Кіріспе

Австралиядағы қалалық аймақ. Вуллонгонг (Wollongong) (/wʊlˈlɑːnɡɒŋ/ WUULəngong; Dharawal: Woolyungah), әдетте "Гонг" деп аталады, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Иллаварра аймағында орналасқан қала. Атауының Даравал тілінен шыққандығы айтылады, ол "бес арал/бұлт", "суға жақын жер" немесе "теңіздің шуы" деген мағынаны білдіруі мүмкін. Вуллонгонг Сиднейдің оңтүстігіне қарай 85 шақырым қашықтықта, Иллаварра таулары мен Тынық мұхиты арасындағы тар жағалау жолағында жатыр. 2018 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша, Вуллонгонгтың қалалық халқы 302 739 адамды құрайды, бұл оны Жаңа Оңтүстік Уэльсте Сидней мен Ньюкаслдан кейінгі үшінші ірі қалаға және Австралияда халық саны бойынша он бірінші ірі қалаға айналдырады. Қаланың қазіргі Лорд-мэрі – 2021 жылы сайланған Гордон Брэдбери AM. Вуллонгонг аймағы солтүстікте Хеленсбургтен басталып, оңтүстікте Винданг пен Яллаға дейін созылады. Геологиялық тұрғыдан алғанда, қала Ньюкаслдан Ноураға дейін созылатын Сидней алабының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Вуллонгонг ауыр өнеркәсібімен, портының қызметімен және физикалық ортасының сапасымен ерекшеленеді – ол серфингке арналған жағажайлар мен орманды Иллаварра жарлары арасындағы тар жағалау жазығын алып жатыр. Мұнда екі кафедралық собор, көптеген конфессиялық шіркеулер және Нан Тянь ғибадатханасы бар. Вуллонгонгтың көмір өндіру және өнеркәсіп саласында ұзақ тарихы бар. Қала жыл сайын көптеген туристерді тартады және Оңтүстік жағалаудағы балық аулау өнеркәсібінің аймақтық орталығы болып табылады. Вуллонгонг университетінде шамамен 38 000 студент оқиды.

