Кіріспе

Неміс композиторы және дирижері (1869–1949)
композитор

Ханс Эрих Пфицнер (5 мамыр 1869 – 22 мамыр 1949) – неміс композиторы, дирижері және poleмист, өзін антимодернист деп сипаттаған. Оның ең белгілі туындысы – пост-романтикалық опера «Палестрина» (1917), ол XVI ғасыр композиторы Джованни Пьерлуиджи да Палестринаның өмірі мен «Missa Papae Marcelli» шығармасына шала байланысты.

Өмір

Пфицнер Мәскеуде дүниеге келді, оның әкесі театр оркестрінде виолончельде ойнаған. 1872 жылы отбасы әкесінің туған қаласы Франкфуртқа оралды, және ол Франкфуртты өз туған қаласы деп санады. Әкесінен скрипканы ерте үйренді, ал алғашқы шығармаларын 11 жасында жазды. 1884 жылы алғашқы әндерін жазды. 1886 жылдан 1890 жылға дейін Иван Кноррдан композиция, Джеймс Квасттан фортепианоны Франкфурттағы Хох консерваториясында оқыды. (Кейіннен ол Фердинанд Хиллердің немересі Мими Квастқа үйленді, ол Перси Грейнджердің ұсыныстарын қабылдамаған еді.) 1892-1893 жылдары Кобленц консерваториясында фортепиано және теориядан сабақ берді. 1894 жылы Майнц штатт-театрында дирижер болып тағайындалды, онда бірнеше ай жұмыс істеді. Бұл жұмыстардың бәрі аз төленетін болды, ал Пфицнер Берлиндегі Театр дес Вестенс-тегі Эрстер (бірінші) Капельмейстер болып жұмыс істеген кезде, 1908 жылы, ол 40 жасқа жуықтағанда, Страсбургтегі опера директоры және консерватория басшысы болып тағайындалды. Страсбургте Пфицнер, ақыры, кәсіби тұрақтылыққа қол жеткізді, және ол өзінің операларын қоюға қабілетті болды. Ол сахналық қойылымды бақылауды өзінің ерекше саласы деп есептеді, және бұл көзқарасы оның мансабының соңына дейін қиындықтар тудырды. Пфицнердің өміріндегі маңызды оқиға – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Францияның Эльзасты және оның құрамындағы Страсбургті аннексиялауы. Пфицнер өзінің көзінің тіршілік көзінен айырылып, 50 жасында мұңайып қалды. Бұл Пфицнердің мінезіндегі бірнеше қиын қасиеттерін күшейтті: неміс өнеріне қосқан үлесі мен жастық шағындағы қажырлы еңбегі үшін ешқандай еңбекақысыз жұмысқа ие болуға құқылы екендігіне сенген элитаризм, әлеуметтік ұятсыздық пен тактикалық қабілетсіздік, оның музыкасы жеткілікті түрде танылмағанына және бағаланбағанына шын ниеттен сенуі, оның жанкүйерлері оның айналасында культ құруға бейімділігі, баспагерлерімен жоғарыдан қараушылық қарым-қатынас, және Германияның жаулары оны жеке басын қорлағанына сезінуі. Оның ащылығы мен мәдени пессимизмі 1920 жылдары, 1926 жылы әйелінің қайтысымен және үлкен ұлы Полдың менингитімен күшейді, ол медициналық мекемеге жатқызылды. 