Кіріспе

Жарыс спортының түрі, онда жаттықтырылған көгершіндер мүмкіндігінше жылдам үйге ұшып оралуға тиіс. Велосипед компаниясы.

Көгершіндер жарысы – бұл арнайы жаттықтырылған үй көгершіндерін босату спорты, олар мұқият өлшенген қашықтықта өз үйлеріне қайтады. Жануардың белгіленген қашықтықты қанша уақытта басып өткені өлшеніп, оның жылдамдығы есептелінеді және жарыстағы басқа көгершіндермен салыстырылып, қайсысы ең жылдам оралғаны анықталады. Көгершін жарысы үшін осы спортқа арналған белгілі бір тұқымды көгершін қажет, ол – "Жарыс Гомері". Жарысқа қатысатын көгершіндер шамамен 200-ден 300 шақырымға дейінгі қашықтыққа арнайы дайындалады. Осындай қашықтықтарға қарамастан, жарыс секундық айырмамен жеңіліп немесе ұтылуы мүмкін, сондықтан түрлі уақытты өлшеу және тіркеу құралдары жасалған. Дәстүрлі әдіс – арнайы сағатқа резеңке сақиналарды салу, ал жаңа әдіс келу уақытын тіркеу үшін RFID таңбаларын пайдалану. Нақты дәлел болмаса да, көгершін жарысының тарихы кемінде 220 жылға дейін барып жететініне сенуге негіз бар. Сонымен қатар, Мишнада көгершін жарысына қатысушылар куәлік беруге құқылы емес екені жазылған. Бұл спорт 19 ғасырдың ортасында Бельгияда үлкен танымалдылыққа ие болды. Бельгиялық көгершін өсірушілер осы хоббиге қызығып, тез ұшуға және ұзаққа төзімді көгершіндерді – Voyageurs-ты өсіре бастады. Бельгиядан фламандтық өсірушілер дамытқан спорттың қазіргі түрі және Voyageurs әлемнің көп бөлігіне тарады. Бұрын өте танымал болған бұл спорттың кейбір аймақтарда соңғы жылдары қатысушылар саны азайды, мүмкін өмір сүру құнының өсуіне, өсірушілердің қартаюына және халықтың қызығушылығының төмендеуіне байланысты. Көгершіндерден туындайтын гиперсезімталдық пневмониті де кейбір адамдардың спорттан кетуіне себеп болады. Көгершін жарысының жаңа бағыты – "бір үй жарысы", онда құстар бірдей жаттығу режимімен, бір орыннан бір-бірімен жарысады. Мақсат – жаттықтырушыға қарамастан, ең жақсы жарыс құсын анықтау. Осылайша, қай құстың ең сәтті екені белгілі болады.

Тарих

Көгершін – ең көне үйретілген құс. Қазіргі жарыс көгершіндерінің арғы тегі – негізінен хабар жеткізу үшін, үйге оралу қабілетіне ие болу үшін шайылған көгершіндер. Әлемнің түкпір-түкпірінде "көгершін поштасы" құрылған, және көбінесе әскери мақсатта қолданылса да, кейбіреулері бүгінге дейін қолданыста. Қазіргі көгершін жарысы 19 ғасырдың ортасында Бельгияда бастау алды. Олар бірнеше басқа тұқымдардың будандастыру нәтижесінде шықты, атап айтқанда Smerle, француз Cumulet, ағылшын Carrier, Dragoon және Horseman (қазір жоғалған). Биік ұшатын Cumulet тұқымынан Homer көгершініне шыдамдылық және сағаймай сағаттап ұшу қабілеті берілді. Carrier тұқымынан ол үлкен қашықтықтан үйіне жол табу қабілетін мұралады.

