Кіріспе

Орта ғасырдағы британ аңыздарындағы алыптармен күрескен батыр

Корниус орта ғасырдағы британ аңыздарында өте күшті батыр, алыптармен күрескен жауынгер және Корнуолл атымен аталатын оның негізін қалаушысы болған.

Британия патшаларының тарихы

Монмуттық Джеффридің "Британия патшаларының тарихы" (1136) псевдотарихында Корниес Троя соғысынан кейін Антенормен бірге қашқан троялықтардың ұрпақтарына жетекшілік етті және Тиррен теңізінің жағалауында қоныстанды. "Британия патшаларының тарихының" кейбір нұсқаларында бұл Антенордан кейін төрт буын өткеннен соң болғандығы айтылады. Ол "кеңес мәселесінде қарапайым, бірақ зор батылдық пен қайратқа ие адам" деп сипатталады, оның алыптармен күресудегі шеберлігі де баяндалады, сондай-ақ ол Тиррен алыптарын "көптеп" өлтіргендігімен мақтанады. Троялық князь Энейдің ұрпағы Брут Италиядан қуылғаннан және Грециядағы троялықтарды құлдықтан босатқаннан кейін, ол Корниес пен оның халқымен кездесті, олар оның саяхатына қосылды. Галлияда Корниес Аквитания патшасы Гоффарий Пиктуспен рұқсатсыз аң аулау арқылы соғыс тудырды; одан кейінгі шайқаста Корниес жеке өзі балтамен мыңдаған жауынгерді өлтірді. Брут шайқасты қылышпен бастайды, бірақ оны жоғалтып, сәтімен шайқас балтысын табады және оны шайқастың соңына дейін пайдаланады. Гоффарийді жеңгеннен кейін троялықтар Альбион аралына өтті, оны Брут өзінің құрметіне Британия деп атады. Корниес сол кездегі алыптар мекендеген Корнуоллға қоныстанды. Брут пен оның әскері олардың көпшілігін өлтірді, бірақ олардың басшысы Гоемагог Корниеспен күресу үшін тірі қалды. Күрес барысында Гоемагог Корниестің үш қабырғасын сындырды; ашуға мініп, ол Гоемагогты көтеріп алып, жағалауға жүгіріп, алыпты биік жартастан теңізге лақтырып жіберді, ал төмендегі тік жартастар оны жыртып жіберді. Корниес Корнуоллдың алғашқы аңызға толы билеушісі болды, ол оның атымен аталады. Брут қайтыс болғаннан кейін Британияның қалған бөлігі Бруттың үш ұлы – Локринус (Лоегрия), Камбер (Камбрия) және Альбанакт (Альба) арасында бөлісті. Локринус Корниестің қызы Гвендоленге үйленуге келісті, бірақ ол тұтқынға алынған неміс ханшайымы Эстрильдисқа ғашық болды. Осы әрекетке наразылық білдіре отырып, Корниес соғыс жариялады, оны басу үшін Локринус Гвендоленге үйленді, бірақ Эстрильдисті құпия сүйіктісі ретінде сақтап қалды. Корниес қайтыс болғаннан кейін Локринус Гвендоленнен ажырасып, Эстрильдисқа үйленді, ал Гвендолен Корнуоллде әскер жинап, бұрынғы күйеуіне қарсы соғыс ашты. Локринус шайқаста қаза тапты, ал Гвендолен Эстрильдисті және оның қызы Сабринаны Северн өзеніне тастап жіберді.