1895 жылы Ричард Бруно Гейдрих Ханс Пфицнердің алғашқы операсы "Дер арме Генрих" премьерасында Хартман фон Ауэдің сол аттас поэмасы бойынша басты рөлді орындады. Ең бастысы, Гейдрих операны "құтқарып" алды. Пфицнердің ең маңызды туындысы – "Палестрина", оның премьерасы 1917 жылдың 12 маусымында Мюнхенде еврей дирижері Бруно Вальтердің жетекшілігімен өтті. 1962 жылдың ақпанында қайтыс болған күні Вальтер өзінің соңғы хатын диктантпен жазып, "Бүгінгі барлық қараңғы тәжірибелерге қарамастан, мен Палестринаның мәңгілік болатынына сенімдімін. Бұл шығарманың барлық элементтері өлместікке ие" деді. Пфицнердің прозалық шығармаларының ең танымалдарының бірі – Ферруччо Бусонидің "Музыканың жаңа эстетикасы үшін эскиз" шығармасына жауап ретінде жазылған "Футуристерге қауіп" ("Futuristengefahr") атты памфлеті. "Бусони, - деп шағымданады Пфицнер, - батыс музыкасының барлық үмітін болашаққа артып, қазіргі және өткенді күмәнді бастама ретінде, дайындық ретінде түсінеді. Ал егер басқаша болса ше? Ал егер біз қазіргі уақытта жоғары деңгейде болсақ не тіпті одан да асып кетсек ше?" Пфицнер сыншы Пол Беккермен де осындай пікірталас өткізді. Пфицнер өзінің "С минордағы скрипкалық концертін", Op. 34 (1923) австралиялық скрипкашы Алма Мудиге арнады. Ол оны 1924 жылдың 4 маусымында Нюрнбергте композитордың дирижерлігімен тұсаукесер етті. Муди оның жетекші орындаушысы болды және оны Германияда 50 реттен астам рет Пфицнер, Вильгельм Фуртвенглер, Ханс Кнапертсбуш, Герман Шерхен, Карл Мюк, Карл Шурихт және Фриц Буш сияқты дирижерлермен орындады. Сол кезде Пфицнердің концерті Макс Брухтың (1866) бірінші концертінен бері скрипкалық концерттер репертуарына ең маңызды қосымша деп саналды, бірақ қазіргі уақытта көптеген скрипкашылар оны орындамайды. 1927 жылы бірде дирижер Питер Раабе концертті Аахенде көпшілікке тарату және орындау үшін бағдарламалады, бірақ ноталық музыканы көшіруге арналған бюджетті қарастырмады; нәтижесінде, жұмыс соңғы сәтте "қайтарып алынды" және таныс Брамс концертімен алмастырылды.

