Кіріспе

Американдық актриса (1944–2010)

Джилл Клейбург (30 сәуір 1944 – 5 қараша 2010) – театр, теледидар және кинодағы жұмыстарымен танымал американдық актриса. Ол Канн кинофестиваліндегі «Үздік әйел рөлі» сыйлығының иегері және Пол Мазурскийдің «Тұрмысқа шықпаған әйел» (1978) комедиялық драмасындағы рөлі үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылған. Сонымен қатар, ол «Жаңадан бастау» (1979) үшін екінші рет қатарынан «Оскар» сыйлығына және фильмдердегі рөлдері үшін төрт «Алтын глобус» номинациясына ие болды.

Ерте өмір

Клейбург Нью-Йорк қаласында протестант ана мен еврей әкесінің қызы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Джулия Луиза (туған аты Дорр) актриса және продюсер Дэвид Меррик үшін театралды өндірістің хатшысы болды. Оның әкесі Альберт Генри "Билл" Клейбург – өндіріс басшысы. Оның әжесі концерт және опера әншісі Альма Лахенбрук Клейбург еді. Оның ағасы Джим Клейбург – декоратор. Клейбург діни көзқарастары туралы ешқашан сөйлемегені және ата-анасының ешқайсысының дінінде тәрбиеленбегені хабарланды. Бала кезінде Клейбург 1950 жылы Бродвейде Жан Артурдың "Питер Пэн" рөліндегі ойынын көргеннен кейін актер болуға шақырылған. Ол Манхэттеннің Upper East Side аймағында өсті, онда ол тек қыздарға арналған Брэрли мектебінде білім алды.

Ерте мансап

Клейбург жазғы театрларда студент ретінде актерлік өнерді бастады және бітіргеннен кейін Бостонның Чарльз Стрит репертуарлық театрына қосылды, онда ол 1967 жылы тағы бір жас актермен және болашақ «Оскар» жүлдесінің иегері Ал Пачиномен танысты. Олар Жан-Клод Ван Итальидің «Америка, ура!» пьесасында ойнағаннан кейін танысты. Олар бес жыл бойы махаббатта болды және Нью-Йорк қаласына бірге оралды. 1968 жылы Клейбург Бродвейден тыс қойылымда Израиль Хоровицтің «Үнділік Бронксты қалайды» және «Шәкәрлі алма» атты екі пьесада дебют жасады, онда Пачино да ойнады. Клейбург пен Пачино «Қауіпті зорлық шеңбері» («Deadly Circle of Violence») атты ABC телесериалының бір бөлімінде түсті, ол 1968 жылдың 12 қарашасында көрсетілді. Ол кезде Клейбург «Ертеңді іздеу» мыс операсында Грейс Болтон рөлін ойнап жүрді. Оның әкесі оларға қаржылық көмек ретінде әр ай сайын ақша жіберіп тұратын. 1968 жылы ол Джек Клугманмен бірге ойнаған «Жылқы Джонсонның кенеттен және жайсыз қайта тәрбиеленуі» спектаклімен Бродвейдегі дебютін жасады, ол бес қойылымға ие болды. 1969 жылы ол Энди Уорхолға тиесілі Fortune театрында Генри Блумштейннің «Қатыгезді шақыру» пьесасының Бродвейден тыс қойылымында ойнады. Ол «Таңдау» (1969) атты сатылмаған телепилотқа түсті және «Ұя» (1970) атты Бродвейден тыс қойылымда ойнады. 1969 жылы Клейбург Брайан Де Пальманың жазған және түсірген «Той кеші» фильмінде кинодағы дебютін жасады. «Той кеші» 1963 жылы түсірілді (осы кезде Клейбург Сара Лоуренс колледжінде оқыды), бірақ алты жылдан кейін ғана көрсетілді. Фильм күйеу жігіттің оның болашақ әйелінің туыстарымен және тойға қатысушылармен араласуына бағытталған; Клейбург болашақ күйеу әйелінің рөлін ойнады. Оның серіктестері Роберт Де Ниро, оның алғашқы фильмдерінің бірінде, және Дженнифер Солт болды. «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі шолуында Говард Томпсон: «Жаңа келгендер Чарльз Пфлюгер мен Джилл Клейбург, қысылған жандар ретінде, мүмкіндігінше тартымды» деп жазды.

