Кіріспе

Құбырлы бомба – жарылғыш заттармен толтырылған, герметикалық жабылатын құбырдан жасалған, импровизацияланған жарылғыш құрылғы. Құбырдың қамтамасыз ететін тығыздығы, қысымның артуына байланысты, қарапайым жарылғыш заттардың да салыстырмалы түрде күшті жарылыс жасауына мүмкіндік береді. Сондай-ақ, құбырдың сынықтары қауіпті сынықтарға айналып, зардап шегуге себеп болуы мүмкін. Кез келген қолдан жасалған бомбаны құрастыру кезінде ерте жарылу қаупі бар. Құбырлы бомба жасау үшін қолданылатын материалдар мен әдістер көбінесе күтпеген жарылысқа алып келеді, бұл құрастырушыға ауыр жарақат немесе өлімге соқтыруы мүмкін. Көптеген елдерде, құбырлы бомба жасау немесе иелену, оның мақсатына қарамастан, ауыр қылмыс болып есептеледі.

Дизайн

Бомба әдетте жарылғыш қоспаны қамтитын болат су құбырының қысқа бөлігі болып табылады және екі жағынан болат немесе мыс қақпақтармен жабылады. Құбырдың қабырғасындағы немесе қақпағындағы тесік арқылы сыммен шығарылған сақтандырғыш құбырға салынады. Сақтандырғыш электрлік болуы мүмкін, сымдары таймер мен батареяға жалғанады, немесе қарапайым фитиль болуы мүмкін. Барлық компоненттерді оңай алуға болады. Әдетте, ТНТ сияқты күшті жарылғыш заттар қолданылмайды, себебі оларды және оларға қажетті детонаторларды мемлекеттік емес тұлғалар алуы қиын. Мұндай жарылғыш заттар құбырлық бомбаның конструкциялық беріктігін талап етпейді. Оның орнына, құрылысшы өздері оңай таба алатын жарылғыш қоспалар қолданылады, мысалы, ұнтақ, тұтынушылардың бастары немесе хлорат қоспалары. Бұл материалды құбырға салу немесе қақпақтарды бекіту кезінде пайда болатын үйкеліс, статикалық электр және ұшқындардан оңай тұтанады, бұл құрылысшылардың көптеген жарақаттануына немесе қаза болуына себеп болады. Жақын жердегі зақымды, бұзуды және өлімді арттыру үшін сыртқы қабыққа немесе бомбаның ішіне шегелер немесе сынған шыны сияқты өткір заттар қосылады.

Операция

Құбырлы бомбалар қысымды шоғырландырып, сыртқы қабығының жарылуы арқылы күрт босатады. Пластикалық материалдар қолданылуы мүмкін, бірақ металдардың жарылуға төзімділігі әлдеқайда жоғары болғандықтан, олар күштірек соққы толқынын тудырады. Мысалы, 40-шы белгілі болат құбырдың қалыпты жұмыс қысымы , ал жарылу қысымы , бірақ құбырдың бітістірілу әдісі жарылу қысымын айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Құбырдың жарылу жолы қысымның өсу жылдамдығына және қабық материалының серпімділігіне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Егер қысым баяу өссе, металл қабырғалары жұқарып, тесік пайда болғанша деформацияланады, нәтижесінде газ шығарғанда қатты дауыс естіледі, бірақ сынықтар пайда болмайды. Қысымның жылдам өсуі металдың сынықтарға айналуына себеп болады, ал олар кеңейіп жатқан газдардың күшімен барлық жаққа таралады.

Ақаулық түрлері

Құбырлы бомбалар газ қысымының өте баяу өсуі салдарынан жарылмауы мүмкін, бұл детонатордың тұтану тесігі арқылы газдың шығуына әкеледі. Бұрандалы қосылыстардың жеткіліксіз тығыз болуы да газ қысымын химиялық реакция қысымының өсуінен жылдам шығарып жіберуі мүмкін. Сондай-ақ, егер құбыр толығымен жабылып, химиялық реакция басталғанда, бірақ химиялық заттардан туындаған жалпы қысым корпустың беріктігін басып өтпесе, жарылыс болмайды; мұндай бомба қауіпсіз болып есептеледі, бірақ онымен жұмыс істеу кезінде сыртқы соққы корпустың статикалық қысыммен жарылуына себеп болуы мүмкін болғандықтан, әлі де қауіпті болуы мүмкін.