Тарих

Бұл аймақты бастапқыда Даравал үндістері мекендеген. Аймаққа еуропалықтардан алғаш рет 1796 жылы Иллаварра көліне түскен Джордж Басс және Мэтью Флиндерс келген. XIX ғасырдың басында аймаққа алғашқы қоныс аударушылар кедр кесушілер болды, ал 1812 жылы мал өсірушілер келді. 1815 жылы Чарльз Тросби аймақта малшы үйі салды. Алғашқы жер участақтары 1816 жылы берілді. 1830 жылы портың жанында әскери казарма салынды. 1834 жылы қала жоспарланды. 26 қараша 1834 жылы қала ресми түрде жарияланды және Джордж Браун алғашқы сот үйін тұрғызды. Булли асуы арқылы Эскарпментке түсетін басты жол 1835–36 жылдары тұтқындардың еңбегімен салынды, бірақ 19 ғасырда басқа да асулар салынды, мысалы О'Брайенс жолы және Риксонс асуы. 1856 жылы Вуллонгонгтың халқы 864 адамды құрады. 1858 жылы сот үйі салынды. 1861 жылы Маунт Кеирадан портына дейін жылқымен тартылатын трамвай құрылысы аяқталды. 1862 жылы Вуллонгонг пен Белламби арасында телеграф желісі ашылды. 1865 жылы Вуллонгонгтағы алғашқы газ Корримал көшесіндегі газ зауытынан берілді. 1868 жылы Леди Белмор портына кеңейтуді ашты және ол Белмор бассейні деп аталды. 1870-ші жылдары Патрик Лахифф Вуллонгонг портында кокс зауытын құрды. Ол бассейннің солтүстік-шығыс жағынан Пулпит-Рокқа дейін екі кокс пешін тұрғызды. 1892 жылы пештер бұзылды. Кокс пештерінің қалдықтары табылғаннан кейін қалпына келтірілді және қазіргі таңда олардың тарихын түсіндіретін тақташамен бірге төбе астында сақталады. 1871 жылы ескі маяк құрылысы аяқталды. Дегенмен, 1881 жылы британдық клипер «Королева наций» Товраджи өзенінің аузынан жағаға шықты. Оның жүгінде 24 000 бөтелке Хеннесси коньягы болды. Жергілікті полиция және Жаңа Оңтүстік Уэльс кедені кем дегенде 5 000 бөтелкені тауып алды, бірақ қалғанын жұртшылық тонады. «Королева наций» кемесінің қалған бөлігі жағадан шамалы ғимаратында, тек судың тереңдігінде жатыр. Уақыт өте келе, қатты дауыл кеменің бір бөлігін ашып береді. 1991 жылы сондай дауылдан кейін тонау қайта басталды, оның ішінде коньяк та. Үкімет дереу 1976 жылғы «Тарихи кемелер туралы» заңға сәйкес кемені қорғауға бұйрық берді. 2018 жылдан бастап «Су асты мәдени мұрасы туралы» заң кемені және оның ішіндегі заттарды автоматты түрде қорғайды, өйткені олар 75 жылдан астам. 1880 жылы Маунт Кеира шахтасынан портына көмір тасу үшін бу локомотивтері енгізілді. 1883 жылы газ шамдары орнатылды. 1885 жылы Маркет көшесінде жаңа сот үйі салынды. Австралиядағы көптеген сот үйлері сияқты, ол қоғамдық ғимараттарға лайықты деп есептелген классикалық жаңарту стилінде салынды. Қазір ол Ұлттық мұра тізіміне енгізілген. 1886 жылы алғашқы қалалық зал салынды. Иллаварра темір жолы Вуллонгонгқа дейін 1887 жылы аяқталды және қазір Шоалхейвен өзеніндегі Бомадерри қаласына дейін жалғасуда. 1797 жылы теңізші Джордж Басс Иллаварра көмір кен орындарын алғаш рет сипаттады. Аудан бойынша көптеген көмір шахталары болды. Австралиядағы ең ауыр көмір шахта апаты 1902 жылы Маунт Кембла шахтасында болды, нәтижесінде 94 ер адам мен бала қаза тапты, ең жасы 14, ең үлкені 69 жаста болды. Тағы екі адам аман қалғандарды құтқаруға тырысқанда қаза тапты. Аман қалғандар 1864 жылы ашылған және 1907 жылы Вуллонгонг ауруханасы ашылғанда жабылған «А.М. (Альберт Мемориал) ауруханасында» емделді. 1916 жылы Вуллонгонг орта мектебі ашылды. Көмірдің көптігі ауыр өнеркәсіпті аймаққа тартты. 1928 жылы Хоскинс, кейіннен Австралия темір және болат компаниясы, Вуллонгонгтан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай Порт Кемблада болат зауытын құрды. Бұрынғы Broken Hill Proprietary Company (қазір Billiton plc-мен біріккеннен кейін BHP) 1935 жылы AI&S компаниясын сатып алды, бірақ содан бері олардың болат бөлімін жеке компания ретінде бөліп шығарды, қазір ол BlueScope деп аталады. Болат зауыты әлемдік деңгейдегі жалпақ болат өндірушіге айналды, жылына шамамен 5 миллион тонна өндіріспен толық интеграцияланған болат зауыты ретінде жұмыс істейді. Порт Кембладағы ірі өнеркәсіп кешенінде – Австралиядағы ауыр өнеркәсіптің ең ірі шоғырлануында – тыңайтқыш зауыты, электролиттік мыс балқыту зауыты, локомотив шеберханасы, көмір экспорттау терминалы, астық экспорттау терминалы және өнеркәсіптік газдар өндіру зауыты бар. 1936 жылы Флагстафф Пойнтта жаңа Вуллонгонг маяғы құрылысы аяқталды. 1942 жылы Вуллонгонг қала болып жарияланды. 1947 жылы Үлкен Вуллонгонг қаласы құрылды. 1954 жылы Вуллонгонгтың халқы 90 852 адамды құрады. 1956 жылы Вуллонгонг қалалық кеңесінің жаңа ғимараты ашылды. 1961 жылы Вуллонгонг университеті құрылды. 1963 жылы Вуллонгонг педагогикалық институты құрылды. 1965 жылы Фигтридегі Westfield сауда орталығы ашылды. 1985 жылы Вуллонгонгқа дейінгі темір жол электрлендірілді, ал 1993 жылы Даптоға дейін. 1986 жылы Вуллонгонг сауда орталығы аяқталды. Біраз уақытқа дейін сауда орталығында трамвайлар (рельссіз пойыз) пайдаланылды, бірақ қауіптілік себепті ол тоқтатылды. Бастапқы сынақтан кейін сауда орталығы қозғалысқа ашылды, бірақ кейін жаяуларға арналған аймаққа қайта жайғастырылды және содан бері сол күйінде сақталып келеді. 1987 жылы кеңес ғимараты мен кітапхана ғимараты аяқталды, бұл қазіргі сурет галереясы орналасқан ескі кеңес ғимаратын алмастырды. Crown Gateway сауда орталығы аяқталды. Вуллонгонг сауда орталығы ашылды. 1988 жылы қазіргі кеңес әкімшілік ғимараты, сондай-ақ Бюрелли көшесіндегі Иллаварра өнер орталығы (IPAC) аяқталды. IPAC ресми түрде шаһзада Чарльз бен принцесса Диананың қатысуымен 1988 жылы ашылды. Лоуренс Харгрейвтің ескерткіші тікұшақ арқылы Маунт Кеира тауының шығыс етегіне орнатылды. 1998 жылы 6000 орындық Вуллонгонг ойын-сауық орталығы ашылды. 1999 жылы Gateway және Crown Central сауда орталықтары біріктіріліп, Вуллонгонг Централь болып құрылды және ғимараттарды байланыстыратын жоғары қабаттағы кафе-серуендеу жолы салынды. 2000 жылы Сидней Олимпиадасының аясында Олимпиадалық ұшқын Вуллонгонг арқылы өтті. 2001 жылы Вуллонгонгтың халқы 181 612 адамға жетті. 2004 жылы Вуллонгонг қалалық галереясы 25 жылдығын тойлады. 2005 жылы Qantas Вуллонгонгтан Мельбурнға күнделікті рейстерді ашты, ол 2008 жылға дейін жалғасты. 2006/2007 жылдары кітапхана жаңартылды, кітапхананың қазіргі орнының 10 жылдығына орай жаңа мүмкіндіктер қосылды. Сонымен қатар, сол кезде жағажай да жаңа қарау орнымен және серуендеу жолымен жаңартылды. 2007 жылдың маусымында дауылдар салдарынан жағажайлар эрозияға ұшырады, соңғы 30 жылдың ең нашар жағдайы. 1980 жылдары қорғаушылық экономикалық саясатты тоқтату нәтижесінде дәстүрлі өндіріс және жұмысшы табының өнеркәсіптерінің төмендеуіне қарамастан, осы өнеркәсіптік орналымдардың көптеген бөліктері әлі де бар. Қала экономикасы білім беру, өнер, туризм, тұрғын үй құрылысы және экологиялық таза электр энергиясын өндіру сияқты экономикалық қызметтерді ұлғайту арқасында жаңарып келеді, бірақ қала экономикасы әлі де ауыр өнеркәсіпке тәуелді және жақын болашақта да солай болады. «Вуллонгонг» атауының түпнұсқалық мағыналарына «Оңтүстіктің теңіздері», «балықтың үлкен тойы», «суға жақын қатты жер», «теңіз әні», «толқындардың дыбысы», «көптеген жыландар» және «бес арал» кіреді. 2024 жылы Вуллонгонг жағалауынан кездейсоқ түрде көмір кемесінің қалдықтары табылған. SS Nemesis кемесі Вуллонгонгтан Мельбурнға бағыт алған және шамамен 120 жыл бұрын батып кеткен.