Бродвейдегі табысы

Клейбург Бродвей мюзиклінде "Ротшильдтер" (1970–72) 502 қойылымға созылған кезде назар аударды. Содан кейін ол 1971 жылы Лос-Анджелестегі "Отелло" қойылымында Джеймс Эрл Джонсқа қарсы Десдемона рөлін ойнады және "Пиппин" (1972–75) Бродвейдегі тағы бір табысқа ие болды, ол 1,944 қойылымға созылды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Клайв Барнс Клейбургты "еркегін іздеп жүрген жесірдің барлық тәтті әрекеттерінің" жиынтығы деп сипаттады. Осы кезеңде Клейбург кино мен теледидарда көптеген қысқа эпизодтық рөлдерді ойнады. Олардың арасында "Телефон кітабы" (1971), "Портнойдың шағымдары" (1972), "Түйеге келген ұры" (1973) және Джордж Сегалмен бірге түскен "Терминал адамы" (1974) бар. "The Snoop Sisters" сериалының бір бөлімінде қонақ ретінде ойнағаннан кейін, Клейбург Райан О'Нилдің бұрынғы әйелі рөлін "Түйеге келген ұры" (1973) фильмінде ойнады және "Going Places" (1973) телепилотында түсті, бірақ ол эфирге шығаруға жарамай қалды. Ол сондай-ақ "Medical Center", "Maude" және "The Rockford Files" сериалдарында қонақ ретінде ойнады. 1976 жылдың 28 ақпанында (1 маусым, 15 бөлім) ол Леон Редбонмен бірге "Saturday Night Live" бағдарламасын жүргізді. Кейін ол Том Стоппардтың "Жумперс" спектаклімен Бродвейге оралды, ол 48 қойылымға созылды. Бродвейдегі жетістіктеріне қарамастан, Клейбургті шынымен қызықтырған кинодағы актерлік өнер болды: "Мен кино туралы ең жақсы көретінім – оның шымырлығы", – деді ол. "Мен әртүрлі орындарға баруды және әр күні жаңа сахнада ойнауды ұнатамын". Клейбург "Хастлинг" (1975) және "Қылмыс өнері" (1975) телефильмдеріндегі рөлдері үшін мақталып, "Хастлинг" телефильміндегі жезөкше рөлі оған жаңа бейне берді: "Мен "Хастлинг" фильміне түспей тұрғанда, мен әрқашан жақсы әйел рөлінде ойнайтынмын. Мен бұл рөлде өте жақсы болмадым. Ал "Хастлинг" ролі жақсы болды және жаңаша болды. Адамдар мені басқа қырынан көріп қалды". "Бұл менің мансабымды өзгертті", – деді Клейбург. "Бұл мен жақсы орындаған рөл болды, содан кейін адамдар мені іздеуге кірісті. Сидни Фьюри мені көріп, "Гейбл мен Ломбард" фильміне шақырды".

