқас жұлдызымен марапатталды.