Кіріспе

1801-1804 жылдар аралығында Ұлыбританияның премьер-министрі Генри Аддингтон, Сидмут виконты

Генри Аддингтон, 1-ші Сидмут виконты (30 мамыр 1757 – 15 ақпан 1844) – британдық тори саясаткері, Ұлыбританияның премьер-министрі қызметін атқарған. Аддингтон 1802 жылы Амиен келісімін жасауымен танымал, бұл Наполеон Франциясымен жасалған, Француз революциялық соғыстары кезінде Екінші коалицияның аяқталуын білдірген, тиімсіз бейбітшілік шарты болды. Осы келісім бұзылғанда, Аддингтон одақтастарсыз соғысты қайта бастады. Ол үшінші коалиция соғысына дейін салыстырмалы түрде әлсіз қорғаныс шараларын жүргізді. Ол премьер-министр лауазымында Аддингтоннан бұрын болған Уильям Питт кішінің пайдасына қызметтен алынды. Аддингтон сонымен қатар 1812-1822 жылдар аралығында ішкі істер министрі болып қызмет еткен он жылдық кезеңде демократиялық реформалардың жақтаушыларына қатысты реакциялық шаралар қолданғанымен де белгілі. Ол 1782 жылы құрылғаннан бері осы лауазымды үздіксіз ең ұзақ қызмет еткен адам.

Отбасы

Генри Аддингтон – Питтің ескісінің дәрігері Энтони Аддингтонның және Рев. Хавиленд Джон Хайлидің, Рединг мектебінің директорының қызы Мэри Аддингтонның ұлы болды. Әкесінің лауазымының нәтижесінде Аддингтон бала кезінде Уильям Питтің кішісімен дос болды. Аддингтон Рединг мектебінде, Винчестерде және Оксфордтағы Брассенос колледжінде оқыды, содан кейін Линкольн Иннінде құқық тануды оқыды. Ол 1781 жылы Урсула Мэри Хаммондқа үйленді; ол некеге жылына 1000 фунт стерлинг табыс әкелді. Олардың сегіз баласы болды, олардың алтауы ересек жасқа жетті. Урсула Аддингтон 1811 жылы қайтыс болды; 1823 жылы Аддингтон жесір әйелге, 1-ші Барон Стоуэлл Уильям Скоттың қызы Марианна Таунсендке үйленді.

Саяси мансап

Ол 1784 жылы Девизден Парламент мүшелерінің бірі ретінде Халықтар палатасына сайланды және 1789 жылы Халықтар палатасының спикері болды. 1801 жылдың наурыз айында Уильям Питт кіші қызметтен кетті, себебі король Георг III Ирландиядағы католиктерге қатысты саяси шектеулерді алып тастаудан бас тартты (Католиктердің азаттығы), бірақ нашар денсаулық, соғыстағы сәтсіздік, экономикалық құлдырау, ашаршылықтан туындаған қоғамдық тәртіпсіздіктің алаңдатарлық деңгейі және Министрлер кабинетіндегі келіспеушіліктер де ықпал етті. Питт пен король екеуі де Аддингтонның өз қарсылығына қарамастан премьер-министр болып тағайындалуын талап етті, сондай-ақ король мен Питті татуластыруға жасаған сәтсіз әрекеттеріне де қарамастан.