Нацистік дәуір

Ұлтшылдыққа бой алған орта және қарт жасында Пфицнерді нацистік Германияның маңызды тұлғалары, әсіресе Ханс Франк бастапқыда жақсы қабылдады, олармен ол жақсы қарым-қатынаста болды. Бірақ ол тез арада нацистердің басшыларымен келіспей кетті, олар оның еврей дирижері Бруно Вальтермен ұзақ жылдар бойы музыкалық байланыста болғандығына наразылық білдірді. Шекспирдің «Жазғы түнгі арманы» пьесасына Феликс Мендельсонның музыкасын орнату туралы режимнің талабын орындаудан бас тартқанда ол нацистердің ашуын қоздырды, өйткені Мендельсон еврей тегінен болғандықтан оның музыкасы нацистерге ұнамады. Пфицнер Мендельсонның түпнұсқасының өзі ұсына алатын нәрседен әлдеқайда жақсы екенін мәлімдеді. 1923 жылы Пфицнер Гитлермен кездесті. Бұл кездесу ол ауруханада жатқанда болды: Пфицнер өт қабығына операция жасатқанда, екеуін де жақсы білетін Антон Дрекслер оның келуін ұйымдастырды. Гитлер көбінесе сөйледі, бірақ Пфицнер гомосексуалдық және антисемит ойшылы Отто Вайнингерге қатысты оған қарсылық білдірді, бұл Гитлердің ашуланып кетуіне себеп болды. Кейін Гитлер нацистік мәдениет архитектор Альфред Розенбергке «Мен енді осы еврей раввинімен ісі жоқ» деді. Пфицнер бұл сөздерден хабарсыз болғандықтан, Гитлер оған жақсы қарайды деп ойлады. 1933 жылы нацистер билікке келген кезде Розенберг Пфицнерді, нашар сөйлейтін композиторды, сол жылы «Неміс мәдениеті үшін күрес лигасына» (Kampfbund für deutsche Kultur) лекция оқуға шақырды, және Пфицнер оған келісіп, ықпалды лауазым табуға көмектеседі деп үміттенді. Бірақ Гитлер композитордың Дюссельдорф операсының директоры және Берлин қалалық операсының бас инспекторы лауазымына партиялық белсенділерді тағайындады, бұл екі лауазым да оған арналған екендігі туралы билік өкілдерінің уәделеріне қарамастан. Гитлер билігінің басында Пфицнер Ханс Франктан (осы кезде Баварияның Әділет министрі) және Вильгельм Фриктен (Гитлер кабинетіндегі Ішкі істер министрі) 1933 жылы Зальцбург фестиваліне барып, скрипка концертін орындауға тыйым салды. 1928 жылы Пфицнер Мюнхен операсынан тұрақты дирижерлік келісімшарт алды, бірақ бас дирижер Ханс Кнапертсбуш пен опера үйінің интенданты Франкенштейннен кемсітуге ұшырады. 1934 жылы Пфицнер зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды және опера дирижері, сахналық режиссер және академия профессоры лауазымдарынан айырылды. Оған айына бірнеше жүз маркалық ең төменгі зейнетақы тағайындалды, ол 1937 жылға дейін оған қарсылық көрсетті, содан кейін Гёббельс мәселені шешті. 1934 жылы нацистік партия митингісінде Пфицнер дирижерлік жасауға үміттенді, бірақ оған рұхсат берілмеді, ал митингіде ол Гитлердің оны жартылай еврей деп есептейтінін бірінші рет естіді. Гитлер де осы пікірді бірінші болып айтқан жоқ. Байройт фестивалінің директоры, Гитлердің сенімді адамы Виннифред Вагнер де осылай ойлады. Пфицнер өзінің толығымен германдық тегінен екенін дәлелдеуге мәжбүр болды. 1939 жылы ол нацистік режимге деген ынтасын жоғалтты, бірақ ол Фрэнкке деген құрметін сақтады. Пфицнердің «Иудей мәселесі» туралы көзқарастары қарама-қайшы және логикасыз болды. Ол жалпы антисемитизм саясатына ерекшелік жасауға дайын болды. Мысалы, ол Скотттың «Иванхое» романы негізінде Маршнердің «Темплер және еврей» операсын қоюды ұсынды, еврей шәкірті Феликс Вольфесті қорғады, дирижер Фуртвенглермен бірге еврей әйелі бар жас дирижер Ханс Швейгерге көмектесті, және Бруно Вальтермен, әсіресе балалық шағындағы журналист досы Пауль Коссманмен, 1933 жылы қамауға алынған «өзін жек көретін» дінсіз евреймен достығын сақтады. Пфицнердің Коссманның атынан жасаған әрекеттері гестапо бастығы Рейнхард Гейдрихті, бұл ретте Пфицнердің алғашқы операсын премьералаған холдентордың ұлы, оны тергеуге мәжбүр еткен болуы мүмкін. Пфицнердің петициялары Коссманның 1934 жылы босатылуына ықпал етті, бірақ ол 1942 жылы қайта тұтқындалып, Терезиенштадтта дизентериядан қайтыс болды. 