Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дууамиш өзені – Вашингтон штатының Грин-Ривер өзенінің төменгі 19 шақырымдық бөлігі. Оның өнеркәсіптік сағасы Дууамиш су жолы деп аталады. 2009 жылы өзеннің батыс жағалауында Дууамиш Ұзын үйі мен Мәдени орталығы ашылды, бұл тайпаның аймақтағы тарихи құқықтарын қайта бекіту және федералдық деңгейде тайпа мәртебесін мойындату үшін күресінің жалғасуының бір бөлігі болды.
The Duwamish River is the name of the lower 12 mile (19 km) of Washington state's Green River. Its industrialized estuary is known as the Duwamish Waterway. In 2009, the Duwamish Longhouse and Cultural Center was opened on the west bank of the river as part of the tribe's reassertion of its historic rights in the area and its continuing struggle for federal recognition of tribal status.
Атауы
Дууамиш өзенінің (және Седр өзенінің) Лушоцзед тіліндегі атауы – , яғни «ішкі» деген мағынаны білдіреді. Бұл Дууамиш өзеніне қатысты айтылған.
The Lushootseed name of the Duwamish River (and of the Cedar River) is , meaning "inside." referring to the Duwamish River.
Тарих
Мыңдаған жылдар бойы Дуамиш халқы Дуамиш өзені мен оның салаларының бойында өмір сүрді. Дуамиш өзені бойындағы адам қонысының ең ерте археологиялық дәлелі біздің заманымыздың 6-шы ғасырына дейін жетеді. Дуамиштер дәстүрлі түрде өзенді үйректер мен қаздарды аулауға, сондай-ақ лосось, треска және палтус балықтарын аулауға, моллюскаларды жинауға және тамақ пен емдік мақсаттар үшін жидектер, камас және басқа да өсімдіктерді жинауға пайдаланған. 1851 жылы алғашқы американдықтар қазіргі Сиэтл аймағына келген кезде, Дуамиштер кем дегенде 17 ауылда 90-нан астам ұзын үйлерде тұрды. 1906 жылға дейін Ақ және Жасыл өзендер Обернде бірігіп, Туквилада Қара өзенге қосылып Дуамишті құрады. Бірақ 1906 жылы үлкен су тасқынынан кейін Ақ өзен бағытын өзгертті және бүгінгідей Пуялуп өзеніне құйды. Тарихи Ақ өзеннің төменгі бөлігі – Ақ және Жасыл өзендердің тарихи бірігісінен бастап Қара өзенге қосылғанға дейін – енді Жасыл өзеннің бөлігі саналады. Кейін, 1911 жылы Сидар өзені Қара өзеніне құйылудың орнына Вашингтон көліне бұрылды; сол кезде көлдің өзі әлі де Қара өзеніне құйылып жатқан. 1916 жылы Вашингтон көлінің кеме арнасы ашылғанда, көлдің деңгейі шамамен 9 футқа төмендеді және Қара өзені құрғап қалды. Сол кезден бастап, Жасылдан Дуамишке атаудың өзгеруі енді Жасыл және Қара өзендердің қосылған жері емес, бірақ орналасқан жері өзгерген жоқ. Өткен жылы өзенде тұратын соңғы Дуамиш тұрғындары – Сетуоватл есімді қарт және оның әйелі – 1920 жылдың қысында Келлогг аралындағы өз үйлерінде аштықтан қайтыс болды. 2009 жылы Дуамиш Ұзын үйі мен Мәдени орталығы өзеннің батыс жағалауында ашылды, бұл Дуамиш тайпасының аймақтағы тарихи құқықтарын қайта бекітуі және Дуамиш тайпасы ретінде федералдық тану үшін күресін жалғастыруының бір бөлігі болды. Жайылып, бұралып өтетін 9 шақырымдық өзен 5 шақырымдық инженерлік су жолына айналды, ол мұхитқа жүретін кемелерді қабылдауға қабілетті. Дуамиш алабы көп ұзамай Сиэтлдің өнеркәсіптік және коммерциялық орталығына айналды. Оның ішінде жүк тасымалдау және сақтау, теңіз құрылысы, кеме және қайық жасау, бетон жасау, қағаз және металл өңдеу, тамақ өңдеу және басқа да көптеген өнеркәсіптік операциялар кірді. Боинг зауыты 1 1916 жылы Төменгі Дуамиште, ал Боинг зауыты 2 1936 жылы өзеннің жоғары жағында салынды. Ластанушы заттарға көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындардан шығарылатын полихлорирленген бифенилдер (ПХБ), полициклді ароматты көмірсутектер (ПАҚ), мырыш, сынап және фталаттар жатады. Өзенді тазалау мәселесі даулы болды: "алдын ала шаралар" немесе ыстық нүктелерді тазалаудың бір жоспары ластанған шөгінділерді кептіріп, пайда болған шламды оңтүстік-батысқа қарай 42 шақырым жердегі Такоманың басталу шығанағына төгуді ұсынды. Бұл жоспарға Сиэтл мен Такома қалаларындағы қарсылықтар шламды Пьюджет-Саундта жоюдың орнына Вашингтонның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан Кликитат округіне жөнелтуге мәжбүр етті. EPA ластануға жауапты тараптарды анықтады және 2014 жылы соңғы тазалау жоспарын жариялады. 2015 жылдың соңына қарай ПХБ-мен ластанған шөгінділердің 50 пайызы алынып тасталды. Басқа ластанулар фермалардан, жер бетінен ағып кетуден немесе тоқыраған септик резервуарларынан туындауы мүмкін. 1970 жылдары экологиялық алаңдаушылықтың күшеюімен әртүрлі экологиялық, тайпалық және қоғамдық ұйымдар қатты ластанған Дуамиш өзені мен су жолына қызығушылық танытты. Түпнұсқалық өзеннің соңғы қалдығы болған Келлогг аралы жабайы табиғат қорығы деп жарияланды, ал жақын маңдағы T 107 терминалы саябаққа айналдырылды, бұл өзен сағасына жақын жерде маңызды табиғи аймақ құрды. 2001 жылы Дуамиш өзенін тазалау коалициясы (DRCC) Дуамишті Суперфонд аймағы деп жариялаған EPA-ға жауап ретінде қоғамдық кеңесші топ ретінде құрылды. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін DRCC тазалау іс-шараларын ұйымдастыруды, қоғамдық білім беруді және экологиялық әділеттілік үшін күресуді жалғастыруда.
