Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының академиялық журналы (PNAS немесе PNAS USA) – пірлердің қарауынан өткен көп салалы ғылыми журнал. Ол 1915 жылдан бері жарияланып келе жатқан Ұлттық ғылым академиясының ресми журналы болып табылады және түпнұсқа зерттеулерді, ғылыми шолуларды, түсіндірмелерді және хаттарды жариялайды. Journal Citation Reports мәліметінше, журналдың 2022 жылғы әсер ету көрсеткіші 11,1-ге тең. PNAS – 2008 жылдан 2018 жылға дейін 1,9 миллионнан астам жиынтық сілтемесі бар екінші ең көп сілтемеленген ғылыми журнал. Бұқаралық ақпарат құралдарында PNAS түрліше сипатталды: «престижді», «салмақты», «танымал» және «жоғары әсерлі» деп. PNAS – авторлық төлем арқылы алты айлық шектеуден өтуге болатын (жартылай ашық қолжетімділік) кешіктірілген ашық қолжетімділік журналы. 2017 жылдың қыркүйегінен бастап ашық қолжетімділік мақалалары Creative Commons лицензиясымен жарияланады. 2019 жылдың қаңтарынан бастап PNAS тек онлайн форматта шығады, бірақ қажет болған жағдайда баспа нұсқаларын да алуға болады.

Тарих

PNAS 1914 жылы Ұлттық ғылым академиясы (NAS) тарапынан құрылды. Станкус кітабында 1914 жылдың орнына 1918 жыл деп көрсетілген. Оның алғашқы саны 1915 жылы жарық көрді. NAS өзі 1863 жылы жеке мекеме ретінде құрылған, бірақ АҚШ Конгресімен бекітілді, мақсаты – «ғылым мен өнердің кез келген саласын зерттеу, тексеру, тәжірибе жасау және оның нәтижелерін баяндау». PNAS құрылғанға дейін Ұлттық ғылым академиясы ұйымдық мәселелер бойынша үш томдық жинақ жариялаған, олар негізінен мәжілістер протоколы мен жылдық есептерден тұрды. Журнал тарихының көп бөлігінде PNAS академия мүшелері мен олардың серіктестерінің ғылыми еңбектерінің алғашқы қысқаша хабарларын жариялап келді. 1995 жылдың желтоқсан айында PNAS NAS мүшесінің ұсынысы болмастан барлық авторлардан қолжазбаларды қабылдауды бастады. Мүшелерге жыл сайын NAS мүшесі емес авторлардан екі мақалаға дейін жіберуге рұқсат берілді. Осы мақалаларды рецензиялау процесі анонимді болды, яғни рецензенттердің кім екені авторларға белгісіз болды. Рецензенттер NAS мүшелері таңдады. PNAS NAS мүшелері арқылы жіберілген мақалаларды қабылдауды тоқтатты, бірақ барлық PNAS мақалалары бойынша соңғы шешімді қабылдауды жалғастырды. Мақалалардың 95% тікелей ұсынылған, ал 5% - NAS мүшелері арқылы ұсынылған. 2022 жылы NAS Oxford Academic баспасынан шығатын, ашық қолжетімді, салааралық PNAS Nexus журналын құрды.

Американың ұлттық қауіпсіздік мәселелері

2003 жылы PNAS өмір ғылымдары саласындағы сезімтал материалдарды жариялау бойынша саясатын баяндайтын редакциялық мақала жариялады. PNAS жарияланған жағдайда қоғамдық қауіпсіздікке нұқсан келтіруі мүмкін және орынсыз деп танылуы ықтимал материалдарды қадағалауды жалғастыратынын мәлімдеді. Бұл мәлімдеме басқа бірнеше журналдардың атқарылып жатқан жұмыстарымен үндесті. 2005 жылы PNAS АҚШ-тың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің наразылығына қарамастан, "Тамақ өнімдеріне биотеррорлық шабуыл: сүттегі ботулизм токсинінің мысалы" деген мақала жариялады. Мақала сол кездегі академия президенті Брюс Альбертстің "Тамақ өнімдеріне шабуылдарды модельдеу" атты түсіндірмесімен бірге жарық көрді.

Қатысқан тексеру мәселелері

Күмәнді Жас Дриас әсері гипотезасы, псевдонауқадан тікелей туындап, қазір Грэм Хэнкоктің "Ежелгі Апокалипсис" псевдоархеологиясының негізін құрайды, алғаш рет PNAS журналында стандартты емес сараптама жүйесі қолданылып жарияланды. Холлидей және тағы басқалардың (2023) толыққанды жолдандыруынша, 2023 жылғы сараптамада былай делінген: "Дәлел жоқ жерде дәлелдерді іздеу және қателестіретін сілтемелер келтіру жағдайлардың салдарынан болуы мүмкін, бірақ мұндай әрекеттер қайталағанда, ол немқұрайлылыққа ұласады және ғылымның дамуын, сондай-ақ ғылымның беделін төмендетеді. Мұндай фактілік қателіктерге жол бермеуге тиіс сарапшылар сараптамасының жеткіліксіздігі де кінәлі. Ұлттық ғылым академиясының мүшелері үшін арналған «өнерлестік сараптама» жүйесі, кем дегенде, жартылай жауапты. «Жақын рецензиялар» (кейбір мамандар осылай атайды) 2010 жылы, ішінара Жас Дриас әсері гипотезасына байланысты дау-дамайлардың нәтижесінде қысқартылды."