1938 жылы Пфицнер Мюнхендегі атақты көз дәрігеріне барудан қорқатынын әзілмен айтты, өйткені «оның әжесі бірде көшені кесіп өтетін жартылай еврейді көрген». Ол өзінің мансабы бойында еврей музыканттарымен жұмыс істеді. 30-жылдардың басында ол жиі атақты контральто Оттилье Мецгер Латтерманмен бірге концерттерде болды, кейіннен Аушвицте өлтірілді, және өзінің төрт әнін оған 1905 жылы арнады. Ол өзінің әндерін, Op. 24, 1909 жылы еврей сыншысы және еврей мәдени қоғамының негізін қалаушы Артур Элосерге арнады. Дегенмен, Пфицнер музыкалық сыншылар Уолтер Абендрот және Виктор Юнк сияқты ашық антисемиттермен байланысын сақтап, белгілі бір мақсаттарға жету үшін антисемиттік сөздерді қолданудан тартынбады (оның буын үшін бұл кең таралған құбылыс еді, және тек Германияда ғана емес). Пфицнердің үйі соғыс кезінде одақтас авиациясының бомбалауынан қирады, ал Мюнхен музыка академиясындағы мүшелігі нацизмге қарсы сөйлегені үшін жойылды, сондықтан 1945 жылы композитор үйсіз және психикалық ауруға шалдықты. Бірақ соғыстан кейін ол «де-нацистік» болып, зейнетақысын қайта алды, қойылымдарға тыйым салу алынды және Зальцбургтағы қарттар үйінде тұруға рұхсат берілді. Сонда, 1949 жылы ол қайтыс болды. Фуртвенглер композитор қайтыс болғаннан кейін, 1949 жылдың жазында Зальцбург фестивалінде Вена филармония оркестрімен оның До мажорлық симфониясын орындады. Ұзақ уақытқа дейін назардан тыс қалған Пфицнердің музыкасы 1990-жылдары опера үйлерінде, концерт залдарында және жазба студияларында қайтадан пайда бола бастады, соның ішінде 1997 жылы Манхэттендегі Линкольн орталығында «Палестрина» операсының даулы қойылымы болды. 1990-жылдары неміс және британ ғалымдары Пфицнердің өмірі мен шығармаларын зерттеуге көбірек мән берді. Биографиялық жазушы Ханс Петер Фогель Пфицнердің 1945 жылдан кейін Нацизмді интеллектуалдық және рухани тұрғыдан түсінуге тырысқан Наци дәуірінің жалғыз композиторы екенін жазды. 2001 жылы Сабине Буш композитордың Нацистік социалистермен қатысуының идеологиялық тартысын, жаңадан қолжетімді материалдарға сүйене отырып зерттеді. Ол композитордың толығымен нацистікке жақын болмағанын және оның бейнесімен байланысты антисемит ұлтшылы еместігін, бірақ оның музыкасын ілгерілетуге көмектесетін нацистік билікпен байланысқа түскенін және нацистер «элиталық ескі шебердің көбінесе мұңды музыкасын» «пропагандаға лайық емес» деп тапқанда ашуланғанын мәлімдеді. Пфицнердің нацистермен қарым-қатынасы туралы ең толық ағылшын тіліндегі еңбек Майкл Катерге тиесілі. Пфицнер өзінің жазбаларында өзінің стилін қорғады. Ерекше атап өтуге лайық нәрсе - Пфицнердің көптеген нәзік лиддері, Хуго Вольфтің ықпалында болған, бірақ өзінің ерекше мұңды шармымен ерекшеленеді. Олардың бірнешесі 1930-жылдары көрнекті баритон Герхард Хюшпен, композитордың сүйемелдеуімен жазылған. Оның бірінші симфониясы - До-диез минорлық симфониясы - ерекше туындады: ол оркестрлік тұрғыда емес, скрипкалық квартетті қайта өңдеу арқылы жазылған. Туындылардың кейінгі діни шабыттанғандығы байқалады, және олар кеш романтикалық сипаттамаларға ие болғанымен, қазіргі заманғы стильге тән кейбір ерекшеліктерді де көрсетеді. Мысалы, композитор Артур Онеггер 1955 жылы «Палестринаға» арналған ұзақ эссесінде полифонияның тым көп болуын және оркестрлік жазудың тым ұзақтығын сынап, музыкалық тұрғыдан жұмыс өте жақсы құрылымдалғанын, оған құрмет көрсетуге болатынын жазды. Темалар анық қалыптасқан, оларды оқу оңай. Пфицнердің шығармалары Рихард Штраус және Густав Малер сияқты замандастарының бағалауын алды, Малер 1902/03 жылғы Пфицнердің бірінші скрипкалық квартетін (Ре мажорда) шедевр деп атады. Томас Манн 1917 жылдың қазан айында жарық көрген қысқа эссесінде «Палестринаны» жоғары бағалады. Ол 1918 жылы «Неміс музыкасы үшін Ганс Пфицнер қауымдастығын» құрды. Бірақ Маннмен арада керісіншелік пайда болды...