География

Вуллонгонг қаласының ерекше географиясы бар. Ол шығысында Тасман теңізімен, батысында Иллаварра жарлығы деп аталатын тік құмтасты жартаспен шектеліп, тар жағалау жазығында орналасқан. Жағалау жазығы оңтүстікте ең кең, ал солтүстікте ең тар, қала орталығы шамамен ортасында жатыр. Қала орталығынан оңтүстікке қарай, бірақ қала аумағында Ілаварра көлі – үлкен лагуна орналасқан. Вуллонгонг жағалауға жақын орналасқан болғанымен, Ұлы Батыс Сиднеймен бірдей бойлықта жатыр. Жарлықтың биіктігі теңіз деңгейінен 150 мен 750 метр (490–2460 фут) аралығында өзгереді, оңтүстіктегі Кейра тауы (464 м), Кембла тауы (534 м), Брокердің мұрны (440 м) және Мюррей тауы (768 м) сияқты жергілікті танымал таулар бар. Онда көмір қабаттары кездеседі, және Вуллонгонгтың барлық бөктерінде жардың беткейлерінде көптеген көмір шахталарына кіретін есіктер орналасқан. Кейбір аймақтарда қала маңы жардың төменгі беткейлеріне жақындап жатыр, бірақ көп бөлігі құрғақ склерофилл және орташа белдеулі орманның шағын бөліктерімен жабылған, салыстырмалы түрде табиғи күйде сақталған. Жарлықтың көп бөлігі Мемлекеттік қорғау аймағы және жергілікті ландшафтық қорғау аймақтарымен қорғалған, қалаға көрнекті фонды ұсынады. Солтүстікте жарлық жағалаумен қосылады, ал солтүстіктегі жағалау жолы Лоренс Харгрейв Драйв жардың бойымен созылады. Жардың тұрақсыз геологиясы тас құлауына әкеліп соқты, нәтижесінде жол жабылуға мәжбүр болды. Кейіннен 2005 жылы Лоренс Харгрейв Драйвінің бір бөлігі теңіз жағалауындағы су астындағы тау жыныстары арқылы өтетін Теңіз жартасы көпірімен ауыстырылды. Көпір автокөлік және жаяу жүргіншілер үшін пайдаланылады. Иллаварра теміржол желісі Сидней қалалық аймағына жету үшін бірнеше туннельдерден өтуі керек. Оңтүстік тас жолы және Принц тас жолы балама ішкі бағыттарды ұсынады, олар Булли асуында немесе Оузли тауында жардан төмен түсіп, Вуллонгонг қаласының орталығынан солтүстікке қарай кіреді. Оңтүстікте жазық Альбион паркі маңында ең үлкен кеңістігіне жетеді, онда Тынық мұхитынан ұзын құмды тілшемен бөлінген үлкен жағалау лагунасы – Ілаварра көлі орналасқан. Жағалау жолағы өте құнарлы аллювиумнан тұрады, бұл Вуллонгонгты 19 ғасырда ауыл шаруашылығымен айналысушылар үшін тартымды еткен. Онда жардың төменгі беткейлерінің етегіндегі төбелер де бар, олардың биіктігі көбінесе жүз метрден аспаса да, қаланың көп бөлігіне толқынды сипат береді. Жағалау жолағын бірнеше қысқа, бірақ су тасқынына бейім және тез ағатын өзендер мен арналар кесіп өтеді, мысалы, Фери Крик (Пара Крик), Кабаж Три Крик, Алланс Крик, Ностау Равин, Джимбоб Крик, Муллет Крик және Маккуарри Ривулет. Жағалауы ұсақ, ақ-алтын түсті құмдармен сипатталатын көптеген жағажайлардан тұрады; алайда, бұл жағажайлар кейде теңізге тік жарлы Тego Рок сияқты жарлы мүйістермен үзіледі. Кейбір жерлерде бұл мүйістер қазылып немесе кеңейтіліп, Вуллонгонг, Порт Кембла, Шеллхарбор және Киама қалаларында жасанды порттар құрылды. Вуллонгонг орталығының оңтүстік жағалауында, Порт Кемблаға жақын жерде бес аралдан тұратын топ орналасқан. Бұл аралдар – жануарлар дүниесінің қорғау зонасы.

