Кіріспе
Бразилияның Сергипе штаты – Бразилияның штаты. Солтүстік-шығыс аймақта Атлант мұхитының жағалауында орналасқан Сергипе географиялық ауданы бойынша Бразилиядағы ең кішкентай штат болып табылады, Федералдық округтан ғана үлкен. Сергипе оңтүстік және батыста Баия штатымен, солтүстікте Алагоас штатымен шектеседі. Аракажу – штаттың астанасы және ең ірі қаласы; штат 75 муниципалитетке бөлінеді. Штат Бразилия халқының 1,1%-ын құрайды және Бразилияның ЖІӨ-нің 0,6%-ын ғана өндіреді. Штаттың астанасы Аракажу (2003 жылы халқы 479 767 адам), Cotinguiba өзенінің төменгі ағысында немесе сағасында, жағалауға жақын жерде орналасқан. Бұл өзеннің кіреберісіндегі құмдық өте қауіпті, ал порты тек жеңіл су тартатын жағалау кемелеріне ғана қызмет көрсетеді. Қала құмды жазық жерде орналасқан, ал қала шекарасында құм төбелері бар. 1911 жылы негізгі қоғамдық ғимараттардың ішінде аяқталмаған екі мұнарасы бар үлкен қарапайым шіркеу, үкімет сарайы, заң шығару залдары, мемлекеттік мектеп және мемлекеттік аурухана болды. 2022 жылғы халық санауы келесі деректерді көрсетті: 1 361 504 қоңыр (көп ұлтты) адам (61,6%), 556 908 ақ адам (25,2%), 283 960 қара адам (12,8%), 4 580 үнді адам (0,2%), 2 978 азиялық адам (0,1%).
Sergipe , officially State of Sergipe, is a state of Brazil. Located in the Northeast Region along the Atlantic coast of the country, Sergipe is the smallest state in Brazil by geographical area at , larger only than the Federal District. Sergipe borders Bahia to the south and west and Alagoas to the north. Aracaju is the capital and the largest city in the state; the state is divided into 75 municipalities. The state has 1.1% of the Brazilian population and produces only 0.6% of the Brazilian GDP. The capital of the state is Aracaju (pop. 479 767 in 2003), on the lower course or estuary of the Cotinguiba River, near the coast. The sandbar at the entrance to this river is exceptionally dangerous, and the port is frequented only by coasting vessels of light draught. The city is found on a sandy plain, and there are sand dunes within the city limits. In 1911, the main public buildings included a large plain church with unfinished twin towers, the government palace, the legislative halls, a public school and public hospital. The 2022 census revealed the following numbers: 1,361,504 Brown (Multiracial) people (61.6%), 556,908 White people (25.2%), 283,960 Black people (12.8%), 4,580 Amerindian people (0.2%), 2,978 Asian people (0.1%).
Білім
Португал тілі – ресми мемлекеттік тіл, демек мектептерде басты тіл ретінде оқытылады, бірақ ағылшын және испан тілдері ресми жоғары мектеп оқу жоспарының құрамына кіреді.
Экономика
Өндірістік сектор ЖІӨ-нің ең ірі бөлігін құрайды, ол 53,9%-ға жетеді, одан кейін қызмет көрсету секторы 39,1% құрайды. Ауыл шаруашылығы ЖІӨ-нің 7% құрайды (2004 жылғы деректер). Сергипе штатының экспорт тауарындары: апельсин шырыны – 66,1%, карбамид – 20,8%, былғары және аяқ киім – 4,6%, тоқыма бұйымдар – 2,3%, басқа да шырындардың түрлері – 2% (2002 жылғы деректер). Сергипе Бразилия экономикасындағы үлес – 0,7% (2004 жылғы деректер). Сергипе экономикасы негізінен қант қамысы (2018 жылы қант пен этанол өндіру үшін 2 миллион тоннадан астам өндірілді), кокос (2017 жылы Бразилиядағы екінші ірі өндіруші, 234 миллион жеміс), апельсин (2018 жылы Бразилиядағы алтыншы ірі өндіруші, 354 мың тонна) және маниока (2018 жылы 153 мың тонна өндірілді) өндірісіне бағытталған. Сонымен қатар, шағын көлемде былғары және тоқыма өнеркәсібі де бар. 2017 жылы Сергипе штатының өнеркәсіптік ЖІӨ-сі 7 миллиард реалды құрады, бұл ұлттық өнеркәсіптің 0,6%-ына тең. Өнеркәсіпте 67 231 адам жұмыс істейді. Басты өнеркәсіптік секторлар: Құрылыс (33,1%), Электрмен жабдықтау және сумен қамтамасыз ету сияқты өнеркәсіптік коммуналдық қызметтер (29,0%), Тамақ өнімдері (9,9%), Металл емес минералдар (2,8%) және Химия (2,2%). Осы 5 сектор штаттың өнеркәсібінің 77,0%-ын қамтиды. Бразилияның федералды үкіметі мұнай және табиғи газ өнеркәсібінің дамуын да қолдау көрсетуде.