Жазбалар

Оның толық оркестрлік шығармаларын неміс дирижері Вернер Андреас Альберт жазды. Оның барлық әндері CPO лейблінде жазылған. Сондай-ақ, оның камералық музыкасы, оның ішінде 4 скрипкалық квартет, 2 фортепиано триосы, скрипка сонатасы, бірнеше пианино туындылары, фортепианолық квинтет және скрипкалық секстет, сондай-ақ виолончель сонатасы бірнеше рет жазылды.

Опералар

Атауы Субтитр Опус Либреттист Жыл Премьера Ескертулер Der arme Heinrich Музыкалық драма 3 актіде WoO 15 Джеймс Грун (1868–1928) Хартман фон Ауэ бойынша 1891–1893 1895, Майнц Рихард Бруно Гейдрих премьерада орындады Die Rose vom Liebesgarten Романтикалық опера прелюдиямен, екі актімен және постлюдиямен WoO 16 Джеймс Грун 1897–1900 1901, Эльберфельд Das Christ Elflein (1-ші нұсқа) Рождестволық әңгіме Op. 20 Ильзе фон Стах 1906 1906, Мюнхен Das Christ Elflein (2-ші нұсқа) 2 актілі Спилопера Op. 20 Ильзе фон Стах және Пфицнер 1917 1917, Дрезден 1944 жылы жарияланбаған қайта жөндеу Palestrina Музыкалық аңыз 3 актіде WoO 17 Пфицнер 1909–1915 1917, Мюнхен Композитордың ең белгілі туындысы Das Herz Музыкаға арналған драма 3 актіде (4 сахна) Op. 39 Ханс Махнер Монс (1883–1956) 1930–31 1931, Берлин және Мюнхен

Оркестрлік шығармалары

Жұмыс Опус Жыл Ескертулер До минорындағы Шерцо – 1887 А минорындағы виолончельдік концерт Оп. Пост. 1888 Эстер Ниффенеггер үшін Хенрик Ибсеннің "Das Fest auf Solhaug" пьесасына қосымша музыка – 1890 Herr Oluf Op. 12 1891 баритон және оркестр үшін баллада Die Heinzelmännchen Op. 14 1902-03 бас және оркестр үшін баллада Das Käthchen von Heilbronn Op. 17 1905 қосымша музыка Ми-бемоль мажордағы фортепиано концерті Op. 31 1922 Вальтер Гизекинг үшін До минорындағы скрипкалық концерт Op. 34 1923 Альма Муди үшін Lethe Op. 37 1926 баритон және оркестр үшін До-диез минорындағы симфония Op. 36a 1932 Квартеттен (Op. 36) бейімделген Г мажордағы виолончельдік концерт Op. 42 1935 Гаспар Кассадо үшін скрипка, виолончель және шағын оркестр үшін дуэт Op. 43 1937 Шағын симфония G мажорда Op. 44 1939 Elegy and Roundelay Op. 45 1940 До мажордағы симфония Op. 46 1940 "An die Freunde" А минорындағы виолончельдік концерт Op. 52 1944 Людвиг Хольшер үшін Краков сәлемі Op. 54 1944 А минорындағы фантазия Op. 56 1947

Камералық жұмыстар

Атауы Опус Жыл Ескермелер B-бемоль мажордағы фортепиано триосы – 1886 Герхард Фроммель аяқтады Струнный квартет [No 1] D минорында – 1886 F-диез минорындағы соната (чело мен фортепиано) Op. 1 1890 „Das Lied soll schauern und beben“ F мажордағы фортепиано триосы Op. 8 1890–96 Струнный квартет [No. 2] D мажорда Op. 13 1902–03 До мажордағы фортепианолық квинтет Op. 23 1908 Скрипка мен фортепианоға арналған Ми минорындағы соната Op. 27 1918 Струнный квартет [No. 3] C-диез минорында Op. 36 1925 Струнный квартет [No. 4] C минорында Op. 50 1942 Орфографиялық емес фугато – 1943 Струнный квартеті үшін G минорындағы секстет Op. 55 1945 кларнет, скрипка, альт, виолончель, контрабас және фортепианоға арналған.