Жарыс

Көгершін жарысы "бір ғана бастапқы қақпасы және мыңдаған аяқтау сызығы бар спорт" деп сипатталған. Қысқасы, жарысқа қатысатын құстар ұяларынан алынып, үйлеріне қайтуға жіберіледі. Олардың уақыты мен қашықтығы тіркеледі және ең жылдам құс жеңімпаз деп жарияланады. Жарыстар әдетте аралығы және ара қашықтықта өтеді. АҚШ-та шамамен ұшулар тіркелген. Егер ол жарысқа байланысты көптеген қауіптерден аман қалса, бір көгершін шамамен алты айлық жасынан бастап жарысқа қатыса алады және он жылдан асса да жарысқа қатыса береді. Мұндай жетістіктер сирек; жарыс мансабының орташа мерзімі үш жылдан аспайды. Жарыс күні ауа райының жағдайы да қауіп тудыруы мүмкін. Көгершіндер жерге қона қойып, бағыттарын жоғалтып, жарысты аяқтамай қалуы мүмкін. Жарыстың алғашқы күндерінде иелері үшін құстарды анықтау үшін бояу қолданылды. Содан кейін Бельгия ⅛ дюймдік мыс аяқ белдеуін жасады, ол Америкадағы жарысқа қатысушыларға жіберілді. Одан бері жарысқа қатысу үшін, ол шамамен бес күндік болғанда аяғына тұрақты, бірегей нөмірленген сақина немесе белдеу тағылуы керек. Жарыс өткізілуі үшін, жарысқа қатысатын көгершіндер жарысқа тіркелуі керек, әдетте ұйымның клубында, және алдын ала белгіленген уақыт пен жерде босатылу үшін үйлерінен алынып кетеді. Құстың үйі мен жарыс орны арасындағы қашықтық GPS арқылы мұқият өлшенеді және құстың қайту уақыты екі қабылданған уақыт өлшеу әдісінің бірімен өлшенеді. Кейде кейбір лигаларда екі дивизион болады: біреуі жас құстар үшін (әдетте бірінші жылғы құстар), екіншісі ересек құстар үшін.

Электрондық уақыт әдісі

Жарысқа қатысатын көгершіндерді уақытпен өлшеудің ең соңғы және ең жақсы әдісі – электрондық уақыт жүйесі. Құстың келгені автоматты түрде тіркеледі. Электрондық жүйе қолданғанда, көгершіндерді ұстаушының құстар қайтып келген кезде тіркеу үшін үйде болуының қажеті жоқ. Құстарға кішкентай RFID чипі бар сақина тағылады, ол құс үйге келген кезде оқылады. Үйдегі электрондық сканер көгершіндердің келуін тіркейді. Антенна немесе төсем үйге кіретін жерге орналасады және көгершін оны кесіп өткен кезде электрондық сақина сканерленеді. Сағат антеннаға қосылған. Транспондерлік сақинаның сериялық нөмірі келу уақытымен бірге тіркеледі. Бұл адамдардың жарыстарында қолданылатын уақытты белгілеу жүйесіне ұқсас. 2008 жылдың ақпан айында Уэльстегі Penygraog Homing Society Racing Pigeon Club мүшелері жаңа электрондық уақыт құрылғысын қаржыландыру үшін жүлде алды. Клуб All Wales Award бастамасының қаржылық көмегі арқасында құрылғыны сатып алды. Клуб хатшысы Джон Уильямс: «Электрондық таймер біз үшін әлдеқайда оңай» деді. Осы құстың келуін тіркеудің жаңа тәсілімен қатар, соңғы 10 жылда көгершін шаруашылығымен айналысатындарға көмектесу үшін, көгершіннің тұқымын анықтау, жарыс нәтижелерін жариялау немесе емдеу және вакцинация туралы жазбаларды сақтау үшін бағдарламалық жасақтамалар әзірленді.