Энеид және басқа да көздер

Геффри бұл есімді Энеидадағы Анейдің троялық ізбасары Коринейден алған болуы мүмкін. Керли сондай-ақ Луканның «Фарсалиясында» Корней мен Геркулес арасындағы параллельдік бар екенін айтады, ол алып Антейді күрес кезінде жеңіп, оны күшінің көзі болған жерден көтеріп жіберді. Бұл мәтінде Корней туралы айтылмаса да, «Historia» еңбегінің екі бөлігі Коринейдің Тиррен теңізінің «жағалауында» орналасқан жерін анықтауға көмектеседі, сол жерде оны Брут табады. Біріншісі – Бруттың жер аударылуы туралы «Historias» есебі. «Британия патшаларының тарихынан» өзгеше, онда Брут бірден Грекияға кетеді, ал мұнда Брут ең алдымен «Тиррен теңізінің аралдарына» саяхаттайды, онда Корнейдің орнына грек отаршыларын кездестіреді, олар Энейдің Турнды өлтіруіне байланысты оны қуады. Осы үзіндіні Брут алдымен Тиррен аралдарына, содан кейін Грекияға барып, онда қуылғанын түсіндіруге болады. Екіншісі – Гойдел Гластың әңгімесінің нұсқасы, онда батыр Мысырдан Иберияға бірнеше атаулы жерлер арқылы саяхаттайды: Африка, содан кейін Арас Филаенорум, Лакус Салинарум, Русикада мен Азария таулары арасында, Малуа өзені арқылы Мавританияға, Геркулес бағаналарына дейін, содан кейін Тиррен теңізіне. Геффри Бруттың Дианадан болжам алғаннан кейін жасаған саяхатында дәл осы жерлердің реттілігін қолданады және тіпті Бруттың Геркулес бағаналарынан Тиррен теңізіне қайтуын Сиреналардан қашумен түсіндіреді. «Британия патшаларының тарихында» осы оқиғада Брут Тиррен теңізінің «жағалауында» Коринейді табады.

Гогмагогтың қашып кетуі

Кориней мен Гогмагог арасындағы шайқас «Британ патшаларының тарихында» Солтус Гоемагог деп аталатын жерде аяқталғаны сипатталады, Геффридің айтуынша, бұл жер әлі де сол атаумен белгілі. Орта ағылшын прозасы «Брут» (шамамен 1419 ж.) олардың шайқасын «Тоттенде» (Тотнес, Девон) деп көрсетеді, мұнда Корниус пен Брут «Британ патшаларының тарихында» жатып қалған, ал Холиншедтің жылнамаларында (1577) «Гогмагогтың секіруі» Доверде болған. Зерттеуші Питер Бартрум бұл оқиғаның Плимут-Хоудағы шөпке қашалған екі алыптың бейнесіне негізделген болуы мүмкін деп болжайды. Антиквар Ричард Керю шайқас Тотнеске жақын жерде басталғанын, бірақ Плимут-Хоуда аяқталғанын, онда Корниус пен Гогмагогты бейнелейтін суреттер болғанын сендірді; ол оларды «Корнуолл зерттеуінде» (1602) былай сипаттады: «Плимуттың Хоуында жерге екі адамның суреті қашалған, бірі үлкен, екіншісі кішкентай, қолдарында дубинкалар ұстап (оларды Гог Магог дейді) және (мен білгенімдей) қала тұрғындарының бұйрығымен қажет болған жағдайда жаңартылады, бұл маңызды оқиғаның ескерткіші болуы керек». Кейінірек Джон Аллен Джайлс сияқты тарихшылар бұл ұсынысты ең мүмкін орын деп қабылдады. Суреттер 1665 жылы Корольдік цитадель салынысымен жойылды. 2021 жылы суретші Чарльз Ньюингтон бұрынғы суреттер мен Корниус және Гогмагог оқиғасынан шабыт алып, цитадельдің төменгі жағындағы шөптік жағалауға Корниус пен Гогмагогты салды.

Кейінгі дәстүрлер

Бұл аңыз кейінірек жазған Майкл Дрейтон мен Джон Милтонның еңбектерінде сақталған. "Локрин" (1595) пьесасы, Шекспирге жатқызылатын туынды, Корнейді Бруттың екі бауырының бірі – Ассарахустың қасында, Гвендолина мен Трасимахтың әкесі ретінде басты кейіпкер етіп көрсетеді. Корней Бруттың "Лестригон далаларында" табылған, содан кейін Галлиялық Гоффарийдің бауыры Гателуспен шайқасқан. Ол сексен жеті жылдан астам өмір сүріп, Хумбер ханмен болған шайқаста алған жарақатынан көз жұмады және Локриннің құлдырауын көру үшін қайта оралады. Оливер Мэтьюстің "Салоп қаласы" (1616) еңбегінде "Троний, Корнуолл герцогы, кейін Корнеус деп аталған" деп айтылады. Корнейдің бойы туралы айтқанда, ол Бруттың серіктерінің арасында ең ірісі ретінде орта ғасырлық ағылшын прозасында суреттелген. Рафаэль Холиншед Корнейдің алып емес екенін, бірақ Архитрений атты дереккөзді атап өтеді, ол Корнейді 12 кубит (18 фут) бойындағы адам деп сипаттайды. Жергілікті халық арасындағы әңгімеге сәйкес, Корней Франциядағы Корнуэль аймағының ежелгі астанасы – Кимпер қаласын құрған.