Карьерадағы сәтсіздіктер мен телефильмдер

1980 жылдардың ортасына таман Клейбург драмалық материалға көшкеніне қарамастан, азайып, сәттілігі төмендеген фильмдерде пайда болды. Ол күйеуі Дэвид Рабе жазған «Мен мүмкіндігімше жылдам билеймін» (1981) фильмінде валиумға тәуелді және деректі фильм түсіретін режиссер рөлін ойнады. «Менің ойымша, адамдар маған қарап, мені әдемі мінезді кейіпкер деп ойлайды», - деді Клейбург, «бірақ мен оны жақсы ойнамаймын. Мен кейіпкерлері тігісінен жарылғандай болатын рөлдерді жақсы орындаймын». Фильмге сын теріс пікірлер айтылды, бірақ The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин Клейбургтің ойынын жоғары бағалап, оның жоғары лауазымды мансапты әйелді «күшпен және ынтамен» ойнағанын жазды. «Ханна К.» (1983) фильмінде ол режиссер Коста Гаврастың палестиналық ер адамды қорғау үшін тағайындалған, сотқа бекітілген израильдік-американдық адвокат рөлін ойнады. Фильм кассада сәтсіздікке ұшырап, оның мансабына зиян келтірді. Фильмге деген қабылданыстан көңілі қалған Клейбург үш жыл бойы кинодан бас тартты, осы уақыт ішінде ол балаларын тәрбиелеумен айналысты. Оның көркем фильмдердегі мансабы сарқылып бара жатқанда, Клейбург телефильмдерде рөлдерді қабылдай бастады, соның ішінде «Балалар қайда?» (1986) фильмінде бұрынғы жұбайынан кек алатын ажырасқан әйел рөлінде және «Miles to Go» (1986) фильмінде. Ол 1987 жылы киноға оралды, онда Андрей Кончаловскийдің көрермендерге көп танылмаған «Ұялшақ адамдар» тәуелсіз фильмінде Манхэттендік журнал жазушысының бейнесі үшін мақтау алды; фильм сәтсіз аяқталса да, бұл «Ханна К.» фильмінен кейінгі оның ең маңызды рөлі болды.

«Ұялшақ адамдар» фильмінен кейін Клейбург «Кім достарды алады?» (1988) және «Қорқыныш іздейді» (1989) телефильмдерінде рөлдерді ойнады, онда ол бұрынғысында жаңадан бастаған карикатурист, ал соңғысында – күшті жігерлі мыс операсының продюсері болды, содан кейін «Unspeakable Acts» (1990) фильмінде балаларды зорлық-зомбылыққа ұшырату ісін зерттейтін тергеуші рөлін ойнады. 