Климат

Вуллонгонг мұхиттық климатқа (Köppen: Cfb) ие, ылғалды субтропиктік (Cfa) аймағына жақын, себебі ең жылы айының орташа температурасы 21,9 °C (71 °F) шамасында, субтропиктік изотерманың 22 °C (72 °F) төмен. Ең жоғары тіркелген температура 2006 жылдың 1 қаңтарында 44,1 °C, ал ең төмен температура 1986 жылдың 27 шілдесінде 0,8 °C болды. Жылдық есеп бойынша Вуллонгонгта 107,4 күн ашық болады. Жауын-шашын жыл бойына таралады, бірақ жылдың бірінші жартысына қарай көбірек жауады. Бұл көбінесе Тасман теңізіндегі орналасуының және тау етегінің әсерінен туындайтын орографиялық көтерілумен байланысты, бұл оны ылғалды шығыс желдеріне бейім етеді. 1998 жылдың 18 тамызында маңызды су тасқыны болды, Вуллонгонгта 316 мм жауын-шашын тіркелді (жақын орналасқан Маунт-Оуслиде 445 мм-ден астам), көбінесе 3 сағат ішінде жауды. Вуллонгонгта жылы айларда найзағайлар, қатты жаңбырлар және кейде бұрқасынмен бірге оқтын-оқтын шаңқаятын дауылдар болады. Шілде және тамыз айлары желді айлар деп есептеледі, батыстан соққан желдің күші сағатына 100 км-ден асып кетеді. Орталық қалалық аймақ (CBD) көптеген универмагтар мен арнайы дүкендер, кеңселер мен ойын-сауық орындарынан тұратын ірі коммерциялық орталық болып табылады. Ол Crown Street Mall және Wollongong Central аймағында орналасқан, Market, Corrimal және Burelli көшелерімен және теміржол желісімен шектелген аймаққа жақын. Орталық қалалық аймақтың (CBD) айналасында саябақтар, қорықтар, жеңіл коммерциялық ғимараттар, үйлер және көп қабатты тұрғын үйлер орналасқан. Көп қабатты тұрғын үйлер әсіресе Смитс Хиллде, Орталық қалалық аймақтың (CBD) солтүстік-шығысында байқалады, бұл қаланың ішінде тұру, жағалаудың әдемі көрінісі және жағажай өмірінің үйлесімділігін таңдаудың танымал екенін көрсетеді. Қаланың шығысында Флагстафф Пойнт орналасқан, бұл ойылып, сумен шайылып, шөбімен жабылған төмен жартастардан тұратын таулы мүйіс. Мүйістің солтүстік жағында мәжбүрлі еңбекпен Бельмор бассейні қазылған. Кейін ол солтүстік жартастың салынуы арқылы кеңейтіліп, Вуллонгонг портын құрады. Бұл аймақта тарихи отаршылдық бекінісі, бірнеше қалпына келтірілген зеңбіректер және екі маяк орналасқан, бұл Австралияның шығыс жағалауына тән ерекшелік. Порттың кіреберісінде орналасқан ескі Вуллонгонг Брейквотер маяғы 1871 жылы ұрып соғылған темір пластиналардан жасалған және қаланың символына айналды. Жаңа Вуллонгонг бас маяғы 1936 жылы Флагстафф төбесінде салынды және 21-ші ғасырдың басында да қолданылуда. Бельмор бассейні коммерциялық балық аулау флоты мен балықшылар кооперативіне арналған, ал негізгі порт жеке кемелерді қорғайды. Орталық Вуллонгонгтың негізгі жағажайлары – Солтүстік Вуллонгонг (немесе жай ғана Солтүстік [гонг]) жағажайы, ол порттан Әулие лагунасына және Пукис қорығына дейін созылады, және Флагстафф Пойнтынан оңтүстікке қарай және Коннистон жағажайына дейін созылатын Вуллонгонг қалалық жағажайы.

Демография

Волонгонг метрополиялық аймағына солтүстіктегі Хеленсбургтен оңтүстіктегі Киамаға дейін созылатын қала маңындағы қалалар, кенттер және ауылдық жерлер кіреді. 2021 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 305 691 адамды құрады. Халықтың 3,6%-ын аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтары құрады. Адамдардың 76,3%-ы Австралияда туған. Ең көп кездесетін туған елдер: Англия – 3,9%, Солтүстік Македония – 1,3%, Жаңа Зеландия – 1,1%, Италия – 0,9% және Үндістан – 0,9%. Адамдардың 81,7%-ы үйде тек қана ағылшын тілінде сөйлейді. Үйде сөйлейтін басқа тілдер: македон тілі – 2,0%, итальян тілі – 1,1%, араб тілі – 1,1%, қытай тілі (мандарин) – 0,8% және испан тілі – 0,8%. Дінге қатысты ең көп таралған жауаптар: дінсіздер – 38,0%, католиктер – 23,3% және англикандықтар – 13,6%. Жұмыс істейтін халықтың 5,1%-ы психиатриялық емес ауруханаларда жұмыс істейді. Жұмыспен қамтудың басқа да маңызды салалары: басқа да әлеуметтік көмек көрсету қызметтері – 3,1%, қарттарға күтім көрсету резиденттік қызметтері – 2,8%, супермаркеттер мен азық-түлік дүкендері – 2,6% және дайын тағам қызметтері – 2,5%. Бұл Жаңа Оңтүстік Уэльстегі үшінші және Австралиядағы он бірінші ірі қала. 2006 жылғы ABS географиялық жүйесін пайдалану бойынша, статистикалық аудан халқының шамамен 89%-ы Клифтоннан Шелл Коувқа дейінгі қалалық орталықтағы құрылыстарда тұрады. Волонгонг 2001-2006 жылдар аралығында халық санының 3,1%-ға өсуімен дамуда, бірақ жаңа тұрғын үй жерлерінің көлемі географиялық жағдайлармен, әсіресе солтүстік қала маңындағы аудандарда шектеулі. Батыс Дапто аймағы болашақ дамудың маңызды орталығы болып табылады, келесі 40 жыл ішінде 19 000 жаңа тұрғын үй мен 50 000 адамға жоспар бар. Сондай-ақ, оңтүстікке қарай Альбион Парк, Шелл Коув және Киама аудандарында да жаңа тұрғын үйлер салынуда. Волонгонг халық санының өсуі 1947–2010 (Статистикалық жергілікті аудан) Жыл Халық саны Өсім Өсу 1947 70 135 – 1954 100 725 30 590 43,6% 1961 150 387 49 662 49,3% 1966 177 432 27 045 18,0% 1971 202 800 25 368 14,3% 1976 222 250 19 450 9,6% 1981 231 400 9 150 4,1% 1986 232 240 840 0,4% 1991 244 930 12 690 5,5% 1996 255 740 10 810 4,4% 2001 269 597 13 857 5,4% 2006 277 984 8 387 3,1% 2010 292 190 14 206 5,1% Көз: 1947–1996, 2001–2010 Волонгонгтың ерекше көпұлтты халқы бар. Көптеген көшіп келгендер соғыстан кейінгі кезеңде Порт Кембла болат зауытындағы жұмыс мүмкіндіктеріне тартылып, Крингла, Уарравонг және Конистон сияқты жақын маңдағы қалаларға қоныстанды. 1966 жылға қарай Австралия темір және болат комбинатында жалақы алатын жұмыскерлердің 60%-ы 100-ден астам елден келген шетелдіктер еді.

