Кіріспе

ISO 3166 1 (Елдер мен олардың бөлімшелерінің атауларын бейнелеу кодтары – 1-бөлім: Елдер кодтары) – елдердің, тәуелді аумақтардың және географиялық тұрғыдан маңызды аймақтардың атаулары үшін кодтарды анықтайтын стандарт. Бұл Халықаралық Стандарттау Ұйымы жариялаған ISO 3166 стандартының бірінші бөлігі. Ол үш түрлі ел кодын анықтайды: ISO 3166 1 alpha 2 – екі әріпті ел кодтары, бұл үш кодтың ең көп қолданылатыны, әсіресе интернеттің жоғары деңгейдегі елдік домендерінде (кейбір ерекшеліктермен) қолданылады. ISO 3166 1 alpha 3 – үш әріпті ел кодтары, олар код пен ел атауын альфа 2 кодтарына қарағанда жақсырақ көрнеу байланысқа мүмкіндік береді. ISO 3166 1 сандық – үш таңбалы ел кодтары, БҰҰ Статистика бөлімінде жасалған және сақталатын кодтармен бірдей, жазу жүйесіне тәуелді емес болу артықшылығына ие, сондықтан латын әліпбиін қолданбайтын адамдар мен жүйелер үшін пайдалы. Алфавиттік ел кодтары алғаш рет 1974 жылы ISO 3166 стандартына енгізілген, ал сандық ел кодтары 1981 жылы енгізілген. Ел кодтары 1997 жылдан бері ISO 3166 1 ретінде жарияланып келеді, сол кезде ISO 3166 үш бөлікке кеңейтілді: ISO 3166 2 – әкімшілік бөлімшелерді анықтау кодтары және ISO 3166 3 – бұрынғы елдерді анықтау кодтары. ISO 3166 техникалық қызмет көрсету агенттігінің (ISO 3166/MA) мәліметінше, ISO 3166 1 стандартына жаңа ел атауын енгізудің жалғыз жолы – оны келесі екі дереккөздің бірінде тіркеу: Біріккен Ұлттар Ұйымының мүше мемлекеті Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған агенттіктерінің бірінің мүшесі Халықаралық сот Статутының тарапы БҰҰ Статистика бөлімінің статистикалық мақсаттарда қолданылатын елдер мен аймақтар кодтары тізімі БҰҰ-ның «Ел атаулары» бюллетені мен басқа да дереккөздеріне негізделген. Егер ел немесе аумақ атауы осы екі дереккөздің бірінде пайда болса, ол әдетте ISO 3166 1-ге қосылады. ISO 3166/MA жоғарыда аталған критерийлерге сәйкес келмейтін басқа да ұйымдар үшін код элементтерін резервтеуге құқылы. Мысалы, Еуропалық Одақ ел емес болғандықтан, ол ISO 3166 1-ге ресми түрде енгізілмеген, бірақ практикалық себептерге байланысты ISO 3166/MA «Еуропалық Одақты ISO 3166 1 шеңберінде анықтау үшін екі әріптік комбинацияны резервтеді».

