Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пірінмен сараланатын ғылыми мерзімдік басылым
Peer reviewed scholarly periodical
Академиялық журнал немесе ғылыми журнал – белгілі бір академиялық салаға қатысты зерттеулер жарияланатын мерзімді басылым. Олар зерттеулерді ұсыну, талдау және талқылау үшін тұрақты және ашық алас ретінде қызмет етеді. Олар ғылыми мақалаларға немесе басқа да зерттеулерге тиісінше білікті және танымал әріптестердің пікірін алуды міндетті түрде талап етеді.
An academic journal or scholarly journal is a periodical publication in which scholarship relating to a particular academic discipline is published. They serve as permanent and transparent forums for the presentation, scrutiny, and discussion of research. They nearly universally require peer review for research articles or other scrutiny from contemporaries competent and established in their respective fields.
Тұжырымдама
Мазмұн көбінесе түпнұсқа зерттеулерді, шолу мақалаларын немесе кітап туралы рецензияларды ұсынатын мақалалар түрінде келеді. Генри Ольденбургтің (Royal Society Philosophical Transactions журналының алғашқы редакторы) пікірінше, академиялық журналдың мақсаты – зерттеушілерге «білімдерін бір-бірімен бөлісуге және табиғатты тану білімін жақсартудың, сондай-ақ барлық философиялық өнер мен ғылымдарды жетілдірудің үлкен мақсатына өз үлесін қосуға» мүмкіндік беру болып табылады. «Академиялық журнал» термині барлық салалардағы ғылыми жарияланымдарға қолданылады; осы мақалада барлық академиялық салалардағы журналдарға ортақ ерекшеліктер қарастырылады. Ғылыми журналдар мен сандық әлеуметтік ғылымдар журналдары гуманитарлық және сапалық әлеуметтік ғылымдар журналдарынан формасы мен функциясы бойынша өзгешеленеді; олардың нақты ерекшеліктері жеке қарастырылады. Алғашқы академиялық журнал – Journal des sçavans (1665 жылдың қаңтары), одан кейін Royal Society-дің философиялық еңбектері (1665 жылдың наурызы) және Mémoires de l'Académie des Sciences (1666) жарық көрді. Алғашқы толыққанды рецензияланған журнал – Medical Essays and Observations (1733) болды.
Content typically takes the form of articles presenting original research, review articles, or book reviews. The purpose of an academic journal, according to Henry Oldenburg (the first editor of Philosophical Transactions of the Royal Society), is to give researchers a venue to "impart their knowledge to one another, and contribute what they can to the Grand design of improving natural knowledge, and perfecting all Philosophical Arts, and Sciences." The term academic journal applies to scholarly publications in all fields; this article discusses the aspects common to all academic field journals. Scientific journals and journals of the quantitative social sciences vary in form and function from journals of the humanities and qualitative social sciences; their specific aspects are separately discussed. The first academic journal was Journal des sçavans (January 1665), followed soon after by Philosophical Transactions of the Royal Society (March 1665), and Mémoires de l'Académie des Sciences (1666). The first fully peer reviewed journal was Medical Essays and Observations (1733).
