Кіріспе

Римдік сарай

Римдік сарай

Домус Ауреа (латынша, "Алтын үй") – император Неронның б.з. 64 жылы болған үлкен өрттен кейін, қаланың көп бөлігін қиратып, ескі Римнің ортасында Опиан төбесінде салған үлкен ландшафтты кешені. Бұл кешен ол бұрын сол жердегі алғашқы сарай кешені ретінде салған Домус Транзиторияны алмастырып, кеңейтті.

Тарих

64 жылы болған үлкен өрттен кейін құрылыс басталды және Неронның 68 жылы қайтыс болуына дейін аяқталуға жақын келді, бұл мұндай ауқымды жоба үшін өте қысқа мерзім болды. Тацит жазғандай, Нерон жобаның әрбір егжей-тегжейіне үлкен қызығушылық танытты және инженер-архитекторлар Целер мен Северусті қадағалады, олар сонымен қатар Неронның Мисенумды Аверн көлімен байланыстыруды көздеген кеме жүзе алатын канал жобасына да жауапты болды. Император Отон және, мүмкін, Тит Опиан төбесіндегі құрылысты аяқтау үшін ақша бөлді; бұл жерде, әсіресе император Вителлиус 69 жылы, бірақ тек ауырғаннан кейін ғана тұрды, және 104 жылы Траян тұсында өрт сөндірілгенге дейін өмір сүрді. Неронның мұрагерлеріне үлкен ұят болған құлдыраудың символы – Домус Аурея он жыл ішінде мәрмәрінен, әшекейлерінен және азудан айырылды. Опиан вилласында бірнеше жыл бойы адамдар тұрғанмен, Нерон қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай сарайдың қалған бөліктері мен 2,6 км² (шамамен 1 миль²) аумағына топырақ толтырылып, үстінен салынды: Тит ванналары 79 жылы осы жердің бір бөлігінде, ықтимал жеке ванналар, салынды. Көлдің орнында, сарайдың ортасында Веспасиан Флавий амфитеатрын салды, оны қалауынша су басуға болатын, ал оның жанында Неронның Колоссы мен Венера және Рома ғибадатханалары да салынды. 40 жыл ішінде сарай толығымен жойылды. Құрметтісінше, осының нәтижесінде сарайдың қабырғаларындағы суреттер ылғалдан қорғалып, сақталып қалды.

Қайта табу

XV ғасырдың соңында жас римдік Есквилин төбесінің жарығынан құлап, суреттермен толы ерекше үңгірге түсіп қалды. Онда жатқан Төртінші стильдегі фрескалар қазірге дейін сақталмаған, бірақ осы жаңадан табылған әсемдіктердің әсері Римге енген Ренессанс дәуірінде қатты әсер еткен. Рафаэль мен Микеланджело жер астына түсіп, оларды зерттеу үшін тік құбырлар арқылы түсірілгенде, бұл суреттер ежелгі дүниенің нағыз бейнесін ашты. Олар Доменико Гирландайо, Мартин ван Хемскерк және Филиппино Липпидің қолтаңбалары. Фрескалардың Ренессанс суретшілеріне тигізген әсері дереу және терең болды (бұл Рафаэльдің Ватикан лоджияларын безендіруінен жақсы көрінеді), ал ақ қабырғалар, нәзік гирлендалар мен фриздер – ішінде суреттер немесе пейзаждар бар шеңберлер – содан бері уақыт аралығында қайта оралды, әсіресе 18 ғасырдың соңындағы неоклассицизмде, Фамюлусты өнер тарихындағы ең ықпалды суретшілердің біріне айналдырды.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

Павильонның табылуы ылғалдың кіруіне әкеп соқты, осымен баяу, тоқтаусыз шіру процесі басталды; ылғалдылық кейде Домус ішінде 90%-ға жетеді. Ауыр жаңбыр төбеден бір бөлігінің құлауына себеп болды. Жоғарыдағы саябақтағы ағаштардың болуы қосымша зақым келтіріп жатты. Ғимараттың жағдайына қатысты алаңдаушылықтың артуы салдарынан 2005 жылдың соңында одан әрі қалпына келтіру жұмыстары үшін жабылды. Кешен 2007 жылы ішінара қайта ашылды, бірақ 2008 жылы қауіпсіздік себептерімен жабылды.

