Кіріспе

Базил Ланно Гилдерслив (23 қазан 1831 – 9 қаңтар 1924) – американдық классикалық ғалым. Ол көптеген еңбектердің авторы және «American Journal of Philology» журналының негізін қалаушы редакторы. Грек және латын тілдерінің синтаксисіне, сондай-ақ грек әдебиеті тарихына үлкен үлес қосканымен белгілі.

Ерте өмір және білім

Гилдерслив Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында Эмма Луиза Ланно мен Бенджамин Гилдерсливтің (1791–1875) баласы болып дүниеге келді. Эмма Луиза Ланно Базиль Ланно мен Ханна Виньярдтың қызы еді. Оның әкесі пресвитериан дін уағыздаушысы және 1826-1845 жылдар аралығында «Чарльстон Христиандық байқаушы» газетінің редакторы, 1845-1856 жылдар аралығында Ричмонд, Вирджиниядағы «Бақылаушы және байқаушы» газетінің редакторы, ал 1856-1860 жылдар аралығында «Орталық пресвитериан» газетінің редакторы болды. Оның анасының әкесі Базиль Ланно (туған аты Базиль Лану) – француз және үнді соғысы кезінде британдықтар қазіргі Нова-Скотиядан қуғынға ұшыратқан француз акадиялықтардың бірі. Оның анасының шешесі Ханна Виньярд еді. Гилдерслив 1849 жылы он сегіз жасында Принстон университетін бітіріп, Берлинде Иоганн Францтың, Боннда Фридрих Рицхльдің және Геттингенде Фридрих Вильгельм Шнайдевиннің бағынында оқыды, онда 1853 жылы докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

АҚШ-қа оралғаннан кейін оған Принстон университетінде классика профессоры лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. 1856 жылдан 1876 жылға дейін Вирджиния университетінде грек тілінен профессор болып жұмыс істеді, сондай-ақ 1861 жылдан 1866 жылға дейін латын тілі кафедрасын басқарды. Ол 1866 жылдың 18 қыркүйегінде Вирджиния штатының Миддлбери қаласында Элиза Фишер Колстонға үйленді. Америка Азамат соғысында Конфедерация армиясында қызмет еткен кезде, соғыс барысында Гилдерслив аяғына оқ тиді, одан кейін Вирджиния университетіне қайта оралды.

Джонс Хопкинс университеті

Он жыл өткен соң, ол Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде оқытушылық қызмет атқаруға Дэниел Койт Гилманның ұсынысын қабылдады. Джонс Хопкинс университеті 1876 жылы ашылғанда Гилдерслив алғашқы бес толық профессордың бірі болды және грек және рим әдебиетін зерттеу бағдарламасын құруға жауапты болды, ол осы істе үлкен табысқа жетті. Ол Джонс Хопкинс және басқа да жерлерде классикалық зерттеулерге үлкен үлес қосып, кіші ғылыми қызметкерлер мен аспиранттарды таңдады. Оның жұмысқа орналасуы Балтимор қауымын жаңа университет тек солтүстіктен көшірілген мекеме емес екеніне көндірді. Джонс Хопкинс университетінің құлдыққа қарсы болғаны, ал негізін қалаушы президенті Дэниел Койт Гилман Коннектикуттан шыққандығы және көптеген оқытушылардың солтүстік штаттардан келгені жаңа мекеменің мақсатына күдік тудырды. 1880 жылы Джонс Хопкинс университеті шығарған «Американ филология журналы» атты тоқсандық журнал оның редакторлық басшылығымен құрылды. Оның күшті тұлғасы журналдың «Қысқаша есеп» немесе «Ланкс Сатура» деп аталатын бөлімінде көрінді, ал жарияланымның алғашқы жылдарындағы әрбір ең ұсақ деталь да оның бақылауында болды. Оның стилі, басқа жерлердегідей, дәстүрлі классикалық ғалымның стилінен өзгеше, және ғылымның нағыз мақсаты – «барлық нәрсе» деген сенімімен үйлеседі. Ол «Латын грамматикасы» (1867; Гонсалес Б. Лоджбен бірлесіп қайта қаралып, 1895 және 1899 жылдары қайта басылды; 1997 жылы осы тақырыптағы 20 ғасырғы еңбектердің библиографиясымен қайта басылды) және орта мектептерде пайдалануға арналған «Латын сериясы» (1875) жариялады. Екеуі де реттелгендігімен және грамматикалық теория мен әдістерді меңгергендігімен ерекшеленеді. Оның «Персий» (1875) басылымына зор құндылық берілді. Ол 1877 және 1908 жылдары Америка филологиялық қауымдастығының президенті болып сайланды және Америка өнер және әдебиет академиясының, сондай-ақ түрлі ғылыми қоғамдардың мүшесі болды. Ол 1896 жылы Америка өнер және ғылым академиясының және 1903 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол Уильям мен Мэриден (1869), Гарвардтан (1896), Йельден (1901), Чикагодан (1901), Пенсильваниядан (1911) құрметті заң ғылымы докторы (LL. D.) дәрежесін алды; Оңтүстік университетінен (1884) азаматтық құқық докторы (D. C. L.); Йельден (1891) және Принстоннан (1899) гуманитарлық ғылымдар докторы (L. H. D.); Оксфорд пен Кембриджден (1905) әдебиет докторы (Litt. D.).

