Ұйымдық шешім қабылдау процесі және стратегиялық жоспарлау

Кіріспе

Ұйымдастырушылық шешім қабылдау процесі

Стратегиялық жоспарлау – ұйымның стратегиясын немесе бағытын анықтау және стратегиялық мақсаттарға жету үшін ресурстарды бөлу жөнінде шешім қабылдау процесі. Бұған стратегияны іске асыруды басқаруға арналған бақылау механизмдері де кіруі мүмкін. Стратегиялық жоспарлау 1960 жылдары корпорацияларда кеңінен таралды және стратегиялық басқарудың маңызды аспектісі болып табылады. Оны стратегиялық жоспарлаушылар немесе стратегиялар жүзеге асырады, олар ұйымды және оның бәсекелес ортамен байланысын талдау үшін көптеген тараптарды және зерттеу көздерін тартады. Стратегияның көптеген анықтамалары бар, бірақ ол, әдетте, стратегиялық мақсаттарды белгілеуді, мақсаттарға жету үшін қадамдарды анықтауды, уақыт кестесін жасауды және осы қадамдарды орындау үшін ресурстарды жұмылдыруды қамтиды. Стратегия белгілі бір уақыт ішінде мақсаттарға (соңғы нәтижелерге) ресурстар арқылы қалай қол жеткізілетінін көрсетеді. Стратегиялық жоспарлау көбінесе ұзақ мерзімді болады және ұйымдық қадамдар екі жылдан бес жылға дейін болашаққа жоспарлануы мүмкін. Ұйымның жоғары басшылығы стратегияны анықтаумен жүктеледі. Стратегия жоспарланған (көзделген) немесе ұйым өз ортасына бейімделгенде немесе нарықта бәсекелескенде пайда болатын іс-әрекеттердің үлгісі ретінде көрінуі мүмкін (пайда болатын). Стратегияны қалыптастыру және іске асыру процестерін қамтиды; стратегиялық жоспарлау осы екеуін де үйлестіруге көмектеседі. Дегенмен, стратегиялық жоспарлау аналитикалық сипатқа ие (яғни, ол "мәліметтерді табуды" қамтиды), ал стратегияны қалыптастыру синтезді (яғни, "мәліметтерді байланыстыруды") стратегиялық ойлау арқылы қамтиды. Осылайша, стратегиялық жоспарлау стратегияны қалыптастыру қызметінің айналасында жүзеге асырылады. Білім беру мекемелерінде де стратегиялық жоспарлау қажет. Біз қазірдің өзінде ескі тәжірибелердің енді тұрақты емес, академиялық қауымдастықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қайта қаралуын талап ететін өткелді кезеңдеміз, бұл білім беру саласында наразылық тудырады. Жаңа қоғамның өзгеретін қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін білім беру мекемелері қайта ұйымдастырылуы керек. Білім беру мекемелері үшін жетістіктерді сақтай отырып, тиімділікті арттырудың жолдарын табу қиын болуы мүмкін. Қоғамның қарқынды өзгеруіне ілесу қиын. Кейбір стратегиялық жоспарлаушылар қоғамдық нәтижелерді қарастыруға тартынса, оларды көбінесе назардан тыс қалдырады және олар өздігінен орын алады деп есептейді. Балаларымыздың қалай өмір сүруін қалаймыз деген көзқарасты анықтаудың орнына, олар өз назарын курстарға, мазмұнға және ресурстарға аударады, қоғамға пайдалы нәтижелер одан өркендейді деп қате пікірде болады. Мұндай жағдайда, нақты стратегиялық жоспар ешқашан жасалмайды немесе іске асырылмайды.

Strategic planning is an organization's process of defining its strategy or direction, and making decisions on allocating its resources to attain strategic goals. Furthermore, it may also extend to control mechanisms for guiding the implementation of the strategy. Strategic planning became prominent in corporations during the 1960s and remains an important aspect of strategic management. It is executed by strategic planners or strategists, who involve many parties and research sources in their analysis of the organization and its relationship to the environment in which it competes. Strategy has many definitions, but it generally involves setting strategic goals, determining actions to achieve the goals, setting a timeline, and mobilizing resources to execute the actions. A strategy describes how the ends (goals) will be achieved by the means (resources) in a given span of time. Often, Strategic Planning is long term and organizational action steps are established from two to five years in the future. The senior leadership of an organization is generally tasked with determining strategy. Strategy can be planned (intended) or can be observed as a pattern of activity (emergent) as the organization adapts to its environment or competes in the market. Strategy includes processes of formulation and implementation; strategic planning helps coordinate both. However, strategic planning is analytical in nature (i. e., it involves "finding the dots"); strategy formation itself involves synthesis (i. e., "connecting the dots") via strategic thinking. As such, strategic planning occurs around the strategy formation activity. In educational institutions, strategic planning is also a need. We are already in a transitional period in which old practices are no longer permanent but require revision to meet the needs of academia, which is frustrating in the educational sector. To meet the changing needs of this new society, educational institutions must reorganize. Finding ways to maintain achievements while improving effectiveness can be difficult for educational institutions. Keeping up with society's rapid changes. Some strategic planners are hesitant to address societal outcomes, so they often ignore them and assume they will happen on their own. Instead of defining the vision for how we want our children to live, they direct their attention to courses, content, and resources with the mistaken belief that societally useful outcomes will follow. When this occurs, the true strategic plan is never developed or implemented.