1991 жылы Клейбург ағылшын актрисасы және әншісі Джилл Айрландтың өмірбаянына арналған телефильмде («Reason for Living: The Jill Ireland Story», 1991) жақсы пікірлер алды, онда Айрландтың қатерлі ісікке қарсы күресі және асырап алған ұлының героинге тәуелділігінен арылуына көмектесуі баяндалған. Клейбург ешқашан Айрландпен кездеспегенімен, оның кітабын оқыды және онымен жасалған сұхбаттардың жазбаларын тыңдады. Entertainment Weekly журналының Кен Таккері «Reason for Living» фильмінде Клейбургтің акцентін мақтап: «Өзінің тегіс сенімділігінен басқа, Клейбург Айрландтың ағылшын акцентін өзіне назар аудармай жеткізеді» деді. Бұл рөл «Нью-Йорк Таймс» газетіне оның кішкентай экрандағы жұмысы «заманның белгісі: күшті рөлдерді ойнауға дағдыланған үлкен актрисалар өздерінің ең жақсы жұмыстарын [кинода] теледидарда табады» деп жазуға мүмкіндік берді. 1990 жылдары Клейбург біртіндеп қосымша кейіпкерлердің рөліне көшті, «Сот: құмарлықтың бағасы» (1992) фильміндегі қарсыласатын судья және «Қараңғыдағы сыбыстар» (1992) фильміндегі Алан Алданың кейіпкерінің араласатын әйелі сияқты әртүрлі рөлдерді ойнады. Бен Гацзараның Балиде түсірілген «Океаннан тыс» (1990) және әлі жарық көрмеген «Хэтидің әдемі баласы» (1991) фильмдерінде ойнағаннан кейін ол тартымды аналық бейне ретінде қалыптасты: ол «Сүйіспеншілікпен бай» (1992) фильмінде ұзақ уақыттан бері жоғалған матриарх, «Өрт сөндіру: Оуклендте 72 сағат» (1993) фильмінде мүгедектер арбасында отырған ана және Эрик Стольцтің жалғыз анасы болды. People журналының шолуында Клейбург «Rich in Love» фильмінде «еркін ана ретінде барынша жақсы жұмыс істеді», ал Роджер Эберт «Нью-Йоркте жалаңаш» фильміндегі оның ролін «таза мақсатта» деп мақтады. Ол сондай-ақ, ұлдары өлтірген Китти Менендесті «Атаң мен анаңды құрметте: Менендес қырқынының шынайы тарихы» (1993) фильмінде ойнады, бұл рөл Variety журналының пікірінше «толық емес, бірақ бұл Клейбургтің орындауына қарағанда сценариймен көбірек байланысты» болды. Ол «Нэнсидің махаббаты үшін» (1994), «Сүт қорапшасындағы бет» (1995), «Бар жолға» (1997), «Ақымақтардың шапшаңдығы» (1997), «Бәласыздық жоғалғанда» (1997) және «Аңның күнәлары» (1997) фильмдеріндегі қамқор, қорғаншы аналардың рөлін ойнауға жалғастырды және «Кеңесші және қауіпті» (1997) фильміндегі күшті, талапкер ана рөлінде «жақсы формада» болды. 1990 жылдардың аяғында Клейбург «Заң мен тәртіп» және «Фрейзер» сериалдарының эпизодтарында түсті, сондай-ақ «Барлығы туыс» (1999) және «Тринити» (1999) атты қысқа өмір сүрген ситкомдарда ойнады.

