Кіріспе

Архегоний (архегония) – көне грек тіліндегі ἀρχή ("бастапқы") және γόνος ("ұрпақ") сөздерінен шыққан. Архегоний – кейбір өсімдіктердің гаметофит фазасының көп жасушалы құрылымы немесе органы, жұмыртқа жасушасын (овум) жасап, оны қамтиды. Оған сәйкес еркек мүшесі антеридий деп аталады. Архегонийдің ұзын мойын арнасы немесе кеңейген түбі болады. Архегониялар әдетте өсімдіктің таллосының бетінде орналасқан, бірақ мүйізді өсімдіктерде (hornworts) ішке енгізілген. ТОК

Бриофиттер

Бриофиттер мен басқа криптогамдарда сперматозоидтар су тамшыларында жүзіп архегонияға жетеді, ал қызылқондылар (Pinophyta) мен гүлді өсімдіктерде (angiosperms) тозаң желмен немесе жануарлар арқылы тасымалданады, ал сперматозоидтар тозаң түтігі арқылы жеткізіледі. Physcomitrella patens ересегінің ішінде архегониялар орналаспайды, бірақ жапырақты гаметофордың үстінде орналасқан (суретті қараңыз). Polycomb FIE ақуызы ұрықтанбаған жұмыртқа жасушасында (оң жақта) GUS бояуынан кейін көк түс ретінде көрінеді. Ұрықтанғаннан кейін көп ұзамай FIE гені инактивацияланады (көк түс көрінбейді, сол жақта) жас эмбрионда.

Гимноспермиялар

Олар гимноспермалардың мегагамофофиттерінде айтарлықтай кішірейіп, орналасқан. Бұл термин ангиоспермаларға немесе гнетофиттердің Gnetum және Welwitschia түрлеріне қолданылмайды, себебі олардың мегагаметофиті тек бірнеше жасушаға дейін азаяды, олардың біреуі жұмыртқа жасушасына дифференциалданады. Гаметаның қоршау функциясының көп бөлігін жұмыртқаның ішіндегі мегаспорангиумның (нуклеус) диплоидты жасушалары атқарады. Гимноспермдерде архегоний аналық қылқан жапырақты конустарда (мегастробили) тозаңданудан кейін қалыптасады.