Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытай Республикасының президенті (1855–1939)
President of the Republic of China (1855–1939)
Сюй Шичан (Хсу Ши-чан; ; әдеп аты: Юрен (Чу Жэнь; 菊人); 20 қазан 1855 – 5 маусым 1939) – Пекинде 1918 жылдың 10 қазанынан 1922 жылдың 2 маусымына дейін Қытай Республикасының президенті қызметін атқарған қытай саясаткері. Бейяң үкіметінің тұрақты президенті болған жалғыз азаматтық қызметкер, сонымен қатар оның президенттік мерзімі Соғыс лордтары дәуіріндегі ең ұзақ мерзім болды. Бұрын Цинь әулеті кезінде Императорлық кабинет министрі болған.
Xu Shichang (Hsu Shih chang; ; courtesy name: Juren (Chu jen; 菊人); October 20, 1855 – June 5, 1939) was a Chinese politician who served as the President of the Republic of China, in Beijing, from 10 October 1918 to 2 June 1922. The only permanent president of the Beiyang government to be a civilian, his presidency was also the longest of the Warlord Era. Previously, he was Minister of the Cabinet of the Imperial Cabinet during the Qing Dynasty.
Өмірбаян
Сюй Шичанның ата-тегі Цзэцзян провинциясының Нинбо қаласындағы Инсян округінде (қазіргі Инчжоу ауданы) болды. Вэйхуй қаласында (Хэнань провинциясы) туған ол Юань Шикайдың ең жақын досы еді. Бір кезде ол Үш Солтүстік-Шығыс провинциясының бас губернаторы болды, Кинг ханзадасы кабинетінде министр қызметін атқарды және Қытай императоры Пуйиге сабақ берді. Цинь әулетінің соңында Сюй, азаматтық болса да, бас штаб бастығы болып тағайындалды. Монархия құлатылғаннан және Қытай Республикасы құрылғаннан кейін, 1912 жылы Юань Шикай оны мемлекеттік министр етіп тағайындады, себебі соңғысы бұл Циньнің роялистер партиясын жібіткенін үміттенеді. Сюй 1915 жылдың соңында Юаньның императорлық амбицияларына наразылық білдіріп, мемлекеттік хатшы (премьер-министр) лауазымынан кетті. 1916 жылдың 22 наурызында Юань монархиядан бас тартқаннан кейін ол лауазымына қайта оралды. Оның президент болып сайлануына негізінен Дуан Цируи және оның Анхуэй тобы себепкер болды. Ол Бейян армиясымен тығыз байланыста болғандықтан, сондай-ақ Чжили және Анхуэй кликаларына бейтарап болғандықтан таңдалды. Өзінің әскери күші болмағандықтан, билікте қалу үшін Дуан, Чжилидің жетекшісі Цао Кун және Фэнтяньдің жетекшісі Чжан Цзолинді бір-біріне қарсы ойнауға мәжбүр болды. Сюй монархияның соңында қалпына келтірілетініне сенді және Пуйиді қазіргі заманғы әлемнің қиындықтарына дайындау үшін Реджинальд Джонстонды Пуйиге «саяси ғылым, конституциялық тарих және ағылшын тілі сияқты пәндерді» оқыту үшін шақырды. 1918 жылдың 18 қарашасында Пекинде Қытайдың Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңісін тойлап үлкен шара ұйымдастырды. Бірақ ол Ресей азамат соғысына одақтастардың араласуына әскерлерін кіргізді. Сунь Ятсеннің қарсыласы Конституциялық қорғаныс үкіметімен келісімге келді, ал зиялыларға көбірек еркіндік берілді. Бұл Франциядан келген хабарлар Дуан Цируидің Жапонияға Шандондағы неміс территориясын уәде еткенін көрсеткенге дейін жалғасты. Үлкен студенттік наразылық (Мамыр төртінші қозғалысы) Сюйдің жаппай тұтқындауларға әкелді. Ма Цзюнь (馬駿), мұсылман, Версаль келісіміне қарсы наразылыққа жетекшілік етті. Делегация елге қайтарылды және Қытай Версаль келісіміне қол қоюдан немесе ратификациялаудан бас тартты. Нәтижесінде, Чжили және Анхуэй кликалары арасындағы шайқас күйреп, Дуан шешулі жеңіліске ұшырады. Бұл биік әскери әміршіліктің дәуіріне әкелді. 1920 жылы оңтүстікпен қақтығыс қайта жанданды, сонымен қатар ол Моңғолияны қайтарып алуға да сәттілікке жете алмады. Сюйді ешқашан ұнатпаған Цао Кун оны лауазымынан қуғызып, Ли Юаньхонгты қайта қызметке қойды.
Xu Shichang's ancestral hometown was Yinxian County (current Yinzhou District), Ningbo, Zhejiang Province. Born in Weihui, Henan, he was Yuan Shikai's closest friend. He was at one time the Viceroy of the Three Northeast Provinces, served as minister of the cabinet in Prince Qing's Cabinet, and tutored Emperor of China Puyi. At the end of the Qing dynasty, Xu was made chief of the general staff despite being a civilian. Following the overthrow of the monarchy and the Republic of China's establishment, he was appointed minister of state by Yuan Shikai in 1912, as the latter hoped that this would appease the pro Qing Royalist Party. Xu resigned as secretary of state (premier) in protest to Yuan's imperial ambition in late 1915. He resumed his post after Yuan abandoned monarchism on 22 March 1916. His election as president was largely engineered by Duan Qirui and his Anhui clique. He was chosen because he was a civilian yet had close ties to the Beiyang Army and was neutral to both its Zhili and Anhui cliques. Lacking any military power of his own, he had to play Duan, Zhili leader Cao Kun, and Fengtian leader Zhang Zuolin against each other to stay in power. Xu believed the monarchy would eventually be restored, and to prepare Puyi for the challenges of the modern world had hired Reginald Johnston to teach Puyi "subjects such as political science, constitutional history and English". He held a massive celebration in Beijing for China's victory in World War I on 18 November 1918. However, he then brought troops into the Allied intervention in the Russian Civil War. A ceasefire with Sun Yat sen's rival Constitutional Protection government was declared and intellectuals were given greater freedom. This lasted until news from France showed how Duan Qirui promised German territory in Shandong to Japan. Large student protests (May Fourth Movement) led to Xu cracking down with mass arrests. Ma Jun (馬駿), a Muslim, led protests against the Versailles Treaty. The delegation was ordered home and China refused to sign or ratify the Treaty of Versailles. Consequently, the shaky alliance between the Zhili and Anhui cliques collapsed with Duan decisively defeated. This led to the era of high warlordism. Conflict with the south flared again in 1920 and he also failed to retake Mongolia. Cao Kun, who never liked Xu, pressured him out of office and restored Li Yuanhong.