Кіріспе
Ерітілген заттың мөлшері еріткіштің массасына бөлінген шама. Химияда молалық – ерітіндідегі ерітілген заттың мөлшерінің еріткіштің массасына қатысты өлшенуі. Бұл, белгілі бір ерітінді көлеміне негізделген молярлық анықтамасынан өзгеше. Молалықты анықтау үшін көбінесе килограммға моль (моль/кг) бірлігі қолданылады. 1 моль/кг концентрациялы ерітінді кейде 1 мольдік деп те аталады. Моль/кг бірлігі молярлық массаның әдеттегі г/моль немесе кг/кмол емес, кг/моль түрінде берілуін қажет етеді.
In chemistry, molality is a measure of the amount of solute in a solution relative to a given mass of solvent. This contrasts with the definition of molarity which is based on a given volume of solution. A commonly used unit for molality is the moles per kilogram (mol/kg). A solution of concentration 1 mol/kg is also sometimes denoted as 1 molal. The unit mol/kg requires that molar mass be expressed in kg/mol, instead of the usual g/mol or kg/kmol.
Шығу тегі
Молярлық термині ерітіндідегі молярлық концентрация сияқты қалыптасады. Молалдылық интенсивті қасиеті және оның қазір қолданылмайтын молал сөздік бірлігі алғаш рет 1923 жылы Г.Н. Льюис пен М. Рэндаллдың «Термодинамика және химиялық заттардың бос энергиясы» деген басылымында жарияланған. Бұл екі термин бір-бірімен шатастырылуы мүмкін болғанымен, сұйылтылған сулы ерітіндінің молярлығы мен молалдығы шамалы айырмашылыққа ие, себебі бір килограмм су (еріткіш) бөлме температурасында 1 литр көлемді алып жатады және еріген заттың аз мөлшері көлемге көбінесе әсер етпейді.
Бірлік
Молалықтың SI бірлігі – еріткіштің килограмына шаққандағы моль саны. 3 моль/кг молалылығы бар ерітінді көбінесе "3 мольдық", "3 м" немесе "3 м" деп сипатталады. Дегенмен, SI бірліктер жүйесіне сәйкес, өлшеулер жөніндегі АҚШ-тың уәкілетті органы – Ұлттық стандарттар және технология институты "мольдық" термині мен "m" бірлік белгісін қолданудан қалдырған және SI жүйесінің моль/кг немесе оған ұқсас бірлігін қолдануды ұсынады.
Артықшылықтар
Молалдылықты концентрация өлшемі ретінде пайдаланудың басты артықшылығы – молалдылық еріген зат пен еріткіштің массаларына ғана тәуелді, ал олар температура мен қысымның өзгеруіне байланысты өзгермейді. Керісінше, көлемдік жолмен дайындалған ерітінділер (мысалы, молярлық концентрация немесе массалық концентрация) температура мен қысым өзгергенде өзгеруі мүмкін. Көптеген жағдайларда бұл маңызды артықшылық, себебі заттың массасы немесе мөлшері көбінесе оның көлемінен маңыздырақ болады (мысалы, шектеуші реагент есебінде). Молалдылықтың тағы бір артықшылығы – ерітіндідегі бір еріген заттың молалдығы басқа еріген заттардың болуына немесе болмауына тәуелді емес.
Проблемалық аймақтар
"Қатынастар" бөлімінде (төменде) тізілген басқа құрамына қатысты барлық қасиеттерден өзгеше, молялитет кездейсоқ қоспаның қайсысы "еріткіш" деп аталатынын таңдауға байланысты. Егер қоспада тек бір таза сұйық зат болса, таңдау айқын, бірақ барлық ерітінділер осылай емес: спирт-су ерітіндісінде, олардың кез келгенін еріткіш деп атауға болады; қорытмада немесе қатты ерітіндіде нақты таңдау жоқ және барлық құрамдас бөліктерді теңдей қарастыруға болады. Мұндай жағдайларда, массалық немесе мольдық үлес артықшылыққа ие құрамына қатысты сипаттама болып табылады.
Осмолалық
Осмолалық – ерітіндінің осмостық қысымына әсер ететін заттарды ғана ескеретін молалықтың бір түрі. Ол килограмм суға шаққандағы еріген заттың осмольдерімен өлшенеді. Бұл өлшем медициналық зертхана нәтижелерінде осмолярлықтың орнына жиі қолданылады, себебі оны ерітіндінің қату температурасын төмендету арқылы немесе криоскопиямен анықтауға болады (қ. қараңыз: осмостат және коллогативтік қасиеттер).