Өлім және мұра

Гилдерслив 1915 жылы оқытушылық қызметтен зейнетке шықты. 1924 жылдың 9 қаңтарында қайтыс болды және Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласындағы Вирджиния университетінің зиратында жерленді. Американдық филология журналында жарияланған естелік мақалада профессор К. У. Э. Миллер Гилдерсливке құрмет көрсетіп: «Грек авторларының арасында онымен тек сырттай ғана танысқандардың саны азаз болды» деді. Соңғы жылдары Гилдерслив Азамат соғысы кезінде және одан кейін құлдықты қорғағандығы үшін сынға ілікті. «Саякер және ғалым: Базил Ланно Гилдерслив және американдық Азамат соғысы» атты еңбегінде Уорд Бриггс Гилдерсливтің Конфедерация армиясында штаб офицері және Вирджиния университетінде профессор болып қызмет еткен кезінде жазған редакциялық мақалаларын жариялады. Бұл мақалаларда құлдыққа қарсы шыққандарға қатысты өткір шабуылдар жасалған, ал олардың сөздері ежегі грек авторлары мен жағдайлармен салыстырылған. Ол Конфедерация президенті Джефферсон Дэвиске деген жеккөрушілігін білдірді, оны өте қабілетсіз деп есептеді. Оның жазбаларында яһудилер, оның ішінде Конфедерация кабинетінің мүшесі Джуда П. Бенджамин және нәсілдік қоспа жасады деп айыпталғандар да шабуылға ұшырады. Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінің студенттік жатақханаларының бірі – Гилдерслив үйі және Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласындағы Вирджиния университетінің Браун тұрғын колледжіндегі Гилдерслив порталы оның құрметіне аталған. Оның немересі Кэтрин Лейн Уимс Гарвард университетінде екі мүсінді, мүйізқазанды бейнелейтін скульптураларды жасады. Шамамен 1869 жылы туған Фанни Мэннинг Гилдерслив, өзінің жерлеу құжатында Базил Гилдерсливті әкесі ретінде көрсеткен. Фанни Гилдерслив Шарлоттсвилл, Вирджиния қаласының педагогы Бенджамин Тонслерге үйленді. Вирджиния университетінің классика бағдарламасы Гилдерсливтің құрметіне арналған ерекше профессорлық лауазымды ұсынады. Қазіргі таңда осы лауазымды Энтони Корбейл атқарып тұр.