Стратегиялық жоспарлау мен стратегиялық ойлау

Стратегиялық жоспарлау стратегиялық ойлау мен стратегия құруды жүйеге келтіруге тырысқаны үшін сынға ұшырады, ал Генри Минцберг мұндайларды шығармашылық қызмет деп санайды, олар синтезді немесе «нүктелерді байланыстыруды» қамтиды, оларды жүйеге келтіру мүмкін емес. Минцберг стратегиялық жоспарлау жоспарлау жұмыстарын үйлестіруге және стратегиялық мақсаттарға жетудегі прогресті өлшеуге көмектеседі, бірақ ол стратегия құру процесінің ішінде емес, оның «шеңберінен» сырт көрінеді. Ол «алдыңғы қатардан» алыс немесе бәсекелестік ортамен байланыссыз жұмыс істесе (яғни, бизнесте, бәсекелестіктің әсері ең анық байқалатын тұтынушылармен тікелей қарым-қатынаста) стратегиялық күш-жігерді қолдау үшін тиімді болмауы мүмкін.

Стратегиялық жоспарлар - байланыс және бақылау құралдары

Генри Минцберг "Стратегиялық жоспарлаудың құлдырауы мен көтерілуі" (1994) мақаласында, қабылдануға тиіс сабақ – менеджерлер стратегиялық жоспарлауды ешқашан ресми процесс арқылы толық бақылауға ала алмайды. Сондықтан ол жоспарлардың коммуникация және бақылау құралы ретіндегі рөлін ерекше атап өтті. Бұл ұйымдағы барлық адамның бір бағытта жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Жоспарлар – басшылықтың стратегиялық ниеттерін жеткізудің басты құралы, осы арқылы жеке пікірлерден гөрі ортақ мақсатты ілгерілетеді. Бұл сондай-ақ ұйымның сыртқы ортасының – мысалы, қаржыгерлердің, жеткізушілердің немесе мемлекеттік органдардың қолдауын алуға мүмкіндік береді, олар ұйымның жоспарлары мен мақсаттарына жетуге көмектеседі. Зерттеушілер қоғамдық және коммерциялық емес ұйымдардың стратегиялық жоспарларын қарастырып, стратегиялық жоспарлар жанрының ерекшеліктерін зерттеді. Олар стратегиялық жоспарларды ұйымның стратегияларының "негізгі материалдық көрінісі" деп анықтады және стратегиялық жоспарлар әр ұйымға тән болғанымен, стратегиялық жоспардың мазмұны, формасы және коммуникативтік мақсаты бойынша ортақ түсініктерге негізделген жалпы ерекшеліктері бар екенін дәлелдеді. Осыған байланысты, олар стратегиялық жоспарды ұйымдық коммуникацияның бір түрі деп санайды (Бхатия, 2004; Ятес және Орликовски, 1992, Корнут және басқалар, 2012-де сілтеме жасалған). Рикоурдың деконтекстуализация және реконтекстуализация тұжырымдамаларын негізге алған зерттеушілер стратегиялық жоспарлауды коммуникативтік процесс ретінде қарастырды, стратегиялық жоспарлау іс-әрекеттері сөйлеу мен мәтіннің өзара байланысы арқылы қалыптасатынын тұжырымдады, бұл стратегиялық жоспардың коммуникативтік процесс ретінде құрылуын нақтылайды. Бұл зерттеу жоспарлау процесіндегі мәтіндердің – мысалы, PowerPoint презентациялары, жоспарлау құжаттары және стратегиялық жоспардың бөлігі болып табылатын мақсаттардың қалай дайындалатынын, бірқатар коммуникативтік интерфейстер арқылы қалыптасатынын көрсетеді. Процесс барысында стратегиялық құжаттар стратегияны дамытуда маңызды рөл атқарды, себебі олар түпкілікті жоспар қабылданғанға дейін үнемі қайта қарастырылды. Мандевилл Гэмблдің редакциялаған кітабында (2015) менеджерлердің ұйымның стратегиялық көзқарасын жеткізудегі рөлінің маңыздылығы атап көрсетілген. Мандевилл Гэмблдің кітабындағы көптеген авторлар стратегиялық жоспар кеңінен таралмаса және ұйымдағы адамдардың өзгеріске ұмтылуын оятпаса, ол тек қана жүзеге аспаған арман ғана болып қалатынымен келіседі. Сол сияқты, Гудман 2017 жылы интернет пен әлеуметтік медианың корпоративтік стратегиялық жоспарды ұйымның ішкі және сыртқы мүдделі тараптарына таратудың ең маңызды құралына айналғанын атап көрсетті. Мұндай білімді тарату ұйым қызметкерлеріне институционалдық ойлауға қол жеткізуге және бөлісуге мүмкіндік береді, осы арқылы олар оны өз сөздерімен қайта формулировать алады.

