Кіріспе

Резин пластмасса, 1930-1950 жылдары танымал. Каталин – 1927 жылы Нью-Йорк қаласындағы американдық «Каталин Корпорациясы» әзірлеген және сауда белгісіне тіркелген термореактивті полимердің брендтік атауы, сол жылы бакелитке берілген патент мерзімі аяқталған кезде. Фенол-формальдегид шайыры, оны жұмыс құралдарымен, ұнтақтағыштармен және кескіштермен өңдеп, әдемі жылтырлыққа дейін полировкалауға болады. Каталин екі кезеңді процесс арқылы өндіріледі, бұл басқа фенолды шайырлардан ерекшеленеді, және құрамында пісіру шайыры немесе көміртек қарасы сияқты толтырғыштар жоқ. Каталин мөлдір, дерлік түссіз, емес, көлденең емес. Басқа фенолдардан айырмашылығы, оны жарқын түстерде немесе тіпті мраморланған күйде де жасауға болады. Осы фактінің арқасында Каталин тұтыну тауарлары үшін басқа бакелит түрлеріне қарағанда көбірек танымал болды. Каталин ауыр, қолға майлы сезім береді және мыс сияқты қатты. Ол жоғары температураға төзімді және қайнаған суда жұмсармайды. Бакелит сияқты, қыздырғанда ерекше фенолды иіс шығарады және материалды Simichrome Polish немесе Formula 409 тазалағышы бар матамен сүрту арқылы тексеруге болады, бұл ерекше ақшыл қызғылт сарыдан сары түске дейінгі қалдық із қалдырады. Окистену салдарынан ескі Каталин бұйымдары түсі өзгеріп, ақ түсі сарыға айналады. Бұл Каталиннен жасалған радио шкафтарында қызықты эффекттерге әкелді. Каталин радиолары көбінесе әсем арт-деко стилінде жасалған және коллекционерлердің сұранысында.

Қолданбалар

Каталин 1930-1950 жылдары көптеген тұрмыстық заттар, әшекей бұйымдар, кішкентай қораптар, шамдар, ас-аяқ тұтқалары және үстел жиынтықтары үшін қолданылған. Каталиндік әшекей бұйымдар, көбінесе қате түрде бакелит әшекей бұйымдары деп аталады, 1930 жылдардан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жасалды, себебі әрбір бөлігі жеке құйылып, жылтыратылуы керек болғандықтан, ол өте қымбатқа түсті. 1927 жылы американдық «Каталин» корпорациясы 15 жаңа түс енгізіп, мәрмәрлендіру әдістерін әзірледі. Түстердің ішінде сары, қызғылт сары, қызыл, жасыл, көк және күлгін түстер, сондай-ақ мөлдір, жартылай мөлдір және мәрмәрленген түрлері болды. 1930 жылдары осы түстерде жасалған әшекей бұйымдар, әсіресе, моншақтар, білезіктер, сырғалар және сақиналар жиынтықтары танымал болды. Каталин радио жасауға да қолданылды. Күрделі процесс кезінде сұйық шайыр құйылып, жылумен бекітіліп, содан кейін Ар-Деко үлгілеріне қолмен жылтыратылды. «Каталин» радиоларының белгілі дизайнерлері Норман Бел Геддес және Уолтер Дорвин Тиг болды. «Каталин» радиоларының жарқын түстері Ұлы депрессия кезінде оң көңіл-күйді жеткізуге арналған. «Каталиннен» жасалған әшекей бұйымдар көбінесе антиквариат саудасында бакелит деп аталады, ал тұрмыстық заттар, радио, ас-аяқ және т.б. дұрыс түрде «Каталин» деп аталады. Джон Уэйннің «Ельдорадо» және «Нағыз батыр» фильмдеріндегі әйгілі алты оқты тапаншасының тұтқасы, көпшілік ойлағандай, піл сүйегінен емес, «Каталиннен» жасалған. «Каталинды» таулық сыбызғының детальдарына да қолданған. Бұл қолданыс қазір сирек кездеседі, себебі ол жасымен бірге қызғылт сары түске өтеді.