Мақалалар
Шолу мақалалары, сондай-ақ "прогресс туралы шолулар" деп те аталады, журналдарда жарияланған зерттеулерді тексеруден өтеді. Кейбір журналдар толығымен шолу мақалаларына арналған, ал кейбіреулері әр санында бірнеше мақала жариялайды, ал тағы басқаларында шолу мақалалары жарияланбайды. Мұндай шолулар көбінесе өткен жылғы зерттеулерді қамтиды, бірақ кейбіреулері одан ұзақ немесе қысқа мерзімді болуы мүмкін; кейбіреулері нақты тақырыптарға, ал кейбіреулері – жалпы шолуларға арналған. Шолулардың кейбіреулері тізімдік болып табылады, яғни белгілі бір тақырып бойынша барлық маңызды мақалаларды тізімдейді; ал басқалары таңдаулы болып келеді, тек құнды деп санайтын мақалаларды ғана қамтиды. Тағы басқалары бағалаушы болып табылады, олар пәндік саладағы прогресс деңгейін бағалайды. Кейбір журналдар сериялар түрінде шығарылады, әр серия бір жылдық немесе бірнеше жылдық толық пәндік салаға арналған. Түпнұсқа зерттеу мақалаларынан айырмашылығы, шолу мақалалары көбінесе сұратылып алынады немесе "әріптес шақыруымен" ұсынылады, көбінесе жылдар бұрын жоспарланады және алынғаннан кейін әріптестердің қарауына жіберілуі мүмкін. Олар әдетте белгілі бір салада зерттеуді бастаған студенттерге немесе осы саладағы жаңалықтарды білуге ниеттенген мамандарға көмектеседі.
Review articles, also called "reviews of progress", are checks on the research published in journals. Some journals are devoted entirely to review articles, some contain a few in each issue, and others do not publish review articles. Such reviews often cover the research from the preceding year, some for longer or shorter terms; some are devoted to specific topics, some to general surveys. Some reviews are enumerative, listing all significant articles in a given subject; others are selective, including only what they think worthwhile. Yet others are evaluative, judging the state of progress in the subject field. Some journals are published in series, each covering a complete subject field year, or covering specific fields through several years. Unlike original research articles, review articles tend to be solicited or "peer invited" submissions, often planned years in advance, which may themselves go through a peer review process once received. They are typically relied upon by students beginning a study in a given field, or for current awareness of those already in the field.
Кітап сын-пикірлері
Ғылыми кітаптарға жазылған шолулар – ғалымдар жариялаған зерттеу кітаптарының сапасын бағалау болып табылады. Мақалалардан айырмасы, кітаптарға шолулар көбінесе жарнамамен шақырылады. Журналдарда әдетте жаңа кітаптарды және кім шолу жасайтынын анықтайтын жеке кітап шолу редакторы болады. Егер сыртқы ғалым кітап шолу редакторының өтінішін қабыл алса, ол әдетте журналдан кітаптың тегін данасын уақтылы шолу жасау үшін алады. Баспагерлер өз кітаптарына шолу жасалынады деген үмітпен кітаптарды кітап шолу редакторларына жібереді. Зерттеу кітаптарына шолудың ұзақтығы мен тереңдігі журналдар арасында, сондай-ақ оқулықтар мен коммерциялық кітаптарға шолудың көлемі де әртүрлі болады.
Reviews of scholarly books are checks upon the research books published by scholars; unlike articles, book reviews tend to be solicited. Journals typically have a separate book review editor determining which new books to review and by whom. If an outside scholar accepts the book review editor's request for a book review, he or she generally receives a free copy of the book from the journal in exchange for a timely review. Publishers send books to book review editors in the hope that their books will be reviewed. The length and depth of research book reviews varies much from journal to journal, as does the extent of textbook and trade book review.
Шығындар
Көптеген академиялық журналдар университеттер немесе кәсіби ұйымдармен субсидияланады және пайда табу мақсатында емес. Олар көбінесе авторлардан жарнама, беттер мен суреттер үшін төлем қабылдайды, бұл өндіріс шығындарын жабуға жұмсалады. Екінші жағынан, кейбір журналдар коммерциялық баспалармен шығарылады, олар жеке тұлғалар мен кітапханалардан жазылым ақысын алып пайда табады. Олар өз журналдарын пән бойынша жинақтарда немесе басқа да түрлі пакеттерде сатуы мүмкін. Журнал редакторлары көбінесе оқытушы профессорлар сияқты басқа да кәсіби міндеттерді атқарады. Ең ірі журналдарда редакциялық жұмыстарға көмектесетін жалақылы қызметкерлер бар. Журналдарды өндіру жұмысын әдетте баспаның жалақылы қызметкерлері жүзеге асырады. Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдардағы академиялық журналдар көбінесе университеттер немесе кәсіби ұйымдармен субсидияланады. Әлемдегі мекемелер академиялық журналдарға жазылудың құны мен тиімділігін үнемі қайта бағалап отырады. Әлемдегі бірнеше кітапхана жүйелерінің үлкен келісімдерді тоқтатуына байланысты, кітапханалар әртүрлі нұсқалардың нақты құны мен тиімділігін бағалау үшін Unpaywall Journals сияқты деректерді талдау құралдарын пайдаланады: кітапханалар PubMed Central сияқты ашық мұрағаттар арқылы дереу ашық қолжетімділікпен қамтамасыз етілген материалдарға жазылудан бас тарта алады.