Премьер-министр

Сыртқы саясат оның өкілеттік мерзімінің басты жетістігі болды. Кейбір тарихшылар оны қатаң сынап, Ұлыбританияның ең маңызды қажеттіліктеріне немқұрайлы және бейжай болды деді. Алайда, Томас Голдсмит Аддингтон мен Хоуксбери логикалық, дәйекті және еуроцентристік билік теңгерімін сақтағандарын, олардың әрекеттеріне басшылық еткен қағидалар мен болжамдарға негізделгенін, ал емес хаостық жағдайға түсіп қалғандарын айтады. Аддингтонның ішкі реформалары табыс салығының тиімділігін екі есеге арттырды. Сыртқы істерде ол 1802 жылы Амиен келісімін жасады. Келісім шарттары британ үкіметі қабылдай алатын ең төменгі деңгейде болғанымен, Наполеон Бонапарт британдықтарға одан да жақсы шарттарға келіспес еді. Сонымен қатар, британ үкіметі соғыс шығындарынан, британдық тауарлар үшін континенттік нарықтарды жоғалтудан және екі рет егін нашар өсіп, кең ауқымды ашаршылық пен әлеуметтік толқуларға әкелгеннен кейін бейбітшілік қажеттілікке айналды. 1803 жылдың басына қарай Ұлыбританияның қаржылық және дипломатиялық жағдайы Аддингтонға Францияға соғыс жариялауға мүмкіндік берді, себебі француздар Мальтаның қорғанысы бойынша келісімге келуге дайын емес еді, бұл француз басқыншылығын тойтаруға жеткілікті болмайтындығы анық болды. Осы уақыттан бастап және содан бері Аддингтон соғысты әлсіз жүргізгені және қорғаныс позициясын ұстанғаны үшін сыналып келеді. Алайда, одақтастары болмағандықтан Ұлыбританияның таңдаулары тек қорғанумен шектелді. Ол әскер күшін арттырып, соғысты қаржыландыруға қабілетті салық базасын құрды және бірнеше француз иелігін басып алды. Одақтастар табу үшін Аддингтон Ресей, Австрия және Пруссиямен қарым-қатынасты жақсартты, бұл оның қызметтен кеткеннен кейін жақын арада Үшінші коалиция құрылуына әкелді. Аддингтон сонымен қатар оңтүстік жағалауда Мартелло мұнараларын салу арқылы және 600 000-нан астам қарулы күштерді жинау арқылы француз басқыншылығына қарсы Ұлыбританияның қорғанысын күшейтті.

Табылған балалардың ауруханасы

1802 жылы Аддингтон Лондонның тасталып қалған балалар үйі директорлар кеңесінің өмір бойына вице-президенті лауазымын құрметті түрде қабылдады.

Лауазымнан айыру

Патша оған қолдау көрсеткеніне қарамастан, бұл жеткіліксіз болды, себебі Аддингтон парламенттің екі палатасында да тиісті ықпалға ие болған жоқ. 1804 жылдың мамыр айына қарай Аддингтонның соғыс саясатына бағытталған партиялық сын үш ірі топтың (Гренвилликтер, Фоксиктер және Питтиктер) парламенттік төңкерісіне себеп болды. Олар Аддингтонның үкіметін алмастыруға бейімділік танытты. Аддингтонның басты кемшілігі – өзінің және корольдің жақтастарынан бөлек, парламенттік көпшіліктің адал қолдауын қамтамасыз ете алмауы еді. Бұл, оның орташа деңгейдегі сөйлеу шеберлігімен қосылғанда, оны Питттің парламенттік басқарудағы шеберлігіне және ораторлық өнеріне қарсы осал қалдырды. Питттің 1804 жылдың наурыз айында Аддингтонға қарсы жасаған парламенттік шабуылдары оның парламенттік көпшілігін азайтып, Төменгі палатада жеңіліске ұшырауының алдында қалдырды.