Кейінгі мансабы және соңғы рөлдері

My Little Assassin (1999) және The Only Living Boy in New York (2000) фильмдерінде ойнағаннан кейін, ол Эрик Шеффердің Never Again (2001) комедиясында Ханна К. мен ұялшақ адамдардағы рөлдерінен кейін алғашқы басты рөлін ойнады. Роджер Эберт Клейбургті "жағымды және сенуге болатын кейіпкерді жасау үшін адам күшімен мүмкін болғанның бәрін жасағаны үшін" мақтады және оны "Клейбургтің актрисалық дарыларын еске түсіретін нәрсе" деп атады, ал New York Times газетінің Стивен Холден оны "54 жастағы жалғыз ананың рөлін эмоционалдық салмақпен" сомдағаны үшін жоғары бағалады. Сондай-ақ 2001 жылы ол Falling фильмінде ойнады және Ally McBeal сериалында Ally-нің анасы, ал The Practice сериалында эпизодтық рөлдерде ойнады, содан кейін Leap of Faith (2002) сериалында тұрақты рольге ие болды. Ол Бродвейге оралып, Боб Балабанның қойылымындағы The Exonerated (2002–04) спектаклінде Ричард Дрейфуспен бірге екі баланың анасы, теріс айыпталған әйел рөлін ойнады. Variety журналына жазған мақаласында Чарльз Ишервуд Клейбургті "көзбен ашық қадір-қасиетпен" рөлін орындағаны үшін мақтады. Содан кейін ол Phenomenon II (2003) фильмінде пайда болды және 2005 жылы Nip/Tuck сериалындағы қонақ рөлдері үшін Emmy жүлдесіне үміткер болды. Сол жылы ол 69 қойылымнан тұратын A Naked Girl on the Appian Way сахналық жобасында өнер көрсетті. The Busy World is Hushed (2005–06) жобасы Бродвейден тыс сахнада одан да сәтті болды, онда ол Кристин Лахтидің орнын басып, жесір епископ және ғалым рөлін ойнады. Variety сыншысы Дэвид Руни Клейбургтің "ақыл-парасаты мен тыныш юморын" мақтады, сонымен қатар Ханнаның күмәнді мінез-құлқы мен сенімдерін дұрыс немесе бұрыс деп анықтаудан бас тартты, оның "әйелдің белгісіздігін қабылдауы оны одан да адамгершілікке айналдырды". 2006 жылы ол Бродвейде Нил Саймонның Barefoot in the Park спектаклінде Патрик Уилсон мен Аманда Питпен бірге ойнады; ол Питтің анасының рөлін сомдады, бұл рөлді алғаш Милдред Натвик ойнаған. Спектакль 109 рет көрсетілді және аралас пікірлерге ие болды. Дегенмен, Клейбургтің өнері мақтауға ие болды және New York Times газетінің сыншысы Бен Брантли "диалогтармен жеңімпаздықпен әрекет ету қабілеті, тіпті жасалмаған сөздерді де көркем тілмен айтуға мүмкіндік береді" деп бағалады. Ол Айзек Мизрахидің сәнді киімдерін киіп, көзді жалдыратып, жарқырады. Сол жылы ол Райан Мерфидің Running with Scissors атты драмалық комедиясында терапевттің эксцентрикті әйелі рөлінде ойнады, бұл фильм Аугустен Берроустың өмірбаяндық кітабына негізделген жасөспірімдердің күйзелісі мен дисфункциясы туралы әңгімелейді. Анет Бенинг, Гвинет Пэлтроу және Эван Рейчел Вудпен бірге ойнаған Клейбургтің қосымша рөлі үшін St. Louis Gateway Film Critics Association жүлдесіне үміткер болды. 2006 жылдың соңында Клейбург өзінің соңғы сахналық рөлі болған The Clean House (2006–07) спектаклінде ойнады және The Post Gazette газеті оның "күлкілі жеңілдігін" мақтады. 2007–2009 жылдары Клейбург ABC телеарнасының Dirty Sexy Money сериалында бай қоғамдық қайраткер Летиция Дарлинг рөлін ойнады. Содан кейін ол Джейк Джилленхолдың анасын Эдвард Цвиктің Love & Other Drugs (2010) және Кристен Вигтің анасын Пол Фейгтің танымал комедиясы Bridesmaids (2011) фильмдерінде ойнады, бұл Клейбургтің түсірген соңғы фильмі болды.