Опиан төбесіндегі павильон

[[Сурет: Домузаурея. Domus Aurea қабырға суреттерінің стилі Рафаэльдің Ватикан бөлмелеріне және 18 ғасырдағы неоклассицизмге әсер етті. Едендерде бассейндер, ал дәліздерде шашырап тұратын фонтандар болған. Ғимарат жоспары екі бөлікке бөлінеді: батыс бөлігі қарапайым және классикалық стильде, перпендикуляр осьтермен сипатталады және аңғар мен көлге қарай ашылатын үлкен тіктөртбұрышты ауланың төңірегіне салынған. Шығыс бөлігі әлдеқайда бай безендірілген, оның екі негізгі асханасы сегізбұрышты ауланың екі жағында орналасқан, ал үстінде жарық кіргізу үшін үлкен ойық бар күмбез көтеріліп тұр. Бұл қабаттың қалған бөліктері 30/60 см биіктікте сақталған, ал қабырғалардың қалыңдығы 40/50 см-ге дейін азайтылды, сондықтан ол төменгі қабатқа қарағанда әлдеқайда аз монументалды болды. 2018 жылдың соңындағы жөндеу жұмыстары кезінде сарапшылар 65-68 жылдар аралығында салынған деп саналатын пантерлер, кентаврлар, Пан құдайы және сфинкс суреттерімен безендірілген (72-ші бөлме) бөлмені тапты. Фрескалар криптопортик (92-ші бөлме) фрескаларымен ұқсас стильде болды, бұл оларды "А" шеберханасының туындылары деп санауға мүмкіндік береді.

Сегізбұрышты бөлме

Сегізбұрышты бөлме рим архитектурасының шедеврі болды және гимнастика жарыстарын тамашалауға арналған жол – ксистке, сондай-ақ орасан зор саябаққа қарап тұрды. Күмбездің төменгі бөлігі сегізбұрышты сегменттерден тұрады (Флоренциядағы Санта-Мария-дель-Фиоре күмбезі сияқты, Брунеллески салған), ал жоғарғы бөлігі дөңгелек пішіндес. Бұл күмбезді бөлме – триклиний, онда император жарықтың күмбез арқылы таралуының әсерімен құдай ретінде көрініс беріп, өзін Аполлон құдайымен теңестірді. Ол Карандини мен Фраиоли павильонға орналастырған cenatio praecipua rotunda (аспан сияқты айналатын төбелі асхана) үлгісінде салынған. Сегізбұрышты залдың төбесі, Селер мен Северус жасаған механизм арқылы, диірмен тасына ұқсас және орталық ашылудың жиегіндегі ашық жолдарға ілінген күйінде, құлдармен айналуға мүмкіншілік берді. Ас ішетіндерге хош иіс шашыратылып, гүл жапырақтары төгілді. Кейбір деректерге сәйкес, Неронның саяси жауыларының әшекейлеулерінен туған оқиға бойынша, бірде тым көп гүл жапырақтарының салдарынан бір бақытсыз қонақ тұншығып қалған (ұқсас оқиға император Элагабал туралы да айтылады). Плиний Ескісі оның салынуын бақылап, «Naturalis Historia» еңбегінде осы туралы айтқан. Бір жаңалық болашақ өнерге зор әсер етті: Нерон бұрын тек едендерде ғана қолданылатын мозаикаларды күмбезді төбелерге орналастырды. Қазірде тек сынықтар сақталған, бірақ бұл техника кеңінен көшіріліп, христиан өнерінің маңызды элементіне айналды: Рим, Равенна, Сицилия және Константинопольдегі көптеген шіркеулерді безендіретін апсида мозаикалары. Фрескалар жақсырақ безендірілмеген барлық беттерді жапты. Басты суретші – Фамул (немесе кейбір деректерде Фабул немесе Амулиус).