Лорд Президент және Лорд Таза мөрі

Аддингтон маңызды саяси тұлға болып қалды, өйткені ол көптеген депутаттардың қолдауын алған болатын, олар Парламентте оны адал түрде қолдады. 1804 жылдың желтоқсанында Лорд Хоуксберидің аралыққа түсуі арқасында ол Питтпен қайта табысты. Осының нәтижесінде Питт 1805 жылдың қаңтарында оны Кеңес Лорд-президенті ретінде Кабинетке қабылдады, бірақ Аддингтон Парламентте бірге отырудың қиындығын болдырмау үшін оған жұртшылыққа қабылдануын талап етті. Аддингтон 1805 жылдың 12 қаңтарында Девон графтығындағы Сидмуттан Виконт Сидмут титулын алды. Аддингтонның адал жақтастарының үкіметке қолдау көрсетуінің орнына, Питт Аддингтонның әріптесі Букингемшир графына Ланкастер герцогтығының канцлері лауазымын беруге келісті, сондай-ақ оны Кабинеттегі жоғары лауазымның бірінші бос орнына көтеруге уәде берді. Бірақ Мелвилл 1805 жылдың шілдесінде Адмиралтействоның бірінші лорды лауазымынан кеткен кезде, Питт Букингемширдің орнына сэр Чарльз Миддлтонды тағайындап, уәдесін бұзды. Осы сатқындықтың салдарынан Аддингтон мен Букингемшир отставкаға кетіп, барлық жақтастарын оппозицияға көшті. Аддингтон 1806 жылы Питттің орнын басып алған «Барлық таланттар» министрлігінде Лорд Приви-Мөрі болып тағайындалды. Кейін сол жылы ол 1807 жылға дейін Лорд-президент лауазымына қайта оралды. Оның отставкасы, король Георг III қарсылығына қарамастан, Кабинет талқылап отырған Католиктердің эмансипациясының шектеулі шарасына қарсылығын білдіріп, «Таланттар» министрлігінің құлауына себеп болды.

Ішкі істер министрі

Ол 1812 жылы наурыз айында Лорд-президент ретінде үкіметке қайта оралды және сол жылдың маусым айында Ішкі істер министрі болды. Ішкі істер министрі ретінде Аддингтон революциялық оппозицияға қарсы күресті, 1817 жылы habeas corpus-ты уақытша тоқтатуға және 1819 жылы Алты заңның қабылдануына жауапты болды. Оның қызмет ету кезеңінде 1819 жылы Питерлу трагедиясы орын алды. Ол 1822 жылы қызметтен кетіп, оның орнына Сер Роберт Пил Ішкі істер министрі болды, бірақ Аддингтон келесі екі жыл бойы портфелі жоқ министр ретінде Кабинетте қалды. Веллингтон герцогымен бірге, ол Кабинет мүшелерінің және король Георг IV-нің Оңтүстік Америка республикаларын британдықтардың мойындауына қарсы болды. Ол келесі бірнеше жыл Лордтар палатасында белсенді болып, 1829 жылы католиктердің эмансипациясына қарсы соңғы сөз сөйледі және 1832 жылғы реформа заңына қарсы соңғы дауысын берді.

Тұрғын үйлер мен жерлер

Аддингтон Девондағы Үпоттери және қазіргі Рединг қаласының Вудли ауданындағы Булмерше Корт үйлерін иеленді, бірақ премьер-министр болғаннан кейін Ричмонд паркіндегі White Lodge-ге көшті. Дегенмен, ол Вудли және Рединг аймағымен Вудли атты жаяу әскер кавалериясының командирі және Редингтің жоғары уәкілі ретінде байланысын сақтап қалды. Сондай-ақ ол Рединг қаласына бүгінде Корольдік Беркшир ауруханасы орналасқан жерді сыйға берді. Оның есімі қаладағы Сидмут көшесі мен Аддингтон жолында, сондай-ақ Девиздегі Сидмут көшесінде және Вудлидегі Аддингтон арнайы мектебінде мәңгі есте қалды. Девизде ол 1814 жылы Джеймс Уайт жобалаған жаңа Базар айқышы үшін төледі. 1795 жылдан бастап Төменгі палатаның спикері ретінде ол Вестминстер сарайында, Төменгі палатаның солтүстік-шығысында тұрды.

Өлім

Аддингтон 1844 жылдың 15 ақпанында 86 жасында Лондонда тұмаудан қайтыс болды және қазіргі Үлкен Лондондағы Мортлейк Хай-стритте орналасқан Сент-Мэри-де-Виргин шіркеуінің қорымдығына жерленді.