Саясат және үкімет

Өкілдер палатасындағы екі федералды округ негізінен немесе толығымен Үлкен Вуллонгонг аймағында орналасқан: Каннингем және Уитлэм, ал Гилмор округінің өте шағын бөлігі қаланың оңтүстік шеткі аймақтарында. Штат деңгейінде, төрт сайлау округі негізінен немесе толығымен Вуллонгонгта орналасқан: Хиткотт, Кейра, Шеллхарбор және Вуллонгонг, Киама округінің өте шағын бөлігі де қаланың оңтүстік шеткі аймақтарында. Вуллонгонг қаласы дәстүрлі түрде оңтүстікке қарай бағытталған Либерал партиясына қарағанда солшыл Еңбек партиясын қолдайды. Еңбек партиясы Вуллонгонгта негізінен немесе толығымен орналасқан екі федералды орынды, сондай-ақ штаттың төрт орынды да иеленеді. Дегенмен, Либерал партия Вуллонгонг штатындағы Хиткотт округін бірнеше рет басып алған (соның ішінде Коалицияның 2011 жылғы үлкен жеңісінен бастап, 2023 жылы Еңбек партиясының қайта билікке оралуына дейін 12 жыл бойы). Аймақтарды қайта бөлу Хиткоттты Еңбек партиясының үміткері жеңіп алатын округке айналдырды, себебі ол оңтүстікке қарай жылжып, Вуллонгонгтың көбірек бөлігін, ал оңтүстік Сиднейдің азын қамтыды. Алайда, тіпті 2011 жылы (Еңбек партия Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының тарихындағы ең ауыр жеңіліске ұшырағанда және Коалиция штаттағы ең үлкен көпшілік үкіметін құрғанда), Еңбек партиясы Хиткотттан басқа Вуллонгонгтағы барлық орындарды жеңіп алды, бұл Илаварраны штат бойынша Коалициядан көп орын жеңген жалғыз аймаққа айналдырды. Либерал партия Вуллонгонг штатындағы Хиткотттан басқа штаттық орынды соңғы рет 1968 жылы жеңіп алды, онда Коалиция Вуллонгонг округін бір мерзімге басып алды, бірақ 1971 жылы Еңбек партиясы оны қайтарып алды. Жергілікті деңгейде Вуллонгонгқа қатысты екі жергілікті басқару органы (ЖБO) бар: Вуллонгонг қаласы және Шеллхарбор қаласы, Киама муниципалитетінің өте шағын бөлігі қаланың оңтүстік шеткі аймақтарында орналасқан. Вуллонгонг қаласын тікелей сайланған Лорд-мэр (қазіргі уақытта тәуелсіз Гордон Брэдбери) және 12 кеңесші (әр округтен төртеу) басқарады: Еңбек партиясы алты орынға ие, Либерал партия үш, Жасылдар екі, ал қалған орын тәуелсіз кеңесшіге тиесілі. Шеллхарбор қаласының мэрі (қазіргі уақытта тәуелсіз Крис Гомер) жанама сайлау арқылы тағайындалады және сегіз кеңесші бар: төрт жалпы тәуелсіз, үш Еңбек партиясының кеңесшісі және Келли Марш тәуелсіз командасынан бір кеңесші.

Жоғары және қосымша білім беру

Иллаварра ТАФЕ институтының екі кампусы бар. Вуллонгонг кампусы – желідегі ең ірі кампус, және ол түрлі курстарды ұсынады. Вуллонгонгта бір университет бар, ол бұрын Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің бөлігі болған. Университет "Жақсы университеттер нұсқаулығы" бойынша екі жыл қатарынан (1999–2000, 2000–2001) «Жылдың австралиялық университеті» атағымен марапатталды және халықаралық деңгейде танымал. Оның екі негізгі кампусы бар: Нортфилдс авенюдегі бас кампус және Сквайрс Вэйдегі инновациялық кампус. Университеттің Сидней бизнес мектебінің Сиднейде қосымша кампусы бар.

Мектептер

Вуллонгонгта бастауыш және жоғары сынып мектептері көп, олардың ішінде мемлекеттік, діни және жекеменшік мектептер бар.

