Кіріспе

Суретші

Станислав Шукальский (13 желтоқсан 1893 – 19 мамыр 1987) – Чикаго қайта өрлеуіне қатысқан поляк мүсіншісі және суретшісі. Шукальскийнің өнері египеттік, славяндық және ацтектер сияқты ежелгі мәдениеттердің ықпалымен, сонымен қатар арт-нуво элементтерімен, 20 ғасыр басындағы еуропалық модернизмнің – кубизм, экспрессионизм, футуризм және Колумбтан бұрынғы өнердің түрлі бағыттарымен үйлеседі. 1920 жылдары ол Польшаның "қазіргі замандағы ең ұлы суретшісі" деп жарияланды. Оның өнер стилі "Бұрылған классицизм" деп аталды. Ол сондай-ақ, барлық адам мәдениеті топан судан кейінгі Пасха аралынан тараған және адамзат Ети ұлдарымен ("Етинсины") – Ети мен адамның ұрпақтарымен мәңгілік күресте екенін жобалайтын, ғылыми негізі жоқ зерматизм тарихи теориясын жасады.

Польша мен Чикаго арасында

Шзукальский Конгресс Польшасының Варта қаласында дүниеге келді және Гидледе өсті. Ол анасы Констанция және қарындасы Альфредамен бірге 1907 жылғы 27 маусымда Нью-Йоркке келді, содан кейін әкесі Дионизи Шзукальскийге қосылу үшін Чикагоға барып қоныстанды. Мүсіншілікке бала кезінен дарынды болған ол 13 жасында Чикаго өнер институтына оқуға түсті. Бір жыл өткен соң, мүсінші Антони Попиел Шзукальскийдің ата-анасын оны Польшаға қайтаруға көндірді. АҚШ-қа оралғаннан кейін Шзукальский Чикагодағы өнер ортасына қосылды. Ол 1916 және 1917 жылдары өнер институтында екі жеке көрме өткізді, сондай-ақ 1919 жылы прогрессивті Өнер клубында бір көрме ұйымдастырды; ол өнер институтындағы жылдық іріктеу көрмелерінде де тұрақты түрде қатысты. 1922 жылы ол Чикаго қоғамының белгілі мүшесі доктор Сэмюэл Дж. Уокердің қызы, суретші Хелен Уокерге үйленді.

Мицкевич ескерткіші Вильнюсте

Адам Мицкевичтің (поляк ақыны, драматург және саяси белсенді) ескерткіші Вильнюс қаласында орнатылуы үшін ұсынылған алғашқы жобаны Вильнюс университетінің (кейіннен Екінші Польша Республикасындағы Стефан Батори университеті) Збигнев Пронашко ұсынды. Алайда, 1925 жылдың мамыр айында ескерткіш дизайны бойынша конкурс жарияланды. Қырқысу атмосферасы ескерткіш комитетін жаңа конкурс ұйымдастыруға итермеледі, бұл жолы қатысуға шақырылған суретшілердің ғана жобалары қабылданды. 1926-1928 жылдары Еуропаны аралағаннан кейін, Сукальский Польшаның Краков қаласына барды, онда 1929 жылы ретроспективті көрме өткізді. 1932 жылы ол Хеленмен ажырасты. 1914 жылы Сукальскиймен танысқан Бен Хехт, 1954 жылы жарық көрген "Ғасыр баласы" атты автобиографиясында Сукальскийді былай деп сипаттады: "Жыйырма жыл бойы менің досым ондаған кәсіпкерлерді құлатқан апаттарды бастан өткерді. Ауру, кедейлік және аштық оны қинады. Күрескен кезінде ол тек сыншылардың айқайларын және ұшқынды әжуаларын ғана естіді. Бірақ мен оны 1934 жылы көргенде, билікке толы, көздері жеңіспен күлімдеген адамды көрдім". 1934 жылдың қыркүйегінде Голливудта Сукальский Джоан Ли Донованға (1910 жылы туған) үйленді, ол Чикагодағы оның қызының балабақшадағы мұғалімі болған.

Польшаға оралу

1936 жылы Шукальский қаржы министрінің қолдауымен Польшаға оралды. Ол бірнеше мүсіндерді, ең бастысы Болеслав Хробри ескерткішін жасады, сондай-ақ Катовицедегі Силезия мұражайының фасадын және сол қаладағы жергілікті әкімшілік ғимаратын безендірді. Үкімет оған Варшавадағы ең үлкен студияны берді және оны Шукальский атындағы ұлттық мұражай деп жариялады. Бірақ екеуі Польшадан қашып, АҚШ-қа қайта оралды. Шукальский өзінің сатылмаған барлық туындыларын Польшаға әкелді, өнеріне арналған мұражай салу мүмкіндігі оны ынталандырды; алайда, бұл жобалар Шукальскийдің жақын достарынан әрі жүрген жоқ. 1971 жылы бұрын «Mad Magazine» журналының суретшісі Базил Вольвертонның туындыларына маманданған баспагер Гленн Брей Шукальскиймен танысып, достасты, және көптеген достарын оған таныстырды. Брей 1980 жылы Шукальскийдің өнері мен философиясын қамтитын «Жеміс-жидекке толы ойыс / Көр! Протонг» және 1982 жылы «Ішкі портреттер» атты кітаптарды жариялады. Осы кітаптардың арқасында Джордж Ди Каприо, Леонардо Ди Каприоның әкесі де Шукальскиймен байланысқа түсті; Ди Каприо дереу Шукальский мен оның әйелімен жақын дос болып кетті. Шукальскийнің ізбасарларының қатарында Леонардо Ди Каприо да бар, ол 2000 жылы Лагуна өнер мұражайында «Күрес» атты жеке көрмеге демеушілік жасады, сондай-ақ Рик Гриффин, Ричард Шарп Шевер, Роберт Уильямс, Г. Р. Гигер, «Tool» тобы және «Шукальский – 20-шы ғасырдың Микеланджелосы. Ал болашақта да солай болады» деген пікір білдірген Эрнст Фукс та бар.