Бір төбелі жарыстар

Бір лофт жарысы жергілікті болашақ жарыстарынан пайда болды. Болашақ жарыстары – құстардың жарыс стансасынан өз үйлеріне қайта оралуымен жүзеге асырылады. Кәдімгі жарыстар мен болашақ жарыстарының арасындағы айырмашылық – болашақ жарыстарында ақшалай сыйлықтар қарастырылады. Көбінесе, жүлде ақша жеңу үшін емес, көбінесе мақтану құқығы үшін беріледі. Жарыс процесі біршама күрделі болуы мүмкін, себебі жарыс құстардың иелері бір-бірімен бәсекелеседі. Кейбір иелер жарысқа қатысуда басқалардан жақсырақ болуы мүмкін. Сондықтан бір лофт жарысы құрылды. Бір лофт жарысы – әртүрлі селекционерлер өсірген құстарды бір лофтта, бір жаттықтырушымен және бірдей жағдайларда дайындау процесі (кәдімгі жарыстардағыдай, әр жаттықтырушы өз лофтында және көбінесе өз құстарымен жұмыс істемейді). Бұл қай қандық желінің немесе селекционердің ең жақсы екенін анықтаудың ең әділ тәсілі саналады және әдетте ең көп ақшалай сыйлық ұсынады. Құстар электрондық уақыт санау жүйесі арқылы тіркеледі, олар үйге кіргенде уақыты тіркеледі, ал жеңімпаз секундтың жүзден бір бөлігімен анықталады. Барлық құстар бірдей жерден босатылады және бір үйге қайта оралады, сондықтан А нүктесінен В нүктесіне саяхатты ең жылдам аяқтаған құс жеңіске ие болады. Бір лофт жарысы қазірдің өзінде әлемнің түкпір-түкпірінде кең танылып, әуесқойларға өздерінің қандық желілерін ең жақсы селекционерлермен теңдей салыстыру мүмкіндігін береді.

Оқыту

Жарыс көгершіндері арнайы жасалған көгершін үйінде немесе төбесінде бірге ұсталады. Шамамен төрт апталық жасынан бастап, жарыс карьерасының соңына дейін, жарыс төбесі көгершіннің үйі болып табылады және жарыс күні осы жерге қайта оралады. Ұяда 22-28 күн өткеннен кейін (иесінің қалауына қарай), жас құстар алынып, үлкен төбешіктің бөлігіне немесе осы мақсат үшін салынған кішірек төбешікке орналастырылады. Суды табуды және өздігінен тамақтануды үйренгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, олар төбеден шығып, бақта айналып-жүруге рұқсат етіледі, осы кезде олар айналасын үнемі бақылап, оны жақсы танып біледі. Шамамен алты-жеті апталық жасқа келгенде, құстар ұшып, төбесінің және иесінің үйінің айналасында кішкентай шеңберлер жасап бастайды. Өз сенімділігі арта келе, олар үйден бірте-бірте алысқа қашып, көзден жоғалып, тіпті екі сағатқа дейін қайта оралуы мүмкін. Егер бірнеше жаттықтырушы бір аймақта көгершіндерін ұшырса, олардың саны мыңдағанға жетеді. Бұл оларға ұзақ қашықтықтан үйлерін табуға көп көмектеспейді, ал бұл көгершін жарысының негізгі принципі. Ұшуға сенімді жас көгершіндер прогрессивті түрде ұзақ "жаттығу ұшуларына" шығарылады, олар үйлерінен белгілі бір қашықтыққа айдалып, босатылады. Осы жаттығу әдісі құстарды жарысқа дайындау үшін физикалық және психикалық тұрғыдан дайындауға көмектеседі. Бұл төбеден ұшыру және жаттығу практикасы көгершіннің өмірі бойы жалғасады, олардың үйге оралу инстинктін өткір ұстауға мүмкіндік береді. Ең танымал жаттығу жүйелерінің бірі – жесірлік. Бұл жүйе құстардың көбейтуге деген құштарлығын мотивация ретінде пайдаланады, жарыс күні құсқа шұғыл сезім беруге тырысады. Жесірлік әдетте, жарысшыға ұяда баласын өсіруге рұқсат беру арқылы басталады. Баласын емшектен шығарғаннан кейін, аналық көгершін алынып, көбінесе ұясы жабылады, содан кейін осы құстарға жаттығудан немесе жарыстан оралғанда ғана жұптасқан құсын көруге немесе ұяға кіруге рұқсат етіледі. Бұл шарттар көптеген жарыс бағдарламаларының маңызды бөлігі болып табылады. Технологияның жетістіктеріне байланысты, зерттеушілер құстардың ұшу жолын қадағалау үшін кішкентай Глобалдық позициялау жүйелерін (GPS) пайдалана алады.