Әуежай
Аракажу – Санта-Мария халықаралық әуежайы 1952 жылғы 30 қазанда ұзындығы 1200 метр болатын ұшу-қону жолағымен ашылды. 1958 жылға дейін әуежайға кіру жолы болмағандықтан, оны салғаннан кейін жұмыс тиімділігі артты. 1961 жылы ұшу-қону жолағы 1500 метрге дейін ұзартылды, ал 1962 жылы жолаушылар терминалы салынды. 1975 жылдың ақпанында әуежайдың басқару құқығы Infraero компаниясына берілді. 1993 жылы әуежайдың ұшу-қону жолақтары қазіргі 2200 метрлік конфигурациясына жетті. Жолаушылар терминалы да бірнеше рет жаңартылды, ал 1998 жылы Аракажу 10 мың шаршы метрлік жаңа ғимаратқа ие болды. Санта-Мария әуежайын Aena Brasil компаниясы 2020 жылы басқаруға кірісті, бұл компания 2019 жылы өткен Ұлттық азаматтық авиация агенттігінің (Anac) концессиялық аукционында жеңіске жеткенінен кейін болды.
Автомобиль жолдары
Сергипедегі басты магистральдық жолдар – BR 101, BR 235 және BR 349. Бразилия Федералдық Үкіметіне тиесілі BR 101 жолы 1997 жылдан бері кеңейту жұмыстарын жүзеге асырып келеді, бірақ 27 жыл өткен соң, 2024 жылы Сергипеде олар әлі де толыққанды аяқталған жоқ. 206 шақырымға созылған BR 101 штатта саяхат ететін азаматтар үшін ең маңызды жол саналады. Ол Солтүстік-Шығыс штаттарын байланыстырады және астана Аракажуға жету үшін ең көп қолданылатын жолдардың бірі болып табылады. BR 101 – штаттың байлығын қозғайтын арна, себебі аймақта өндірілетін қант қамысы мен Баиядан Сергипе портына тасымалданатын темір кенін осы арқылы тасымалдау жүзеге асырылады.
Порттар
Инасио Барбоса теңіз терминалы TMIB, Porto da Barra dos Coqueiros немесе Porto de Sergipe деп кеңінен танымал, Бразилияның Сергипе штатындағы Аракажу қаласының маңындағы Барра-дос-Кокеирос муниципалитетінде орналасқан. Бұл штаттың жалғыз порты. Жеке меншіктегі, көп мақсатты, жалпы жүктерді тасымалдауға маманданған теңіз терминалы. Оның су айдыны 10,5 метрге жетеді, ал ең басты артықшылығы – жаңа жобаларды салуға арналған 2 миллион м² артқы айманы, оның 800 мың м² қазірдің өзінде кедендік бақылауда. Порттың осы аймағында сондай-ақ Statkraft компаниясы басқаратын 35 МВт орнатылған қуаты бар Барра-дос-Кокеирос жел электр стансасы және Eneva компаниясы басқаратын Porto de Sergipe термоэлектр кешені орналасқан, ол Бразилия мен Латын Америкасының ең ірі табиғи газға арналған жылу электр стансасы болып табылады және 1,6 ГВт орнатылған қуаты бар.
Спорт
Мемлекетте көптеген кәсіби футбол командалары бар, мысалы, Club Sportivo Sergipe, Аракажу қаласынан шыққан Associação Desportiva Confiança және Итабаяна қаласынан шыққан Associação Olímpica de Itabaiana. Лагарто Футбол Клубы – Сергипедегі тағы бір маңызды клуб, ол бразилиялық және испан азаматтығын алған футболшы Диего Костаның туған жері Лагарто қаласынан.
Сан-Кристовао
Сан-Кристовау – елдің төртінші ескі қаласы және 1855 жылға дейін Сергипе штатының астанасы болды. Ол қазіргі астана Аракаджудан шамалы қашықтықта орналасқан. Жоспарлы қалалық елді мекен болғандықтан, қалада отарлық дәуірден бастау алған шіркеулер мен діни кешендер бар. Осы ескерткіштердің көп бөлігі Сан-Франциско алаңының төңірегінде жинақталған. 1939 жылы Сан-Кристовау Бразилияның Ұлттық тарихи және көркемдік мұра институты (IPHAN) тарапынан Ұлттық қазына деп жарияланды. Жақында, 2010 жылы Сан-Кристовау қаласындағы Сан-Франциско алаңы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енді.