Ауа

Вуллонгонгты Shellharbour әуежайы, сондай-ақ Illawarra аймақтық әуежайы және Вуллонгонг әуежайы қызмет көрсетеді. Әуежай Шеллхарбор қалалық округінде, Вуллонгонг қаласының орталық бөлігінен оңтүстікке қарай 18 шақырым қашықтықта орналасқан. 2018 жылы Fly Corporate компаниясы JetGo және QantasLink компаниялары тоқтатқан бұрынғы рейстерден кейін Мельбурн (Эссендон) және Брисбен әуежайларына тұрақты жолдармен (RPT) әуе тасымалдарын қайта бастады. Fly Corporate 34 орындық SAAB 340B турбовинтті ұшақтарын пайдаланады. NSW Air, EliteJet және Touchdown Helicopters сияқты бірнеше әуе чартерлік компаниялар бар. Сондай-ақ, тарихи ұшақтарды қалпына келтіру қоғамы (HARS) осы әуежайда орналасқан.

Порт

Вуллонгонг Порт Кембла порты арқылы қызмет көрсетеді, ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік және батыс аймақтарында өндірілген көмірдің негізгі экспорттау орталығы болып табылады. Автомобильдерді тасымалдайтын кемелерді бағытту бойынша штат үкіметінің жоспары аясында портқа маңызды жаңартулар мен жаңа теңіз кеңсесі сияқты инфрақұрылымдық өзгерістер енгізілді, сондай-ақ порт логистикасына қажеттілік артып, көптеген жұмыс орындары құрылды. Patrick Corporation портта интеграцияланған порттық қызметтерге келісімшарт ұстап тұр және өзінің бас компаниясы Pacific National арқылы жүктерді автомобильмен немесе теміржолмен тасымалдайды. Портта көмір, астық, контейнерлер және басқа да тауарларды тиеуге арналған түрлі причалдар бар. 2020 жылға қарай газ экспорттау терминалы да салынып жатыр. 2023 жылы Австралия Қорғаныс министрлігі Порт Кембланы болашақ австралиялық ядролық сүңгімалы кемелерін орналастыруға ең қолайлы орын деп атады, бұл кемелердің 2030 жылдарға дейін толыққанды қолданысқа енгізілуі күтілуде.

Өнер

Вуллонгонгта белсенді өнер өмірі дамыған. Музыка саласында қалада түрлі музыкалық және джаз ансамбльдері жұмыс істейді. Вуллонгонг музыка консерваториясы классикалық, джаз және заманауи стильдердегі аспаптар мен дауысқа музыкалық білім беруді қамтамасыз етеді. Бұл Австралиядағы ең ірі аймақтық консерваториялардың бірі және ол тарихи Глениффер Брей сарайында, Вуллонгонг ботаникалық бағының бір бөлігінде орналасқан. Жергілікті кәсіби театр компаниясы, Мерригонг театр компаниясы, Иллаварра өнер орталығында орналасқан. Мерригонг қаланың маңызды азаматтық және қоғамдық орталығы – Вуллонгонг қалалық үйін де басқарады және қаланың орталық бөлігінде әртүрлі шараларды ұйымдастырады. Басқа жергілікті театрлық ұжымдарға The Arcadians, The Phoenix Theatre және Wollongong Workshop Theatre жатады. Жыл сайынғы Вуллонгонг Эстеддфоды музыка, театр және би өнеріндегі жергілікті таланттарды көрсетеді. Вуллонгонг өнер галереясында Иллаварра, заманауи австралиялық, абориген және азия өнерінің маңызды коллекциясы сақталған. 1990 жылдардағы танымал Tumbleweed стoner рок тобы және Surf Rock дуэті Hockey Dad Вуллонгонгта құрылған. Yours and Owls Festival – жыл сайын өткізілетін музыка фестивалі, оған 12 000 адам қатысады және ол Австралияның және халықаралық жас таланттардың ең үздік топтарын ұсынады. Австралияның The X Factor бағдарламасының жетінші маусымының жеңімпазы Сайрус Вильянуева Вуллонгонгта туып өскен. Вуллонгонгта жыл сайынғы Wonderwalls көше өнері фестивалі өтеді, онда жергілікті және әлемдік танымал суретшілер қатысады.

Көңіл көтеру және түнгі өмір

Көңіл көтеру орындарына Crown Street Mall, көптеген мейрамханалар мен кафелер, қалалық кинотеатрлар және Illawarra Performing Arts Centre жатады. NRL командасы St. George Illawarra Dragons үй стадионы – WIN стадионының жанында WIN ойын-сауық орталығы орналасқан: концерттер мен спорттық іс-шараларды (соның ішінде Southern Stars, баскетбол және мотокросс трюк шоуларын) қабылдайтын көп мақсатты кешен. Қаланың көптеген түнгі клубтары, пабтары мен тіркелген клубтары бар; олардың ішінде Илаварра шебер құрылысшылар клубы, Гранд отель (бірнеше жыл Куни деп аталғаннан кейін бастапқы атауына қайта оралды), Мистер Краун, Рон Де Ву, Илаварра отели, Харп отели және Солтүстік Вуллонгонг отели бар. Көптеген қала маңындағы елді мекендердің де әрқайсысының өзіндік ерекшелігі бар қонақ үйлері бар.