Қауіптер

Көгершін жарысы жарыс жолында емес, аспанда ұзақ қашықтықта өтетіндіктен, жарыс барысында да, жаттығу кезінде де көгершінге көптеген қауіп-қатерлер туындауы мүмкін. Жарыс көгершіндеріне ең басты қауіп – жыртқыш құстардың шабуылы. Құнды көгершіндерді жабайы жыртқыштардың өлтіруіне байланысты, кейбір көгершін өсірушілер соқыр сияқты жыртқыш құстарды өлтірген күдікпен сотталды. Жарыс көгершіндері кездесетін тағы бір қауіп – олар кейде көре алмайтын нәрселерге ұшып түседі, әсіресе жоғары жылдамдықпен ұшқанда немесе ауа райы нашар болғанда. Көбінесе кездесетін кедергілер – электр тіректері немесе теледидар антенналары. Көгершін өсірушілер көбінесе көгершіндерінің біреуін құрсағы немесе қабырғасынан қауырсыны түсіп, жараланып үйге қайтарады. Жарыс көгершіндері үйге жол табу үшін Жердің магниттік өрісіне сүйенеді деп саналады. Кейбір пікірлер бойынша, ұялы телефон мұнаралары құстардың бағыттау қабілетін бұзуы мүмкін, бірақ бұл теорияны зерттеген жарияланған еңбектер жоқ.

Өсіру

Көгершіндер шамамен алты айлық жаста жыныстық жағынан жетіледі. Әуешілер көгершін кем дегенде бірнеше айлық болғанша көбейтуді күтіп қалады. Құс әдетте бір жұмыртқаға екі жұмыртқа салады, олар екі күнде бір рет салынады, содан кейін инкубация басталады. Инкубация кезеңі 17 күнге созылады. Көгершін өсірушілер тұқымды жақсарту және бәсекелестік артықшылығын алу үшін жұптастыруға құстарды сақтап таңдайды. Осы таңдаулы өсіру нәтижесінде бүгінгі жарыс көгершіндері пайда болды, олар үйлеріне шамадан тыс қашықтықтан жол таба алады және арқасынан жел соққанда сағатына астам жылдамдықпен, ал тыныш күні орташа жылдамдықпен ұша алады. Әдетте, аналықтар жылына 12 жұмыртқадан астам салады, ал балапандар әдетте 3-4 апталық шамасында ұядан ұшып кетеді.

Допинг қолдану

Допинг – көгершін жарыстарында құстардың өнімділігін арттыру үшін препараттар қолдану практикасы. Бұл препараттар адам спортшыларында байқалатын әсерлерге ұқсас әсерлер тудырады, бұлшықет тінін дамытады және тыныс алу жолдарын кеңейтеді. Сонымен қатар, кортикостероидтарды құстың қауырсынының түсуін кешіктіру үшін пайдалануға болады, бұл оған маусым соңына дейін жарысқа қатысуға мүмкіндік береді. Көгершін жарысы АҚШ-та кеңінен танымал және дамиды. Америка Көгершін Жарыс Одағының мәліметінше, АҚШ-та 15 000 тіркелген көгершін шаңырағы бар.