Шыңго каньоны
Оның ішінде қызықты пейзаж, тас формациялары, таза су, экологиялық жолдар, Каатинга тақырыпты паркі, жасыл өсімдіктер және әртүрлі флора мен фауна бар. Шыңго каньоны Сан-Франциско өзенінің жағасында, Канинде-ду-Сан-Франциско қаласында орналасқан. Бұл өзен әлемдегі ең кеме жүретін бесінші өзен. Өзен 170 метрге дейін тереңдігі бар, 65 шақырымға созылып, кейбір жерлерде 50 мен 300 метр аралығында ені бар. Каньонның су көлемі шамамен 3,8 миллиард куб метрді құрайды. Сержипе штатының Альто-Сертао аймағындағы осы алып жартастардың арасымен саяхаттау – естен кетпейтін тәжірибе. 50 метрлік биіктіктегі каньондар мен 190 метрге дейін тереңдігі бар көлді қоршап тұрған әсем аңғарлар бар. Бұл тау жыныстары 8000 жылдан астам бұрын осы жерде өмір сүрген алғашқы тұрғындардың іздерін сақтайды. Сонымен қатар, Лампиаоның заңгерлер тобымен бірге осы жерде болғанына куәлік ететін дәлелдер де бар. Посо Редондодағы Ангико жолы сол атпен аталатын үңгірге жетелейді, онда Лампиао, Мария Бонита және тағы тоғыз заңгер өмірінен айырылды. Аракажу қаласынан Канинде-ду-Сан-Францискоға орналасқан Шыңго каньоны – аймақтағы ең танымал тас формацияларының бірі және құрғақ солтүстік-шығыс аймағының ландшафтын сәндеп тұрады. Жыл бойы ыстық болады, бірақ желтоқсан мен қаңтар айларында соғатын күшті жел температураны жайлы деңгейде ұстап тұрады. Мамыр мен тамыз айларында жиі жаңбыр жауады.
Сергипе жағалаулары
Сергипе кең жағалауға ие, ол Бразилия мен әлемнен келген туристер үшін өте тартымды. Мөлдір, жасыл су мен ақ құм назар аударады. Аракажу астанасы да Бразилиядағы ең жақсы серуендеу жолы бар жағажай деп есептелетін Прая де Аталая жағажайымен ерекшеленеді. Астанадан тыс, Сергипе жағалауы өзінің ерекшелігі үшін жоғары бағаланады: штаттың оңтүстігінде орналасқан Praia do Saco (Эстансия муниципалитеті) жағажайы француз журналы Les Voyageurs тарапынан әлемдегі ең жақсы 100 жағажайдың бірі деп танылды. Мұнда туристер құм төбелерімен және Сергипеге тән кең жағалау жолағымен кездеседі; Прая да Коста (Барра дос Кокеирос), Сан-Франциско өзенінің дельтасы (Брежу-Гранде), Прая-де-Пирамбу (Пирамбу) – штаттың туризмін жақсартатын басқа да жағажайлар. Аракажудағы Ваза-Баррис өзенімен катамаранмен жететін Croa do Goré құмды тілімшесі мен Ilha dos Namorados сияқты өзен жағажайларын да атап өткен жөн.
Ту
Сергипе штатының туындағы жұлдыздар штаттың өзен сағаларының санын көрсетеді, ал жасыл және сары жолақтар Сергипе штатының Бразилияның қалған бөлігімен бірігіп кеткенін білдіреді. Тудың дизайнын бизнесмен Хосе Родригес Бастос Коэльо жасаған. Ол Бразилия кемелері өздерінің шыққан штатын анықтау үшін туларды тасуы керек деп ойлаған. Ту 1920 жылғы 19 қазанда ресми түрде қабылданды. 1937 жылы диктатор Гетулио Варгас барлық штат туларын және символдарды жойды, бірақ 1946 жылы олар қайтадан қолдануға рұқсат етілді. 1951 жылы Сергипе заң шығарушы органы штат туын қайта жаңарту мәселесін қарастыра бастағанда, штаттың әрбір муниципалитеті үшін бір жұлдыздан болуы үшін жұлдыздардың санын өзгертуге шешім қабылдады. 1952 жылы бұл жаңа дизайннан бас тартылып, бастапқы 5 жұлдызды дизайн қайта қолданылды.