Many academic journals are subsidized by universities or professional organizations, and do not exist to make a profit. They often accept advertising, page and image charges from authors to pay for production costs. On the other hand, some journals are produced by commercial publishers who do make a profit by charging subscriptions to individuals and libraries. They may also sell all of their journals in discipline specific collections or a variety of other packages. Journal editors tend to have other professional responsibilities, most often as teaching professors. In the case of the largest journals, there are paid staff assisting in the editing. The production of the journals is almost always done by publisher paid staff. Humanities and social science academic journals are usually subsidized by universities or professional organization. The cost and value proposition of subscription to academic journals is being continuously re assessed by institutions worldwide. In the context of the big deal cancellations by several library systems in the world, data analysis tools like Unpaywall Journals are used by libraries to estimate the specific cost and value of the various options: libraries can avoid subscriptions for materials already served by instant open access via open archives like PubMed Central.
Жаңалықтар
Интернет академиялық журналдарды өндіру және оларға қол жеткізуде революция жасады, олардың мазмұны академиялық кітапханалар төлейтін қызметтер арқылы онлайн режимінде қолжетімді. Жеке мақалалар Google Scholar сияқты дерекқорларда тақырыптық түрде тізімделеді. Ең кішкентай, мамандандырылған журналдардың кейбіреулері академиялық бөлімдерде жасалып, тек онлайн жарияланады. Мұндай жарияланым кейде блог форматында болады, бірақ Internet Archaeology сияқты кейбір ашық қолжетімді журналдар іздеуге болатын деректер жиынтығын, 3D модельдерді және интерактивті карталарды енгізу үшін осы ортаны пайдаланады. Қазіргі уақытта жоғары білім беруде ашық қолжетімділікті қолдау қозғалысы күш алып келеді, яғни автор өз мақаласын пәндік немесе институционалдық репозиторийге жүктеп, оны іздеуге және оқуға мүмкіндік береді, немесе оны тегін ашық қолжетімді журналда жариялайды, ол жазылым үшін ақы алмайды, субсидияланады немесе жариялану үшін төлем алады. Ғылыми зерттеулерді жылдамдату мақсатында ашық қолжетімділік гуманитарлық журналдарға қарағанда ғылыми журналдарға көбірек әсер етті. Коммерциялық баспагерлер ашық қолжетімділік үлгілерін сынап жатыр, бірақ жазылымнан түсетін кірістерін сақтауға тырысады. Онлайн жариялаудың төмен шығыны сонымен қатар, төмен сапалы басылым стандарттары бар "қоқыс" журналдардың көбеюіне қатысты алаңдаушылықтарды тудырды. Бұл журналдар көбінесе танымал басылымдарға ұқсас аттармен, электрондық пошта арқылы мақалаларды сұрап, автордан мақала жариялау үшін ақы алады, көбінесе нақты қарастырудың белгілері жоқ. Колорадо университетінің зерттеу кітапханашысы Джеффри Билл "потенциалды, мүмкін немесе зиянды ғылыми ашық қолжетімді баспагерлер" деп санайтын тізімді жасады; 2013 жылдың сәуір айында тізімде 300-ден астам журнал болды, бірақ ол мыңдаған болуы мүмкін деп есептейді. Бұл тізімдегі бірнеше журналдарды шығаратын OMICS Publishing Group компаниясы Биллге сот ісін қозғаумен қорқытты. Кейбір академиялық журналдар тіркелген есеп форматын қолданады, оның мақсаты деректерді манипуляциялау және нәтижелер белгілі болғаннан кейін гипотеза жасау сияқты мәселелерге