Демалыс

Вуллонгонгта 17 маусымдық патрульдік жергілікті жағажай бар: Стэнвелл-парк, Коалклиф, Скарборо/Вомбарра, Коледейл, Остинмер, Тиррул, Сандон-Пойнт, Булли, Вунона, Белламби, Корримал, Товраджи, Фери-Медоу, Солтүстік Вуллонгонг, Вуллонгонг қаласы, Порт-Кембла және Винданг. Серфинг, жартастан балық аулау, жүзу, скимборд – бұл кең таралған әрекеттер. Вуллонгонг-Тиррул велосипед жолы, он үш шақырымдық Жүрек қоры жаяу және велосипед жолы, Ілаварра жағалауының бойымен солтүстікке қарай, Вуллонгонг жағажайынан басталады, ол жаяу жүргіншілер, жүгірушілер, роллерсерферлер және велосипедшілер үшін танымал. Жақын орналасқан Кира және Кембла тауларындағы табиғатқа серуендеу, сондай-ақ Вуллонгонгтың батысындағы эскарпменттегі мотокросс трассасында мотоцикл теуіп жүру де танымал. Вуллонгонгта көптеген саябақтар бар. Қала орталығында МакКейб паркі орналасқан, онда ойын алаңы, жергілікті жастар орталығы, соғыс ескерткіші, қоғамдық зал, «Найк» мүсіні және кірпіш амфитеатр бар. Қала жағажайына іргелес Ланг паркінде 1950 жылдары салынған бірнеше павильондар бар. Олар бұзуға ұшырауға тиіс еді, бірақ қоғамдық дауыс беру арқылы сақталды. Стюарт паркі, қаланың солтүстігінде, бірақ Фея лагунасының және Пукис қорығының оңтүстігінде, парашютшілер үшін қону алаңы ретінде және ашық ауада демалыс пен әлеуметтік жиналыстар үшін белгілі. Стюарт паркі 1920 жылдардағы Солтүстік Вуллонгонгтың туризм гүлдәу кезеңінде отырғызылған Норфолк аралы шыршаларымен де ерекшеленеді. Оңтүстікке қарай орналасқан Дж. Дж. Келли паркін цирктер пайдаланады, сондай-ақ Порт-Кембла болат зауытының солтүстігіндегі Гринхаус паркіне жететін өзеннің қорғалған аймағы, бұрынғы қоқыстарды қайта жаңарту және қарау тұрағы, сондай-ақ бір кезде Суан-стрит дейін созылған Том-Тамб лагунасының шағын қалдықтары бар. Гвиннвиллдегі Битон паркі Теннис Вуллонгонг пен демалыс орталығына үйірме, онда атлетика кешені, жылытылатын жабық бассейн, спорт залы және көп мақсатты спорт залы бар.

Спорт

Вуллонгонг қаласында екі кәсіби спорт командасы бар: Ұлттық регби лигасының «Сент-Джордж Иллаварра Дракондары» және Ұлттық баскетбол лигасының «Иллаварра Хоукс» командалары.

Регби лигасы

Волонгонгтағы ең танымал спорт – регби лигасы. «Сент-Джордж Иллаварра Драгонз» регби лигасы клубы Ұлттық регби лигасының (NRL) жарысында қаланың өкілі ретінде қатысады. Клуб 1999 жылы «Сент-Джордж Драгонз» және «Иллаварра Стиллерс» клубтарының бірігуі нәтижесінде құрылды және өз алаңындағы ойындарының жартысын Вуллонгонг қаласының орталығындағы WIN стадионында өткізеді. Олар 2010 жылы NRL Grand Final-да «Сидней Рустерс» командасын жеңіп, чемпион атанды. Бірігуге дейін «Иллаварра Стиллерс» 1982 және 1998 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльс регби лигасының чемпионатында және NRL-де аймақтың намысын қорғады. «Иллаварра Стиллерс» NSWRL жасөспірімдер арасындағы төрт турнирде – SG Ball Cup, Harold Matthews Cup, Tarsha Gale Cup және Lisa Fiaola Cup турнирлерінде Иллаварра аймағын әлі де таныстыруда. Регби лигасы 1911 жылдан бері Волонгонгта ойналып келеді және бұл аймақтан кем дегенде 41 халықаралық ойыншы шыққан. Жергілікті деңгейде лигаға көптеген жанкүйерлер бар, сонымен қатар бірнеше команда «Иллаварра Регби лигасы» және 7-топ регби лигасы жарыстарында өнер көрсетеді. «Иллаварра лигасы» Иллаварра көлінің солтүстігінде 14 аға клубты қамтиды, ал 7-топтың 5 клубы Шеллхарбор ауданындағы Волонгонг қалалық аймағында орналасқан.

Баскетбол

Illawarra Hawks баскетбол командасы Ұлттық баскетбол лигасынде ойнайды және 1979 жылы лига құрылғаннан бері барлық маусымдарда қатысқан жалғыз NBL клубы. Үй ойындары "WIN Entertainment Centre" аренасында өтеді, ол NBL-де жағажайға жақындығынан "The Sandpit" деп аталады. Бұл Hawks командасын барлық үй ойындарын Illawarra аймағында өткізетін жалғыз кәсіби спорт командасы етеді. Hawks 2001 жылы NBL чемпионатында жеңіске жетті. NBL командасынан бөлек, жергілікті баскетбол жарыстарын Basketball Illawarra ұйымдастырады. Basketball Illawarra өкілдері, сондай-ақ Illawarra Hawks деп аталады, Basketball NSW жарысы – Waratah League-де бақ сынасады.