Кодтау

Кодтар ISO 3166/MA стандартына сәйкес, «ел атауы мен ел коды арасында көрінетін байланысты қамтамасыз ету үшін ел атауының маңызды, ерекше бөлігін көрсету мақсатында» таңдалады. Тізім ISO 3166/MA қолданатын елдердің ағылшын тіліндегі қысқаша атауларының әліпбилік тәртібімен берілген: Әр елдің альфа-2 коды оның код элементтерінің тағайындалуы туралы толық ақпаратқа сілтеме жасайды. + ISO 3166 1 кестесі Ағылшын тіліндегі қысқаша атау (бас әріппен басталады) Альфа 2 коды Альфа 3 коды Сандық коды ISO 3166 2 тәуелсіз 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Ауғанстан Республикасы Ауғанстан ISO 3166 2:AF 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ALA ISO 3166 2:AX 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ALB Албания ISO 3166 2:AL 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 DZA Алжир ISO 3166 2:DZ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ASM Американдық Самоа ISO 3166 2:AS 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 AND Андорра ISO 3166 2:AD 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 AGO Ангола ISO 3166 2:AO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 AIA Ангилья ISO 3166 2:AI 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Antarctica Антарктида ISO 3166 2:AQ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ATG Антигуа және Барбуда ISO 3166 2:AG 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ARG Аргентина ISO 3166 2:AR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ARM Армения ISO 3166 2:AM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ABW Аруба ISO 3166 2:AW 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 AUS Австралия ISO 3166 2:AU 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 AUT Австрия ISO 3166 2:AT 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 AZE Әзірбайжан ISO 3166 2:AZ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BHS Багам аралдары ISO 3166 2:BS 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BHR Бахрейн ISO 3166 2:BH 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BGD Бангладеш ISO 3166 2:BD 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BRB Барбадос ISO 3166 2:BB 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BLR Беларусь ISO 3166 2:BY 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BEL Бельгия ISO 3166 2:BE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BLZ Белиз ISO 3166 2:BZ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BEN Бенин ISO 3166 2:BJ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BMU Бермуда аралдары ISO 3166 2:BM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BTN Бутан ISO 3166 2:BT 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BOL Боливия, Көпұлттық мемлекет ISO 3166 2:BO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BES Бонайре, Синт-Эустатий және Саба ISO 3166 2:BQ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BIH Босния және Герцеговина ISO 3166 2:BA 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BWA Ботсвана ISO 3166 2:BW 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BVT Буве аралы ISO 3166 2:BV 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BRA Бразилия ISO 3166 2:BR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IOT Ұлыбританияның Үнді мұхитындағы аймағы ISO 3166 2:IO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BRN Бруней Даруссалам ISO 3166 2:BN 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BGR Болгария ISO 3166 2:BG 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BFA Буркина-Фасо ISO 3166 2:BF 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 BDI Бурунди ISO 3166 2:BI 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CPV Кабо-Верде ISO 3166 2:CV 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 KHM Камбоджа ISO 3166 2:KH 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CMR Камерун ISO 3166 2:CM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CAN Канада ISO 3166 2:CA 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CYM Кайман аралдары ISO 3166 2:KY 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CAF Орталық Африка Республикасы ISO 3166 2:CF 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 TCD Чад ISO 3166 2:TD 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CHL Чили ISO 3166 2:CL 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CHN Қытай ISO 3166 2:CN 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CXR Рождество аралы ISO 3166 2:CX 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CCK Кокос (Килинг) аралдары ISO 3166 2:CC 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 COL Колумбия ISO 3166 2:CO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 COM Комор аралдары ISO 3166 2:KM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 COG Конго ISO 3166 2:CG 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 COD Конго, Демократиялық Республикасы ISO 3166 2:CD 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 COK Кук аралдары ISO 3166 2:CK 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CRI Коста-Рика ISO 3166 2:CR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CIV Кот-д’Ивуар ISO 3166 2:CI 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 HRV Хорватия ISO 3166 