қарсы тұру. Мысалы, Nature Human Behaviour журналы осы форматты қабылдады, өйткені ол "зерттеу нәтижелеріне емес, зерттеуге жетекшілік ететін сұрақтарға және оларға жауап беру үшін қолданылатын әдістерге баса назар аударады". The European Journal of Personality бұл форматты былай анықтайды: "Тіркелген есепте авторлар теориялық және эмпирикалық негіздерді, зерттеу сұрақтарын/гипотезаларын және пилоттық деректерді (бар болса) қамтитын зерттеу ұсынысын жасайды. Ұсынылғаннан кейін бұл ұсыныс деректерді жинаудан бұрын қарастырылады, және қабылданған жағдайда, осы сараптама процедурасынан туындаған мақала зерттеу нәтижелеріне қарамастан жарияланады".
The Internet has revolutionized the production of, and access to, academic journals, with their contents available online via services subscribed to by academic libraries. Individual articles are subject indexed in databases such as Google Scholar. Some of the smallest, most specialized journals are prepared in house, by an academic department, and published only online – such form of publication has sometimes been in the blog format though some, like the open access journal Internet Archaeology, use the medium to embed searchable datasets, 3D models, and interactive mapping. Currently, there is a movement in higher education encouraging open access, either via self archiving, whereby the author deposits a paper in a disciplinary or institutional repository where it can be searched for and read, or via publishing it in a free open access journal, which does not charge for subscriptions, being either subsidized or financed by a publication fee. Given the goal of sharing scientific research to speed advances, open access has affected science journals more than humanities journals. Commercial publishers are experimenting with open access models, but are trying to protect their subscription revenues. The much lower entry cost of on line publishing has also raised concerns of an increase in publication of "junk" journals with lower publishing standards. These journals, often with names chosen as similar to well established publications, solicit articles via e mail and then charge the author to publish an article, often with no sign of actual review. Jeffrey Beall, a research librarian at the University of Colorado, has compiled a list of what he considers to be "potential, possible, or probable predatory scholarly open access publishers"; the list numbered over 300 journals as of April 2013, but he estimates that there may be thousands. The OMICS Publishing Group, which publishes a number of the journals on this list, has threatened to sue Beall. Some academic journals use the registered report format, which aims to counteract issues such as data dredging and hypothesizing after the results are known. For example, Nature Human Behaviour has adopted the registered report format, as it "shift[s] the emphasis from the results of research to the questions that guide the research and the methods used to answer them". The European Journal of Personality defines this format: "In a registered report, authors create a study proposal that includes theoretical and empirical background, research questions/hypotheses, and pilot data (if available). Upon submission, this proposal will then be reviewed prior to data collection, and if accepted, the paper resulting from this peer reviewed procedure will be published, regardless of the study outcomes."