Футбол

Вуллонгонг Вулвз Австралиядағы Ұлттық премьер лигасының (Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты) екінші деңгейінде ойнайды. 2008 жылдың соңында клуб өткен маусымдағы қарыздар салдарынан таратылды, бірақ қоғамдық қолдау арқасында қаржылық тұрғыдан құтқарылды және коммерциялық емес, қоғамдық меншік ұйым ретінде жарыстарда сәтті өнер көрсетіп келеді. "Ұлы Оңтүстік Футбол" консорциумы Илаварра аймағының Оңтүстік жағалауы үшін А лигасына қатысу ниетін білдіруде. Еуропада кәсіби футболшы болған, Вуллонгонг қаласында туған Скотт Чипперфилд А лигасының ойыншысы болатын Вуллонгонг футбол клубының құрамында болуға қызығушылық танытты. Жаңа қоғамдық ұйым Football NSW лицензиясын алуы жоспарлануда. Illawarra Stingrays Австралиядағы әйелдер футболының екінші деңгейі – Ұлттық премьер лигасының әйелдер турнирінде өнер көрсетеді.

Басқа спорт түрлері

Қаланың жоғары деңгейдегі крикет командасы жоқ, бірақ екі күшті жергілікті жарыс бар: Крикет Илаварра және Крикет Оңтүстік жағалауы. Ирландия құрамасының капитаны Трент Джонстон Дапто қаласында өсіп, Ирландияға кеткенге дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін ойнады. Австралиялық және Жаңа Оңтүстік Уэльс ойыншылары Брет және Шейн Ли Оук-Флатс қаласында өскен және жергілікті крикет клубы Оук-Флатс-Ратс үшін ойнаған. Illawarriors – Illawarra-да орналасқан регби клубы, ол Shute Shield NSW клубтық жарысына қатысады. Клуб өз алаңындағы кейбір ойындарын WIN стадионында өткізеді. Жергілікті регби одағы Ілаварра регби одағында ойналады. Волонгонгта су полосының алғашқы тіркелген матчы 1894 жылы Брайтон-Бичте Воллонгонг және Киама жүзу клубтары арасындағы ерлер матчында болды. Киама жүзу клубы 3:0 есебімен жеңіске жетті. Қазіргі уақытта су полосы UOW бассейнінде Illawarra Water Polo клубы арқылы ойналады. Жыл сайын Иллаварра NSW Country Club чемпионатында да қатысады, онда 2021 жылы Иллаварра U14 ұлдары жеңіске жетті. Иллавара Велосипедтік клубы жыл бойы дерлік әр апта сайын жол велосипед жарыстарын өткізеді. Жазда Принс тас жолындағы Унандерра велодромында велодром жарыстары да ұйымдастырылады. Жақында клубтың назары жастарды дамыту бағдарламаларына көбірек назар аударуға және 19, 23 жасқа дейінгі және ересектер арасындағы жарысқа қатысуға берілді. Клуб мемлекеттік және ұлттық деңгейде тұрақты түрде қатысады және бірнеше спортшылар халықаралық деңгейде бәсекеге түседі. Гонг Скорпионс – Вуллонгонг аймағындағы жергілікті флорбол командасы. Клуб Вуллонгонг университетінде әлеуметтік ойнайды және жақында NSW Elite Series жарысына қатысу үшін қайта құрылды. Бейсбол аймақта 1938 жылдан бері ұйымдастырылған жарыстармен ойналады. Иллаварра аудандық бейсбол қауымдастығы осы жылдан 1991 жылға дейін басқарушы орган болды, содан кейін Иллаварра бейсбол лигасы құрылды. Иллаварраның жасөсперімдер бейсбол лигасы 1984 жылы құрылды, ол 1995 жылы шамамен 950 ойыншыға жеткен жасөсперімдердің санының өсуіне мүмкіндік берді. IBL-де төрт жергілікті басқару аймағынан сегіз аймақтық клуб ойнайды. Аймақтық клуб, Иллаварра Флейм Бейсбол клубы, 1994 жылдан 2007 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс бейсбол лигасының төрт сыныбында командалар құрды. Бірінші сынып командасы өзінің алғашқы маусымында ірі финалға шықты. Клуб қатысқан кезде жалпы сомада төрт чемпионат жеңіп алды. IFBC өзінің алғашқы ойындарын 1994 жылдың тамызында All Kawasaki Baseball Club клубына қарсы өткізді, бұл ойындар Бауырлас қалалар, Вуллонгонг және Кавасаки арасындағы алғашқы спорттық алмасу болды. Вуллонгонг киттері Бонди Айсбергс қысқы жүзу клубы, Оңтүстік Марубра Дельфиндер қысқы жүзу клубы, Кронулла Полярлық аюлар қысқы жүзу клубы, Марубра Тюльпандары қысқы жүзу клубы, Кулангатта Серф өмірді құтқару клубы, Кловелли Эскимос қысқы жүзу клубы, Бронте Сплэшерс, Куги Пингвиндер қысқы жүзу клубы және Коттслоу Крабспен Австралияның қысқы жүзу ассоциациясының чемпионатында бәсекелеседі. Илаваррадағы басқа да танымал спорт түрлеріне гольф, тау шатырларына көтерілу, серфинг, стаканды үйіп қою, триатлон, фрисби және тау велосипедтері жатады. Дж. К. Роулингтің «Квиддич арқылы ғасырлар» кітабында Вуллонгонг Warriors Австралияның квиддич командаларының бірі ретінде тізілген. Олар Тунделарра Тундерлерс командасымен бәсекелеседі және қарсыластар Чейзерлерді шатастыру және алаңдату үшін жасалған жоғары жылдамдықты зигзаг қозғалысы – Вуллонгонг Шиммиін ойлап тапты. Қазір «Воллонгонг вориорс» клубы Австралиялық квиддич қауымдастығының, магл квиддич лигасының нағыз клубы болып табылады. Вуллонгонг 2022 жылы UCI жол әлем чемпионатын қабылдады. AFL South Coast – бұл аймақтағы парктік футбол жарысы.