2:HR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CUB Куба ISO 3166 2:CU 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CUW Кюрасао ISO 3166 2:CW 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CYP Кипр ISO 3166 2:CY 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 CZE Чехия ISO 3166 2:CZ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 DNK Дания ISO 3166 2:DK 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 DJI Джибути ISO 3166 2:DJ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 DMA Доминика ISO 3166 2:DM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 DOM Доминикан Республикасы ISO 3166 2:DO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ECU Эквадор ISO 3166 2:EC 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 EGY Египет ISO 3166 2:EG 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 SLV Сальвадор ISO 3166 2:SV 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GNQ Экваторлық Гвинея ISO 3166 2:GQ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ERI Эритрея ISO 3166 2:ER 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 EST Эстония ISO 3166 2:EE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 SWZ Эсватини ISO 3166 2:SZ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ETH Эфиопия ISO 3166 2:ET 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 FLK Фолкленд аралдары (Мальвин) ISO 3166 2:FK 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 FRO Фарер аралдары ISO 3166 2:FO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 FJI Фиджи ISO 3166 2:FJ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 FIN Финляндия ISO 3166 2:FI 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 FRA Франция ISO 3166 2:FR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GUF Француз Гвианасы ISO 3166 2:GF 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 PYF Француз Полинезиясы ISO 3166 2:PF 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ATF Француз Оңтүстік аймақтары ISO 3166 2:TF 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GAB Габон ISO 3166 2:GA 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GMB Гамбия ISO 3166 2:GM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GEO Грузия ISO 3166 2:GE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 DEU Германия ISO 3166 2:DE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GHA Гана ISO 3166 2:GH 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GIB Гибралтар ISO 3166 2:GI 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GRC Греция ISO 3166 2:GR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GRL Гренландия ISO 3166 2:GL 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GRD Гренада ISO 3166 2:GD 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GLP Гваделупа ISO 3166 2:GP 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GUM Гуам ISO 3166 2:GU 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GTM Гватемала ISO 3166 2:GT 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Bailiwick of Guernsey Гернси ISO 3166 2:GG 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GIN Гвинея ISO 3166 2:GN 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GNB Гвинея-Бисау ISO 3166 2:GW 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 GUY Гайана ISO 3166 2:GY 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 HTI Гаити ISO 3166 2:HT 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 HMD Херд және Макдональд аралдары ISO 3166 2:HM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 VAT Ватикан ISO 3166 2:VA 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 HND Гондурас ISO 3166 2:HN 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 HKG Гонконг ISO 3166 2:HK 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 HUN Венгрия ISO 3166 2:HU 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ISL Исландия ISO 3166 2:IS 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IND Үндістан ISO 3166 2:IN 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IDN Индонезия ISO 3166 2:ID 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IRN Иран, Ислам Республикасы ISO 3166 2:IR 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IRQ Ирак ISO 3166 2:IQ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IRL Ирландия ISO 3166 2:IE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 IMN Мэн аралы ISO 3166 2:IM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ISR Израиль ISO 3166 2:IL 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 ITA Италия ISO 3166 2:IT 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 JAM Ямайка ISO 3166 2:JM 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 JPN Жапония ISO 3166 2:JP 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 JEY Джерси ISO 3166 2:JE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 JOR Иордания ISO 3166 2:JO 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 KAZ Қазақстан ISO 3166 2:KZ 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 KEN Кения ISO 3166 2:KE 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 KIR Кирибати ISO 3166 2:KI 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 PRK Корея, Халық Демократиялық Республикасы ISO 3166 2:KP 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 KOR Корея, Республикасы ...