Электрондық журналдар
Кейбір журналдар цифрлық форматта туындайды, мысалы, Combinatorics электрондық журналы, олар тек веб-сайтта және цифрлық форматта жарияланады. Көптеген электрондық журналдар баспа журналдар ретінде пайда болды, кейіннен электрондық нұсқаға көшті, бірақ баспа компонентін сақтап қалды, ал кейбіреулері ақырында тек электрондық форматқа ауысты. Электрондық журналдың құрылымы баспа журналына өте ұқсас: мақалалар тізімделген мазмұн кестесі болады, көптеген электрондық журналдар әлі де томдық/нөмірлік үлгіні қолданады, бірақ кейбір журналдар қазір үздіксіз жарияланады. Онлайн журнал мақалалары – электрондық құжаттың ерекше түрі: олардың мақсаты академиялық зерттеулер мен оқу үшін материал ұсыну, және олар дәстүрлі басылған журналдардағы журнал мақалаларына ұқсас форматталады. Көбінесе журнал мақаласын екі форматта жүктеуге болады – PDF және HTML форматында, бірақ қосымша материалдар үшін басқа электрондық файл түрлері де қолжетімді. Мақалалар библиографиялық дерекқорларда, сондай-ақ іздеу жүйелерінде тіркеледі. Электрондық журналдар журналдарға жаңа мазмұн түрлерін қосуға мүмкіндік береді, мысалы, бейнематериалдар немесе зерттеулерге негізделген деректер жиынтығы. Интернеттің өсуі мен дамуымен жаңа журналдардың саны артты, әсіресе тек цифрлық басылымдар ретінде ғана жарияланатындардың саны көбейді. Осы журналдардың бір бөлігі ашық қолжетімділікке ие, яғни оларға барлығы тегін қол жеткізе алады, және мазмұнды әртүрлі жолдармен пайдалануға рұқсат беретін Creative Commons лицензиялары бар. Жоғары сапалы ашық қолжетімділікке ие журналдар Ашық қолжетімділік журналдар тізілімінде жарияланған. Көпшілігі кітапханалар, ұйымдар мен жеке тұлғалар төлейтін жазылымдық журналдар ретінде әрі қарай жарияланып келеді.
Some journals are born digital, such as the Electronic Journal of Combinatorics, in that they are solely published on the web and in a digital format. Most electronic journals originated as print journals, which subsequently evolved to have an electronic version, while still maintaining a print component, while others eventually become electronic only. An e journal closely resembles a print journal in structure: there is a table of contents which lists the articles, and many electronic journals still use a volume/issue model, although some titles now publish on a continuous basis. Online journal articles are a specialized form of electronic document: they have the purpose of providing material for academic research and study, and they are formatted approximately like journal articles in traditional printed journals. Often a journal article will be available for download in two formats – as a PDF and in HTML format, although other electronic file types are often supported for supplementary material. Articles are indexed in bibliographic databases, as well as by search engines. E journals allow new types on content to be included in journals, for example video material, or the data sets on which research has been based. With the growth and development of the Internet, there has been a growth in the number of new journals, especially in those that exist as digital publications only. A subset of these journals exist as Open Access titles, meaning that they are free to access for all, and have Creative Commons licences which permit the reproduction of content in different ways. High quality open access journals are listed in Directory of Open Access Journals. Most continue to exist as subscription journals, for which libraries, organisations and individuals purchase access.
Тізімдер
Журналдар туралы толық ақпаратты ұсынатын ең ірі деректер қоры – Ulrichs Global Serials Directory. Журналдар туралы егжей-тегжейлі ақпарат беретін басқа да деректер базалары – Қазіргі тілдер қауымдастығының мерзімді басылымдар тізімі және Genamics JournalSeek. Project MUSE, JSTOR, ScienceDirect және Informaworld сияқты журналдарды жариялайтын веб-сайттар да журналдар тізімін ұсынады. Кейбір сайттар журналдарды бағалайды, мақалаларды қарауға кеткен уақыт және жарияланатын мақала түрлері сияқты ақпараттарды ұсынады. Мысалы, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдардағы рецензияланған журналдар туралы шолулар.
The largest database providing detailed information about journals is Ulrichs Global Serials Directory. Other databases providing detailed information about journals are the Modern Language Association Directory of Periodicals and Genamics JournalSeek. Journal hosting websites like Project MUSE, JSTOR, ScienceDirect, and Informaworld also provide journal lists. Some sites evaluate journals, providing information such as how long a journal takes to review articles and what types of articles it publishes. For example the Reviews of Peer Reviewed Journals in the Humanities and Social Sciences