Кіріспе

Сұйықтың бетіндегі қисық, ыдыс қабырғасына жабысудан туындайды. Физикада (әсіресе сұйықтар статикасында) мениск (менисктер) – ыдыс немесе басқа дененің бетіне жақын сұйықтың жоғарғы бетіндегі қисық, ол беттік кернеудің нәтижесінде пайда болады. Қиық мениск сұйық бөлшектері мен ыдыс арасындағы тартылыс (жабысу) сұйық бөлшектерінің өзара тартылысынан (когезия) жартысынан артық болғанда пайда болады, бұл сұйықтың ыдыс қабырғаларымен көтерілуіне себеп болады (беттік кернеу#Себептеріне қараңыз). Бұл су мен шыны арасында кездеседі. Су негізді сұйықтықтар, мысалы, шырын, бал және сүт, шыны немесе басқа да жабысатын ыдыстарда да қиық менискке ие. Керісінше, дөңгелек мениск жабысу энергиясы когезия энергиясының жартысынан кем болғанда пайда болады. Мысалы, барометрлер мен термометрлерде сынап пен шыны арасында дөңгелек менисктер пайда болады. Жалпы, сұйықтың бетінің пішіні күрделі болуы мүмкін. Көлденең қимасы дөңгелек болатын жеткілікті тар түтік үшін мениск пішіні шар бетінің бөлігіне жуық болады, ал үлкен ыдыс үшін сұйықтың жоғарғы бетінің көп бөлігі дерлік жазық болады, тек қана шеттерінде жоғары (қиық болса) немесе төмен (дөңгелек болса) иіледі.

Қосу бұрышы және беткі кернеуі

Менискілердің пайда болуы беттік ғылымда контакт бұрыштары мен беттік кернеуді өлшеу үшін жиі қолданылады. Контакт бұрышын өлшеу кезінде менискінің пішіні таразы арқылы немесе цифрлық камерамен оптикалық түрде өлшенеді. Беттік кернеуді өлшеу кезінде өлшеу зондының контакт бұрышы нөлге тең болады, ал беттік кернеу менискінің массасын өлшеу арқылы анықталады. Бұл әдетте Вильгельми табағымен жүзеге асырылады.

Көлемдерді өлшеу

Сұйықтықпен толтырылған аспаптың, мысалы, су деңгейін өлшейтін құрылғының жағындағы тереңдік шкаласын оқығанда, дәл өлшеу үшін мениск ескерілуі тиіс. Тереңдік мениск көз деңгейінде (параллакс қатесін болдырмау үшін) және мениск ортасынан, яғни дөңес мениск болса жоғары жағынан, ал ойыс мениск болса төменгі жағынан өлшенуі керек. Күміс бұйымдарын және басқа да құралдарды жасаушылар өлшем белгілерін менискке бейімдеп калибрлейді. Бұл әрбір құрал белгілі бір сұйықтыққа, әдетте суға калибрленген дегенді білдіреді.

Капиллярлық әрекет

Менисктер – капиллярлық әрекеттің көрінісі болып табылады, оның арқасында беттік жабысу сұйықтықты жоғары тартып, қуыс мениск түзеді, ал ішкі байланыс сұйықтықты төмен тартып, дөңес мениск түзеді. Бұл құбылыс өсімдіктердегі транспирациялық тартымға өте маңызды. Тар түтік, көбінесе капиллярлық түтік деп аталады, сұйықтыққа батырылғанда және сұйықтық түтік бетін ылғалдандырса (жанысу бұрышы нөлге тең), түтіктің ішіндегі сұйықтық беті қуыс мениск түзеді, ол түтіктің ішкі радиусына тең, дерлік шар тәрізді бетті құрайды. Түтікке 2πrσ шамасындағы төмен бағытталған күш әсер етеді, мұнда σ – сұйықтың беттік кернеуі.