Пайдаланушымен берілген кеңінен қолданылатын кодтар

Солтүстік Ирландияны Еуропалық Одақпен саудадағы ҚҚС жинау үшін пайдаланылады.

Өзгерістер

Қажет болған жағдайда ISO 3166/MA ISO 3166 1-ді жаңартады. Егер ел атауы немесе аумақтық шекарасы өзгерсе, оған әдетте жаңа ISO 3166 1 коды беріледі. Жалпы, жаңа әліпбилік кодтар тағайындалады, егер ел өзінің есімінің маңызды бөлігін өзгертсе, ал жаңа сандық код тағайындалады, егер ел өзінің аумақтық шекарасын өзгертсе. ISO 3166 1-ден өшірілген елдердің атауларының кодтары ISO 3166 3-де жарияланады. ISO бұрын стандартты жаңартатын хабарламаларда өзгерістерді жариялады және хабарламаларды біріктіретін жаңа басылымдарды мерзімді түрде шығарды. 2013 жылдың шілдесінен бастап өзгерістер тек ISO-ның онлайн каталогында жарияланады және хабарламалар енді жарияланбайды. Бұрынғы хабарламалар ISO веб-сайтындағы іздеу опциясы арқылы қол жетімді болып қалады. Басылым/Хабарлама Шығарылған күні Мазмұны ISO 3166:1974 1974 ISO 3166-ның бірінші басылымы ISO 3166:1981 1981 ISO 3166-ның екінші басылымы ISO 3166:1988 1988 08 15 ISO 3166-ның үшінші басылымы ISO 3166:1994 1994 02 10 ISO 3166-ның төртінші басылымы ISO 3166 1:1997 1997 09 25 ISO 3166 1-дің бірінші басылымы (ISO 3166 үш бөлікке кеңейтілді) Хабарлама V 1 1998 02 05 Ресми атаудың өзгеруі (Самоа) Хабарлама V 2 1999 10 01 Жаңа ел атауы мен код элементтерінің енгізілуі (Палестина аумағы, Оккупацияланған) Хабарлама V 3 2002 02 01 Алфа 3 код элементінің өзгеруі (Румыния) Хабарлама V 4 2002 05 20 Атау өзгерістері (Афғанстан, Әзірбайжан, Бахрейн, Босния мен Герцеговина, Фиджи, Гонконг, Қазақстан, Макао, Кирибати, Ниуэ, Сомали, Венесуэла) Хабарлама V 5 2002 05 20 Шығыс Тимордың атауы мен алфавиттік код элементтерінің өзгеруі Хабарлама V 6 2002 11 15 Шығыс Тимордың атауының өзгеруі Хабарлама V 7 2003 01 14 Комор аралдарының ресми атауының өзгеруі Хабарлама V 8 2003 07 23 "Югославия" жойылды; "Сербия және Черногория" енгізілді, жаңа алфавиттік код элементтерімен Хабарлама V 9 2004 02 13 Аланд аралдары үшін жазбаның енгізілуі Хабарлама V 10 2004 04 26 Атау өзгерістері (Афғанстан, Аланд аралдары) Хабарлама V 11 2006 03 29 Джерси, Гернси және Мэн аралы үшін жазбаның енгізілуі. Ұлыбритания туралы ескертудің өзгеруі Хабарлама V 12 2006 09 26 "Сербия" және "Черногория" үшін жаңа жазбалардың енгізілуі (Сербия және Черногорияны алмастырады) ISO 3166 1:2006 2006 11 20 ISO 3166 1-дің екінші басылымы ISO 3166 1:2006/ Cor 1:2007 2007 07 15 ISO 3166 1:2006-ға бірінші техникалық түзету Хабарлама VI 1 2007 09 21 Сен-Бартелеми және Сен-Мартен үшін код элементтерін беру және Франция мен басқа француз территорияларын (Француз Полинезиясы, Француз Оңтүстік территориялары, Гваделупа, Реюньон) жаңарту Хабарлама VI 2 2008 03 31 Молдавия, Черногория және басқа ұсақ түзетулер үшін атау өзгерістері (Мадагаскар, Палестина аумағы, Оккупацияланған, Сен-Бартелеми) Хабарлама VI 3 2008 09 09 Непал үшін атау өзгерісі және басқа ұсақ түзетулер (Гренландия, Гернси, Молдавия, Нигерия) Хабарлама VI 4 2009 01 07 Молдавия Республикасы үшін атау өзгерісі және басқа ұсақ түзетулер (Орталық Африка Республикасы, Комор аралдары) Хабарлама VI 5 2009 03 03 Боливар Венесуэла Республикасы үшін атау өзгерісі және басқа ұсақ түзетулер (Кирибати, Тувалу) Хабарлама VI 6 2009 05 08 Боливия көпұлттық мемлекеті үшін атау өзгерісі Хабарлама VI 7 2010 02 22 Свята Елена, Вознесение және Тристан-да-Кунья үшін атау өзгерісі Хабарлама VI 8 2010 12 15 Бонайре, Сен-Эстатиус және Саба, Кюрасао және Синт-Мартен (Голландия бөлігі) үшін код элементтері, басқа территорияларды жаңарту (Голландия, Голланд Антилдері) және ұсақ түзетулер (Босния мен Герцеговина, Хорватия) Хабарлама VI 9 2011 06 12 (2011 07 14 жөнделді) Фиджи және Мьянма үшін атау өзгерістері, сондай-ақ басқа ұсақ түзетулер (Аланд аралдары, Бонайре, Синт-Эстатиус және Саба, Болгария, Голландия, Ниуэ) Хабарлама VI 10 2011 08 09 Оңтүстік Судан үшін код элементтері (және Судан үшін жаңа сандық код) Хабарлама VI 11 2011 11 08 Ливия үшін атау өзгерісі Хабарлама VI 12 2012 02 15 Венгрия үшін атау өзгерісі және басқа ұсақ түзетулер (Бангладеш, Бонайре, Синт-Эстатиус және Саба, Орталық Африка Республикасы, Экваторлық Гвинея, Эритрея, Германия) Хабарлама VI 13 2012 08 02 Эритрея үшін атау өзгерісі және басқа ұсақ түзетулер (Германия, Шри-Ланка) Хабарлама VI 14 2013 02 06 Палестина мемлекеті үшін атау өзгерісі және басқа ұсақ түзетулер (Болгария, Буве аралы, Джерси, Сен-Мартен (француз бөлігі), Сейшель аралдары, Синт-Мартен (голланд бөлігі), Вьетнам) Хабарлама VI 15 2013 05 10 Папуа Жаңа Гвинея үшін атау өзгерісі Хабарлама VI 16 2013 07 11 Сомали үшін атау өзгерісі ISO 3166 1:2013 2013 11 19 ISO 3166 1-дің үшінші басылымы (өзгерістер тек ISO-ның онлайн каталогында жарияланады және енді хабарламалар жарияланбайды) ISO 3166 1:2020 2020 08 ISO 3166 1-дің төртінші басылымы