For thousands of years, the Duwamish people have lived along the Duwamish River and its tributaries. The earliest archaeological evidence of human habitation along the Duwamish River dates back to the 6th century CE. The Duwamish traditionally used the river to hunt ducks and geese, fish for salmon, cod, and halibut, harvest clams, and gather berries, camas, and other plants for food and medicinal purposes. When the first Americans came to what is now the Seattle area in 1851, the Duwamish lived in more than 90 longhouses, in at least 17 villages. Until 1906, the White and Green Rivers combined at Auburn, and joined the Black River at Tukwila to form the Duwamish. In 1906, however, the White River changed course following a major flood and emptied into the Puyallup River as it does today. The lower portion of the historic White River—from the historic confluence of the White and Green Rivers to the confluence with the Black River—is now considered part of the Green River. Later, in 1911 the Cedar River was diverted to empty into Lake Washington instead of into the Black River; at that time, the lake itself still emptied into the Black River. Then, with the opening of the Lake Washington Ship Canal in 1916, the lake's level dropped nearly nine feet and the Black River dried up. From that time forward, the point of the name change from Green to Duwamish is no longer the confluence of the Green and Black Rivers, though it has not changed location. The last year round Duwamish residents on the river an old man named Seetoowathl, and his wife died of starvation in their float house on Kellogg Island in the winter of 1920. In 2009, the Duwamish Longhouse and Cultural Center was opened on the west bank of the river as part of the Duwamish Tribal Organization's reassertion of its historic rights in the area and its continuing struggle for federal recognition as the Duwamish Tribe. The shallow, meandering, nine mile long river became a five mile engineered waterway capable of handling ocean going vessels. The Duwamish basin soon became Seattle's industrial and commercial core area. Activities included cargo handling and storage, marine construction, ship and boat manufacturing, concrete manufacturing, paper and metals fabrication, food processing, and countless other industrial operations. Boeing Plant 1 was established on the Lower Duwamish in 1916, and Boeing Plant 2, further upriver, in 1936. The contaminants include PCBs, PAHs, arsenic, mercury, and phthalates, discharged from multiple industries. The cleanup of the river has been controversial: one plan for an "early action" or hotspot cleanup proposed to dredge contaminated sediment and dump the resulting sludge in Tacoma's Commencement Bay, 26 mile (42 km) to the southwest. Opposition to this plan in both Seattle and Tacoma forced the sludge to be shipped to Klickitat County in south central Washington instead of disposal in Puget Sound. EPA has identified responsible parties for the pollution and in 2014 it published a final cleanup plan. By late 2015, 50 percent of the PCB contaminated sediment had been removed. Other contamination would still occur from farms, surface runoff, or failing septic tanks. With the spread of ecological concerns in the 1970s, various environmental, tribal, and community organizations became interested in the severely polluted Duwamish River and Waterway. Kellogg Island, the last remnant of the original river, was declared a wildlife preserve, and nearby terminal T 107 was converted into a park, creating a substantial natural area near the mouth of the river. In 2001, the Duwamish River Cleanup Coalition (DRCC) was established as a community advisory group in response to the EPA declaring the Duwamish a Superfund site. As of 2023, the DRCC continues to organize cleanup events, provide community education, and campaign for environmental justice.
