Кіріспе

Қытай дипломаты (1899–1978)

Вэй Тао Мин (; 28 қазан 1899 – 18 мамыр 1978) – қытай дипломаты және мемлекеттік қызметкер. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Қытай Республикасының АҚШ-тағы елшісі, ал Қытай Халық Республикасы БҰҰ-дан Қытай Республикасын ығыстыруға тырысқан жылдары – сыртқы істер министрі болды. Сонымен қатар, ол 1947–1949 жылдары Тайвань провинциясының азаматтық губернаторы болды, генерал-губернатор Чэнь Иді алмастырды. Вэй Тайваньды қолдау және қытай коммунистеріне қарсы тұру үшін АҚШ-тан көмек сұрады.

Ерте өмір

Вэй Тао Минь 1899 жылы Цзянси провинциясының Цзюцзян қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Вэй Тяо Юань – педагог және Сунь Ятсеннің революциялық қозғалысының мүшесі. Вэй Тао Минь алғашқы білімін миссионерлік мектепте алған, бірақ 1918 жылы Кианси (Цзянси) бірінші орта мектебін бітірді. 1919 жылы Францияға көшу алдында бір жыл Пекинде француз тілін оқыды. 1926 жылы Париж университетінен заң докторы ғылымын қорғап, Қытайға оралып, Шанхайда заңгерлік қызметін бастады. Ол Қытай тарихындағы алғашқы әйел заңгер және судья Жэн Юсюге үйленді. Ол Франциядағы Сорбонна университетінде заң ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады және Шанхайдағы француздық соттарда іс жүргізген алғашқы қытай азаматы болды. Жэн әйелдердің некеде өз даусы мен таңдау құқығын жақтады және осыны Қытай Республикасының заңдарына енгізді. Оның "Менің революциялық жылдарым" (1944) атты автобиографиясы күйеуі АҚШ-та елші болып қызмет еткен кезде жарық көрді және қазіргі Қытай тарихының ең бағалы куәліктерінің бірі саналады.

Саяси мансап

Ол Гоминьданға қатысты. 29 жасында Вэй Сот Юаньның президенті болды. 1930 жылдан 1931 жылға дейін Вэй сол кездегі Қытай Республикасының астанасы Нанкиннің арнайы муниципалитетінің әкімі қызметін атқарды. Вэй 1942-1943 жылдардағы Америка доллары облигацияларына қатысты жемқорлық оқиғасында ұлттық үкіметтің ішкі тұлғаларының бірі болды. 1941 жылы Жапония АҚШ пен Ұлыбританияға соғыс жариялағаннан кейін, екі одақтас, британдық Бирманы жоғалтқаннан кейін логистикалық қиындықтарға қарамастан, Қытайды қолдауға тырысты. Екі ел де ұлттық үкіметке көп ақша берді. Ұлттық үкімет инфляцияны тежеу үшін 200 миллион АҚШ долларын артық фабиді сіңіру үшін пайдалануға шешім қабылдады. Теория бойынша, қытайлық сатып алушылар облигацияларды ресми бағамен фабимен сатып алып, Жапонияны жеңгеннен кейін облигациялар төленгенде доллармен төленеді. Америка доллары облигациялары 1942 жылдың 24 наурызында шығарылды. Халықтың жауабы нашар болды, облигациялар аз сатылды. 1943 жылдың қазан айында Х.Х. Кунг Чан Кай-Шекке құпия хат жолдап, облигация сатуын тоқтатуды сұрады. 1943 жылдың 15 қазанында жазылымдар жабылды және орталық банктың өкілі барлық облигациялар сатылды деп жалған мәлімдеме жасады. Кейін құпия түрде ішкі тұлғалар қалған облигацияларды қара нарықта алынған валютамен сатып алды. Нәтижесінде Вэй, Кунг, Лонг Юн, Сун отбасының мүшелері және басқалар сияқты ұлттық үкіметтің ішкі тұлғалары үшін күтпеген пайда болды. 1942 жылдың қыркүйегінен 1946 жылға дейін АҚШ-тағы елші ретінде Вэй Қытай Республикасына жапондық басқыншылыққа және коммунистік бүлікшілікке қарсы тұру үшін американдық материалдық және әскери көмек алуға көмектесті. Оның жария мәлімдемелері New York Times газетінде жарияланды және ол Сонг Мэйлинге Вашингтон мен Нью-Йоркке сапарларында сүйемелдеді. Ол 1945 жылдың қазанында жеке себептермен қызметінен кетіп, оның орнына Сент-Джеймс сотының елшісі Веллингтон Ку келді. 1944 жылы Вэйдің әйелі Чжэн Юсю SS "China Victory" кемесін суға түсірді. Салтанатта ежелгі қытайлық теңіз құдайларына дұға жасалды және дәстүрлі американдық шампан бөтелкесін сындыру салты орындалды. Кеме суға түсірілгенде құрметті қонақ ретінде Лос-Анджелестегі Қытай консулының әйелі Т.К. Чанг болды. SS "China Victory" Calship кеме жасаушылығынан шыққан алғашқы "Жеңіс" кемесі болды. Тайвань провинциясының губернаторы болған кезінде Вэй азаматтық істер (民政廳), қаржы (財政廳), құрылыс (建設廳) және білім беру (教育廳) департаменттерін құрды. Ол сондай-ақ провинциялық кеңеске (省政委員) он үш мүшені, оның ішінде Тайваньда туғандарды да тағайындады. Губернаторлық қызметтен кейін ол сыртқы істер министрі болды (оның орнына Чэн Цыр шиоу келді). Қытай коммунистік революциясынан кейін Вэй біраз уақыт Гонконгте болды, содан кейін Тайваньға оралды. Вэй 1960 жылдары Қытай Республикасының сыртқы істер министрі қызметін атқарды және Тайбэйге АҚШ-тың қолдауын сақтауға белсенді түрде қатысты. Ол сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында Қытай Халық Республикасының мүшелігін қабылдамау үшін коалиция құрды. 1971 жылы денсаулығына байланысты отставкаға кетті, өйткені Пекиннің ҚХР-ды БҰҰ-дан шығару науқаны сәттілікке жақын болды. Ол 1978 жылдың 18 мамырында Тайбэйде 79 жасында қайтыс болды.