Бұл спорт 2004 жылдың 1 қаңтарынан бастап Чикагода тыйым салынды, бірақ содан бері тыйымға бірнеше түзету әрекеттері жасалды (ұлттық кәсіби ұйым мүшелері үшін тыйымнан ерекшеліктер жасау арқылы). 36-шы округтің әкімі Гилберт Вильегас 2018 жылдың маусым айында өзінің округіндегі поляк сайлаушыларының атынан жаңа заң жобасын ұсынды, ол спорт Польшада терең сүйіспеншілікпен қабылданатынын және көптеген тұрғындар осы спортты Чикагоға қайта әкелгісі келетінін айтты. Көгершін жарысы екі жүздік ғасырда Нью-Йорк аймағында, әсіресе Бруклин/Кони-Айленд және Нью-Джерси штатының Хобокен қаласында ерекше танымал болды, онда оның әлі де жанкүйерлері бар.

Азия

Күгілдер жарысы Азияның кейбір аймақтарында, әсіресе Индонезия, Үндістан, Қытай, Пәкістан, Иран, Филиппин, Жапония, Тайвань және Бангладеш елдерінде күннен-күнге танымал болып келеді. Бангладеште көгершіндер жарысын қадағалайтын және көптеген жарыстар ұйымдастыратын үш қауымдастық бар. Бангладеште мыңдаған тіркелген көгершін өсірушілер бар. Пәкістанда да көптеген көгершін клубы бар. Каратчи, Пешавар, Лахор және Саргода қалалары жақсы сапалы жарыс көгершіндерімен өте жақсы қамтамасыз етілген. Үндістандағы осы спорттың орталығы – Тамил Наду штатының астанасы Ченнаи қаласы. Тайвань әлемдегі басқа елдерге қарағанда көбірек жарыс көгершін шараларын өткізеді, және онда екі-үш миллионға жуық құс бар. Аралда шамамен 500 мың адам көгершін жарысына қатысады, ал жыл сайын жарыстардың жүлде қоры миллиардтаған жаңа тайван долларына жетеді.

Бангладеш

Бангладештің Дакка қаласында 200-ден астам мысықтарды ұстаушы адамдар бар, олар мысықтарымен Кумилла мен Читтагонгтың сыртында жарысады. Бұл екі қалада 100 мыңнан астам мысық бар, олардың саны күн сайын артып келеді. Жергілікті тұрғындар да өздерінің мысық үйлерін салады, кейбіреулері PIPA агенттері болып табылады. Бұл мысықтар тікелей сатып алынады.

Австралия

Австралиядағы ең ірі жарыс ұйымы – Орталық Камберленд федерациясы. Квинсленд штатында да бірнеше клубтар мен ұйымдар бар. Олардың ең ірісі – Qld Racing Pigeon Federation Inc (QRPF). Брисбенде орналасқан QRPF-тің Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі ұзақ тарихы бар. Жыл сайын QRPF өзінің 80-ге жуық мүшесі үшін көгершін жарысын ұйымдастырады. Бұл жарыстар шамамен қашықтықтан басталып, біртіндеп ұзарады, кейде 800 шақырымнан асатын қашықтықтарға жетеді. Құстарды шығару орындарына жеткізу үшін арнайы тасымалдаушы көлік пайдаланылады. Бұл көлік құралы құстарға жол жүрісінде тамақ пен су беруге мүмкіндік береді, содан кейін белгіленген уақытта оларды жарысқа жібереді, олар өз үйлеріне қайта оралады. Қыс айларында әр аптаның соңында мыңдаған көгершіндер жарысқа қатысады. Батыс Австралияда жарыстарды Батыс Австралия Көгершін Жарыстары Федерациясы (Inc) және Батыс жағалау Көгершін Жарыстары Федерациясы (Inc) өткізеді. Виктория штатында, Австралияда өткізілетін Австралия Көгершін Пунты жарысы – инновациялық, жаңа форматтағы жарыс. Көгершін жарысы спорты Сидней маңында төмендеп барады, көгершін клубтарының мүшелері жасының қабынуынан азайып, жас адамдардың арасында бұл спортқа қызығушылық азайып барады. Азық пен отын бағасының өсуі де осы құлдырауға себеп болып отыр.