Эвакуациялаудың ең төменгі қашықтығы

Егер қандай да бір бомба бар деген күдік туса, әдеттегі ұсыным – рұқсат етілген жарылғыш заттарды жоятын мамандар келгенше, барлық адамдарды ең аз эвакуациялық қашықтықта ұстау. Түтікше бомба жағдайында АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаменті кемінде , ал ашық ауданда қашықтықты ұсынады.

Қолданылуы

Құбырлы бомбалар – табиғатынан импровизацияланған қарулар және әдетте граната сияқты әскери құрылғыларға қол жеткізе алмайтындар қолданады. Олар Испания азамат соғысында (1936–1939 жж.) табысты қолданылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның Ішкі күзет жасағының мүшелері оларды жасау және қолдануға үйретілді. Солтүстік Ирландияда 1990 жылдардың ортасынан бастап, «Түркістан» аяқталғаннан кейін жүздеген құбыр бомбасы шабуылдары болды. Шабуылдардың көпшілігін лоялист жарымәскери ұйымдары, әсіресе «Қызыл қол қорғаушылары», «Оранжев волонтерлері» және «Ольстер қорғаныс қауымдастығы» жасады. Дегенмен, оларды ирландиялық республикалық жарымәскери ұйымдары және «Republican Action Against Drugs» есірткіге қарсы күрес тобы да қолданды. Олар Ирландияның оңтүстігінде де, әсіресе Дублин қаласында, есірткі сатушыларды қоса алғанда, қақтығыстағы қылмыскерлер арасында кеңінен қолданылады. Қылмыскерлер, жарымәскерилер және жасақтар сияқты пайдаланушылардың қатарында, оларды ешкімге зиян келтіру ниеті жоқ, ойын-қуаныш немесе зиян келтіру мақсатымен демалыс үшін пайдаланудың ұзақ тарихы бар. Бірақ ерте жану және сынықтардың шашырауы қаупіне байланысты, құбыр бомбалары құрғақ мұз бомбалары немесе картоптан ату құралдары сияқты баламалардан әлдеқайда қауіпті.

Ерекше оқиғалар

1886 жылғы 4 мамырда АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Чикаго қаласындағы Хеймаркет алаңында митинг кезінде құбыр бомбасы лақтырылды. Ол полиция шебіне жетіп, жарылып, полиция қызметкері Матиас Дж. Деган қаза болды. 1989 жылғы 16 желтоқсанда федералды судья Роберт Вэнс Алабама штатының Маунтин-Брук қаласындағы үйінде Уолтер Лерой Мудиден келген құбыр бомбасы бар жәшікті ашқанда қаза табады. 1996 жылғы 27 шілдеде Эрик Рудольф АҚШ-тың Джорджия штатындағы Атланта қаласында өткен 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындары кезінде Centennial Olympic Park-те құбыр бомбасын қолданды. Оның салдарынан екі адам қаза тауып, 111 адам жарақат алды. Колумбайн орта мектебіндегі қырғынды дайындау кезінде Эрик Харрис пен Дилан Клеболд құбыр бомбаларын сынап көрді. Эрик Харрис олардың сынақтары мен тәжірибелерінің нәтижелерін өз веб-сайтында жариялады. Қырғын кезінде Харрис пен Клеболд өздері жасаған құбыр бомбаларын қол гранатасы ретінде, сондай-ақ басқа да түрлі бомбалармен бірге қолданды. 2010 жылғы 11 желтоқсанда Швецияның Стокгольм қаласындағы ірі сауда орталығына жақын жерде жанкешті бомбалаушы алты құбыр бомбасының біреуін жарылды, ол өзінен басқа ешкімге зиян келтірмеді. 2018 жылдың қазан айында АҚШ-тағы түрлі либералды және саяси тұлғаларға іске қосу құрылғылары жоқ құбыр бомбалары жіберілді. Алушылардың арасында саяси белсенді және инвестор Джордж Сорос, бұрынғы мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтон, бұрынғы президент Барак Обама, бұрынғы ЦРУ директоры Джон Бреннан және бұрынғы бас прокурор Эрик Холдер болды. 2021 жылғы 6 қаңтарда Республикалық Ұлттық Комитетінің штаб-пәтерінде, президент сайланған Джо Байденнің мандатын растау кезінде құбыр бомбасы табылды. Демократиялық Ұлттық Комитетінің кеңсесінде де белгісіз зат табылды, нәтижесінде эвакуация жүргізілді. Тед Качински, сонымен қатар «Унабомбер» деп танылған, 1978-1996 жылдар аралығындағы көптеген бомбалау шабуылдарында құбыр бомбаларын қолданды.