Жабайы табиғат
Дувамиш өзенінің индустрияландырылуына қарамастан, ол аймақтағы жануарлар дүниесі үшін маңызды тіршілік ортасы болып қала береді. Жыл сайын мыңдаған лосось және форель балықтары шашырау үшін балдыздар мен өзен сағаларына келеді. Дууамиш чинок, кохо, чум және стальбаш лососін, сондай-ақ сирек кездесетін соккей, теңізге жүретін алабұға және бұқа алабұғасын қамтамасыз етеді. Соңғы жылдары әр тақ жылдары миллиондаған қызғылт лосось шашырап жүзеді. Канадалық қаздар, ақ көкқұс, шыршылар, құсқарлар, көгершіндер, бұғылар, Каспий терндері, құсқұстар, қазқаздар, оспрейлер, аққабақ бүркіттер және көптеген су құстары осы өзенді мекендейді және оның суларында және айналасында тамақтанатынын көруге болады. Өзенде немесе оның маңында табылған көптеген жануар түрлерінде денсаулыққа зиянды заттардың жоғары концентрациясы байқалады. Мысалы, лососьтен басқа, өзенде табылған балықтың немесе теңіз өнімдерінің кез келген түрі адамдарға жеуге жарамсыз. Су жолында өмірін өткізетін балықтар мен крабтардағы полихлорирленген бифенилдер (ПХБ) деңгейі Пьюгет саундтағы лосоське қарағанда 35-110 есе жоғары екені анықталды. Экологиялық тәуекелді бағалау нәтижесінде төменгі Дувамиш өзеніндегі сусарлардың ПХБ-ның өте жоғары деңгейіне ұшырауы мүмкін екендігі және бұл олардың ұрпақтарының өсуіне немесе тірі қалуына әсер етуі мүмкін екені анықталды.
Despite the industrialization of the Duwamish river, it remains an important habitat for the wildlife in the area. Thousands of salmon and trout that visit the marshes and estuaries each year to spawn. The Duwamish supports chinook, coho, chum and steelhead, as well as the more rare sockeye, sea run cutthroat trout and bull trout. Pink salmon run in the millions every odd numbered years in recent history. Canada geese, great blue herons, starlings, cormorants, pigeons, buffleheads, Caspian terns, warblers, hawks, ospreys, bald eagles, and numerous waterfowl call the river home and can be seen feeding in and around its waters. Many of the animal species found in or around the river contain an unhealthy amount of contaminants. For example, other than salmon, any type of fish or shellfish found in the river is unfit for human consumption. It was found that PCB levels in fish and crab that live in the waterway most of their lives are 35 to 110 times higher than in Puget Sound salmon. The Ecological Risk Assessment also found that river otters from the Lower Duwamish River might be exposed to such high levels of PCBs that the growth or survival of their offspring may be reduced.
Демалыс
Сиэтл порты Дуамиш өзені мен өнеркәсіптік каналдар бойында бірнеше мүлікке ие. 2020 жылы жергілікті тайпалармен кеңескеннен кейін алты саябақтың атаулары түпкі халықтың Лушоцзед тіліндегі атауларымен өзгертілді.
The Port of Seattle owns several properties along the Duwamish River and industrial channels. In 2020, a set of six parks were renamed to use Indigenous Lushootseed names following consultation with local tribes.