Henry Mintzberg in the article "The Fall and Rise of Strategic Planning" (1994), argued that the lesson that should be accepted is that managers will never be able to take charge of strategic planning through a formalized process. Therefore, he underscored the role of plans as tools to communicate and control. It ensures that there is coordination wherein everyone in the organization is moving toward the same direction. The plans are the prime media communicating the management's strategic intentions, thereby promoting a common direction instead of individual discretion. It is also the tool to get the support of the organization's external sphere, such as financiers, suppliers or government agencies, who are helping achieve the organization's plans and goals. studied the particular features of the strategic plan genre of communication by examining a corpus of strategic plans from public and non profit organizations. They defined strategic plans as the "key material manifestation" of organizations' strategies and argued that, even though strategic plans are specific to an organization, there is a generic quality that draws on shared institutional understanding on the substance, form and communicative purposes of the strategic plan. Hence, they posit that strategic plan is a genre of organizational communication (Bhatia, 2004; Yates and Orlikowski, 1992 as cited in Cornut et al., 2012). explored the strategic planning as communicative process based on Ricoeur's concepts of decontextualization and recontextualization, they conceptualize strategic planning activities as being constituted through the iterative and recursive relationship of talk and text, this elaborate the construction of a strategic plan as a communicative process. This study sightsee at the way that texts within the planning process, such as PowerPoint presentations, planning documents and targets that are part of a strategic plan, are constructed in preparation, through a series of communicative interface. Throughout the process, strategy documents were essential in detaining the developing strategy as they were constantly revised up until an ultimate plan was accepted. The book edited by Mandeville Gamble (2015) sees the roles of managers as important in terms of communicating the strategic vision of the organization. Many of the authors in the book by Mandeville Gamble agree that a strategic plan is merely an unrealized vision unless it is widely shared and sparks the willingness to change within individuals in the organization. Similarly, Goodman in 2017 emphasized that the advent of the internet and social media has become one of the most important vehicle to which corporate strategic plan can be distributed to an organizations internal and external stakeholders. This distribution of knowledge allows for staff of organization to access and share the institutional thinking this able to reformulate it in their own words.

Бақылау тетіктері арқылы стратегиялық жоспарлау

Стратегиялық жоспарлау бақылау механизмдері арқылы (көбінесе коммуникациялық бағдарлама арқылы) компанияның немесе ұйымның мақсаттарына сәйкес келетін күтілетін нәтижелерге жету ниетімен жүзеге асырылады. Бұл ойды толықтыра түсу үшін, бақылау шаралары нақты өлшенетін және материалдық емес түрлерде де іске асырылуы мүмкін, атап айтқанда: нәтижелерді бақылау, мінез-құлықты бақылау және кландық бақылау. Қарапайым анықтама бойынша, нәтижелерді бақылау нақты және сандық көрсеткіштерге жетуге бағытталған; мінез-құлықты бақылау ұйымдағы адамдардың мінез-құлқына бағытталған; ал кландық бақылау нормалар, дәстүрлер және ұйымдық мәдениетті ескере отырып жүзеге асырылады. Осы үш түр де жүйелер мен стратегияларды іске қосу және күтілетін нәтижелерге бағыттау үшін қолданылады (n. d.).

Стратегиялық жоспарлау, білім алу ұйымдары және байланыс

Стратегиялық жоспарлау – сыншыл ойлаудың, оңтайландырудың және ұйымдардың өсуі мен дамуына серпін беретін де, нәтижесі де болып табылады. Бұл жүйелік ойлау, жеке және ұйымдық шеберлік, саналық модельдер, ортақ көзқарас қалыптастыру және командалық оқыну сияқты негізгі салауаттылықтарда көрініс табады. Машиналық оқыту және деректерді талдау дәуірінде, адам ресурстарын және адамдық мүдделерді ұйымдардың қозғаушы күшіне айналдырғандықтан, бұл негізгі салауаттылықтар маңыздылығын сақтайды. Сонымен қатар, білімді ұйымдарды құру мен стратегиялық жоспарлауда коммуникацияның ролі бар екенін жоққа шығаруға болмайды. Баркер мен Камаратаның (1998) зерттеуінде авторлар коммуникацияның құнды рөлін түсіндіретін теориялардың бар екенін атап өтті, олар Рационалды таңдау теориясынан Әлеуметтік алмасу теориясына дейін, коммуникацияны сақтаудың шығындары, пайдалары және нәтижелері бағаланады, соның арқасында қарым-қатынастар ұйым мен оның мүшелерінің мақсаттарына қызмет етеді. Осылайша, көптеген ұйымдар мен компаниялар білімді ұйымдарға айналуға және стратегиялық жоспарлауды іске асыруға бар күштерін салуға тырысса да, коммуникациясыз қарым-қатынастар күңкейіп, негізгі салауаттылықтар толыққанды жүзеге аспайды (Barker & Camarata, 1998).