Құралдық жұмыстар

Атауы Опус Жыл Ескертулер 5 фортепианоға арналған шығармалар Op. 47 1941 6 Оқу-жаттығулар Op. 51 1942 фортепиано үшін

Хорлық шығармалар

Атауы Опус Жыл жазбалары Der Blumen Rache – 1888 әйелдер хоры, альт және оркестр үшін баллада (Фердинанд Фрейлиграт бойынша) Du altes Jahr. Rundgesang zum Neujahrsfest 1901 – 1900 бас, аралас немесе ерлер хоры және фортепиано үшін Columbus Op. 16 1905 аралас хорға арналған Gesang der Barden – 1906 ерлер хоры мен оркестр үшін Two German Songs Op. 25 1915 16 баритон, ерлер хоры (қосымша) және оркестр үшін Von Deutscher Seele Op. 28 1921 төрт солист, аралас хор, оркестр және орган үшін Das dunkle Reich Op. 38 1929 сопрано, баритон, оркестр және органмен хорлық фантазия Fons Salutifer Op. 48 1941 аралас хор, оркестр және орган үшін гимн Екі ерлер хоры Op. 49 1941 Үш ән Op. 53 1944 ерлер хоры мен камералық оркестр үшін Urworte. Orphisch Op. 57 1948 49 төрт солист, аралас хор, оркестр және органға арналған кантата, Роберт Рехан аяқтады.

Пианино сүйемелдеуімен орындалатын әндер

Опус Атауы Жыл Мәтін Ескертулер – Алты ерте ән 1884–87 Юлиус Штурм, Мэри Граф Бартоломеу, Людвиг Уланд, Оскар фон Редвиц, Эдуард Морике, Роберт Рейник Өте жоғары, жоғары дауыс 2 Жеті ән 1888–89 Ричард фон Волкман, Герман Линг, Альдоф Бёттгер, Александр Кауфман, белгісіз автор. № 2, 5, 6, 7 оркестрленген 3 Үш ән 1888–89 Фридрих Рекерт, Фридрих фон Салет, Эммануэль Гейбель Орта дауыс. № 2, 3 оркестрленген. 4 Төрт ән 1888–89 Генрих Хайне орта дауыс. Сонымен қатар оркестрленген 5 Үш ән 1888–89 Иосиф фон Эйхендорфф сопрано үшін. № 1 оркестрленген 6 Алты ән 1888–89 Хайне, Грун, Пол Николаус Коссман Жоғары баритон үшін 7 Бес ән 1888–1900 Вольфганг фон Кенигсвинтер, Эйхендорфф, Пол Хейзе, Грун № 3 оркестрленген 9 Бес ән 1894–95 Эйхендорфф ):( 10 Үш ән 1889–1901 Детлев фон Лиленкрон, Эйхендорфф орта дауыс үшін 11 Бес ән 1901 Фридрих Хеббель, Людвиг Якобовски, Эйхендорфф, Рихард Демель, Карл Герман Буссе № 4, 5 оркестрленген – Адалдық пен құдалық 1903 Белгісіз автор орта дауыс үшін. Сонымен қатар оркестрленген. 15 Төрт ән 1904 Буссе, Эйхендорфф, фон Стах № 2, 3, 4 оркестрленген 18 Айға 1906 Гёте Ұзақ ән (шамамен 8 мин.). Сонымен қатар оркестрленген 19 Екі ән 1905 Буссе 21 Екі ән 1907 Хеббель, Эйхендорфф жоғары дауыс үшін 22 Бес ән 1907 Эйхендорфф, Адельберт фон Шамиссо, Готфрид Август Бюргер ):( 24 Төрт ән 1909 Вальтер фон дер Фогельвейде, Петрарка (ауд. Карл Август Фёрстер), Фридрих Лиенхард № 1 оркестрленген 26 Бес ән 1916 Фридрих Хеббель, Эйхендорфф, Готфрид Август Бюргер, Гёте № 2, 4 оркестрленген 29 Төрт ән 1921 Хёльдерлин, Рекерт, Гёте, Демель отбасына арналған № 3 оркестрленген 30 Төрт ән 1922 Николаус Ленау, Морике, Демель ):( 32 Төрт ән 1923 Конрад Фердинанд Майер баритон немесе бас үшін 33 Ескі әндер 1923 Готфрид Келлер ):( 35 Алты махаббат әні 1924 Рикарда Хух Әйел дауысы 40 Алты ән 1931 Людвиг Якобовски, Адольф Бартельс, Рикарда Хух, Мартин Грайф, Гёте, Эйхендорфф № 5, 6 оркестрленген 41 Үш сонет 1931 Петрарка (ауд. Бюргер), Эйхендорфф ер дауысы