Өлім

Клейбург 2010 жылғы 5 қарашада Коннектикут штатының Лейквилл қаласындағы үйінде, екі он жылдан астам уақыт бойы жеке түрде күрескен созылмалы лимфолейкоз салдарынан қайтыс болды.

Жеке өмір

Жасөспірім кезінде Клейбург екі рет көшедегі жасырын аборт жасаған, және ол туралы 1991 жылы "Біздің таңдауымыз: жиырма бес әйел мен ер адам аборт туралы айтады" кітабында жазды. Клейбург 1967 жылдан 1972 жылға дейін актер Ал Пачиномен қарым-қатынаста болды. 1979 жылы ол сценарист және драматург Дэвид Рэйбке үйленді. Олардың екі баласы болды: ұлы Майкл Рэйб және қызы, актриса Лили Рэйб.

Фильм

Жыл Атауы Рөл жазбалары
1969 Ертеңгі күнді іздеу Грейс Болтон
1969 Түйе тойы Жозефин
1971 Телефон кітабы Эймаск
1972 Портнидің шағымдары Наоми
1973 Түйеге келген ұры Джеки
1974 Терминал адамы Анжела Блэк
1976 Гейбл мен Ломбард Кэрол Ломбард
1976 Күміс жолақ Хили Бернс
1977 Жартылай қатал Барбара Джейн Букман
1978 Түйесіз әйел Эрика
Канн кинофестивалінің үздік әйел рөлі жүлдесі
«Оскар» сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі
BAFTA сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі
«Алтын глобус» сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі (драма)
1979 Ла Луна Катерина Сильвери
«Алтын глобус» сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі (драма)
1979 Жаңадан бастау Марлин Холмберг
«Оскар» сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі
American Movie Award сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі
«Алтын глобус» сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі (музыкалық немесе комедия)
1980 Менің кезегім Кэйт Гунзингер
1981 Қазанның бірінші дүйсенбісі Рут Лумис
«Алтын глобус» сыйлығына ұсынылған – ең үздік әйел рөлі (музыкалық немесе комедия)
1982 Мен сондайша жылдам билеймін Барбара Гордон
1983 Ханна К. Ханна Кауфман
1986 Балалар қайда? Нэнси Холдер Элдридж
1987 Ұялшаң адамдар Диана Салливан
1990 Океаннан тыс Эллена (АҚШ-та «Beyond the Ocean» деп те аталады)
1991 Претти Хэттидің баласы Белгісіз
1992 Қараңғыдағы сыбыстар Сара Грин
1992 Махаббатқа толы Хелен Одом
1992 Үлкен кешірім II Салли Уайт (көбінесе «Күнәнің кешірілу күні» деп те аталады)
1993 Нью-Йоркте жалаңаш Ширли, Джейктің анасы
1997 Барлық жолды басып өту Алма Бернс
1997 Тәуелсіздік жоғалғанда Сюзан Френч
1997 Ақымақтар асығыс Нэн Уитман
2001 Ешқашан қайталанбау Грейс
2001 Валлен Рута (көбінесе «Құлау» деп те аталады)
2006 Қайшылықпен жүгіру Агнес Финч
2010 Махаббат және басқа да дәрілер Миссис Рэндалл
2011 Bridesmaids Джуди Уолкер
Постхумалды шығарылым
Вашингтон округінің кино сыншылары қауымдастығының үздік актерлік ансамбль сыйлығы
«Экран актерлерінің гильдиясы» сыйлығына ұсынылған – фильмдегі актерлік құрамның ең үздік өнері
«Телерадио сыншылары қауымдастығы» сыйлығына ұсынылған – ең үздік актерлік құрам
«Финикс кино сыншылары қоғамы» сыйлығына ұсынылған – ең үздік актерлік құрам
«Орталық Огайо кино сыншылары қауымдастығы» сыйлығына ұсынылған – ең үздік ансамбль

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескертулер
1968N. Y. P. D. Парктегі әйел Эпизод: "Қорқыныштың өлімге әкелетін шеңбері"
1972Снуп бауырлары Мэри Неро Эпизод: "Әйелдік инстинкт"
1974Медициналық орталық Беверли Эпизод: "Зұлымдықтардың таңдауы"
1974Рокфорд файлдары Марлин Полонски Эпизод: "Үлкен тонау"
1974Моде Адель Эпизод: "Уолтердің жүрек ұстамасы"
1998Құқық және тәртіп Шейла Аткинс Эпизод: "Ажырысу"
1998Фрейзер Мари (дауыс) Эпизод: "Кәміл жігіт"
1998Тринити Эйлин МакКаллистер 3 эпизод
1999Драманың туысы Мики Горлик 4 эпизод
1999–2001Алли МакБил Джейн МакБил 4 эпизод
2002Сенімнің секірісі Крикет Уордвелл 6 эпизод
2004Нип/Так Бобби Бродерик 2 эпизод – Primetime Emmy жүлдесіне ұсынылған, Драмалық сериалдағы ең үздік қонақ актриса
2004The Practice Виктория Стюарт 3 эпизод
2007–2009Dirty Sexy Money Летиция Дарлинг 23 эпизод

Сахна

Жыл Атауы Роль Ескертулер 1970 Ротшильдтер Ханна Коэн (Түпнұсқа) Музыкалық спектакльдегі ең үздік екінші пландағы әйел рөлі үшін Тони сыйлығына ұсынылған 1972 Пиппин Кэтрин (Түпнұсқа) 1,944 қойылым – рекордтық көрсеткіш 1974 Джамперс Дотти (Түпнұсқа) 2005 Апиан жолындағы жалаңаш қыз Бесс Лапин (Түпнұсқа) 2006 Паркте бос аяқпен Миссис Банкс (Түпнұсқа) 2008 Айдың жасы Белгісіз 1984 Өмірге арналған эскиз Гилда (Түпнұсқа) Тек 17 алдын ала көрсетім 1968 Жылқы Джонсонның кенеттен және жайсыз қайта тәрбиеленуі Долли (Түпнұсқа) Тек 3 алдын ала көрсетім