Бельгия

Янсен ағайындары (Луи, Шарел, Аржан және Шеф) – Бельгияның Арендонк қаласынан шыққан белгілі және сәтті көгершін шаруашылығы отбасы. 1912 жылы туған Луи Янссен – осы атақты ағайындардың соңғы тірі қалғаны болды. Ол 2013 жылдың 16 сәуірінде 100 жасында дүние салды. Ағайындардың көгершіндерінің ұрпақтары бүкіл әлемде жарысқа қатысады. Тағы бір белгілі және сәтті көгершін өсіруші – Карел Мюлеманс. Рети қаласында туған Карел де Арендонкте тұрады.

Польша

Польшадағы көгершін жарыстарын Polski Związek Hodowców Gołębi Pocztowych (Польша почта көгершіндерін өсірушілер қауымдастығы) қадағалайды, оның 40 000-нан астам мүшесі бар. Польша жері оккупацияланған кезде көгершін өсірушілердің алғашқы жергілікті бірлестігі 1905 жылы Забжеде құрылды. Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін бірнеше осындай ұйымдар құрылды, ал 1926 жылы алғашқы жалпыұлттық өсірушілер қауымдастығы құрылды: Zjednoczenie Polskich Stowarzyszeń Hodowców Gołębi Pocztowych na Rzeczpospolita Polska (Польша Республикасы үшін Польша почта көгершіндері өсірушілер қауымдастықтарының бірігуі). Нацистік оккупация кезінде жарыс көгершіндерін өсіруге тыйым салынды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1946 жылдың 1 сәуірінде Краковта Польша көгершін өсірушілер одағы қайта құрылды.

Румыния

Румыния – қаскыр көгершін жарыстарында Еуропаның ыстық нүктелерінің бірі. Жыл сайын көптеген көгершін өсірушілер Ұлттық федерацияларға қосылып, бәсекелестікті күшейтеді. Сонымен қатар, соңғы он жылда осы спорттың беделі өзгерді: қазір Румынияда бұл – жоғары өнер саналады, оған символдық жүлделер мен тікелей бәс тігулер қоса тіркелген. Бельгия, Нидерланды және Германиядан көгершін өсірушілермен тығыз байланыс орнатылған. 2019 жылы Best Pigeons ұйымдастырған «Мадона» ұлттық марафоны Румыниядағы жарыстар арасында ең көп көгершін тіркелген жарыс болды: 19 000-нан астам құс және 1000-нан астам өсіруші қатысты.

Түркия

Бұл спорт Түркияда танымал. 2008 жылдың мамыр айында Маниса қаласынан Ерзурумға дейінгі тоғыз кезеңді көгершін жарысы бүкіл елден көптеген көгершін қауымдастықтарының қатысуымен ұйымдастырылды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка – әлемдегі ең ірі жүлде қоры бар «Бір миллион долларлық көгершін жарысының» туған жері. «Бір миллион долларлық көгершін жарысына» 25 елден 4300 құс қатысады, ал жүлде қоры 1,3 миллион долларды құрайды. Жеңіліс тапқандар көліктер мен кішірек ақшалай сыйлықтарды жеңіп алады, ал жалпы жеңімпаз 200 000 АҚШ долларына ие болады. Sun City-дегі бір тақтажайдағы жарысқа әлемнің түкпір-түкпірінен құстар Оңтүстік Африкаға ұшақпен балапан күйінде жеткізіліп, жарысқа бірнеше ай бұрын бір тақтажайға бейімделеді. Жарыс күні Оңтүстік Африканың даласына босатылғаннан кейін, құстардың бәрі бір мезгілде бастапқы орнына қайта оралады. Алғашқы жарыс 1996 жылы өткізіліп, 893 көгершін қатысты. Жарыс бес жылдан кейін өзін-өзі ақтады. 2008 жылдың ақпан айында көгершін өсіруші аукционда жарысқа қатысатын көгершін үшін Оңтүстік Африкадағы рекордтық сома – 800 000 ранд төледі. Ол бірнеше құсты сатып алған аукцион, Sun City-дегі «Бір миллион долларлық көгершін жарысынан» кейін өтті.