Кіріспе
Альберт ескерткіші Лондонның Кенсингтон бағындағы Корольдік Альберт залының солтүстігінде орналасқан. 1861 жылы қайтыс болған сүйікті күйеуі Альберт ханзаданың есіне осы ескерткішті королева Виктория тапсырыс берген. Сэр Джордж Гилберт Скотт готикалық жаңғыру стилінде жобалаған бұл ескерткіш, шіркеудің бас алтарының үстіндегі готикалық цибориум стиліндегі 176 фут (54 метр) биіктіктегі әшекейлі шатыр немесе павильон нысанында. Оны аяқтауға он жылдан астам уақыт кетті, ал құны 120 000 фунт стерлингті (2010 жылы шамамен 10 000 000 фунт стерлингке тең) жұртшылықтан жиналған қаржымен жабдықталды. Ескерткіш 1872 жылдың шілде айында королева Виктория тарапынан ашылды, ал Альберт ханзаданың мүсіні 1876 жылы салтанатты түрде орнатылды. 1970 жылдан бері бұл ескерткіш І санатқа жатады.
The Albert Memorial, directly north of the Royal Albert Hall in Kensington Gardens, London, was commissioned by Queen Victoria in memory of her beloved husband Prince Albert, who died in 1861. Designed by Sir George Gilbert Scott in the Gothic Revival style, it takes the form of an ornate canopy or pavilion 176 feet (54 m) tall, in the style of a Gothic ciborium over the high altar of a church, sheltering a statue of the prince facing south. It took over ten years to complete, the £120,000 cost (the equivalent of about £10,000,000 in 2010) met by public subscription. The memorial was opened in July 1872 by Queen Victoria, with the statue of Albert ceremonially "seated" in 1876. It has been Grade I listed since 1970.
Комиссия және жобалау
Принц Альберт 1861 жылдың 14 желтоқсанында 42 жасында қайтыс болғанда, үкімет және қоғамдық өмірдегі адамдардың ойлары лайықты ескерткіштің формасы мен пішініне бұрылды, университет немесе халықаралық стипендиялар құру сияқты бірнеше мүмкіндіктер талқыланды. Алайда, Виктория патшайымы көп ұзамай "жалпы мағынадағы" ескерткіш орнатуды қалайтынын мәлімдеді. Бұл бастаманы Лондонның Лорд-мэрі Уильям Кубитт қолға алды, ол 1862 жылдың 14 қаңтарында өткен отырыста королева бекітуі керек жобаға қаражат жинау үшін комитет тағайындады. Дегенмен, жобаның бақылауы мен болашақ бағыты Мансион-хаустан ауысып, қала әкімі емес, королеваға жақын адамдардың бақылауына көшті. Осы сәттен бастап жобаның жалпы бағытын королеваның хатшысы, генерал Чарльз Грей, және жеке қордың сақтаушысы, сэр Чарльз Фиппс анықтады. Оның көмекшісі Дойн Белл комитеттің хатшысы болды және кейіннен "Принц-консортқа арналған ұлттық ескерткіш" (1873) атты еңбегін жариялады. Грей мен Фиппс қайтыс болғаннан кейін, олардың қызметтерін сэр Генри Понсонби мен сэр Томас Биддульф атқарды. Соңында, сэр Чарльз Лок Истлейк басшылығымен төрт адамнан тұратын басқару комитеті құрылды. Истлейк 1865 жылы қайтыс болғанға дейін жобаның жалпы бақылауын жүзеге асырды. Обелиск түріндегі алғашқы ұсыныс сәтсіз аяқталды, ал 1862 жылдың мамырында жеті сәулетшіден тұратын комиссия тағайындалды. Әртүрлі жобалар ұсынылып, қарастырылды. Екі жоба (Филип Чарльз Хардвик пен Джордж Гилберт Скотттың жобалары) 1863 жылдың ақпанында соңғы шешім қабылдау үшін королеваға жіберілді. Екі айдан кейін, мемориалдың құны туралы үкіметпен ұзақ талқылаулар мен келіссөздерден кейін, Скотттың жобасы 1863 жылдың сәуір айында ресми түрде бекітілді.
Сәулет әсерлері
Принц-консорттың танымалдылығы Ұлыбританияда бірнеше «Альберт ескерткіштерінің» салынуына әкелді. Кенсингтон ескерткіші ең алғашқысы емес; Принцті бейнелейтін алғашқы ескерткіш Томас Уортингтонның Альберт ескерткіші болды, ол Альберт алаңында, Манчестерде 1865 жылы ашылды. Екеуі де принц Альберттің готикалық цибориум ішіндегі бейнесін көрсетеді және дизайнның ұқсастығына назар аударылды. (Ең алғашқы ескерткіш 1862 жылы Сванаж қаласындағы Принц Альберт ескерткіші болды, ол обелиск түрінде салынған.) Манчестердегі ескерткіш Скотттың дизайны жарияланғаннан кейін салдарынан туды ма, әлде Скотттың өзі Уортингтонның дизайнынан шабыттанды ма, немесе екі сәулетші де өздерінің шатырларын тәуелсіз түрде жобалады ма деген пікірталас бар. Уортингтонның дизайны Скотттың соңғы дизайны жарияланғанға дейін, 1862 жылдың 27 қыркүйегінде «The Builder» журналында жарияланды. Ескерткіштің екі жағындағы және шатыр астындағы мозаикаларды Клейтон мен Белл жобалап, Венециядағы Мурано қаласындағы Сальвиати фирмасы жасады. Ескерткіштің шатыры сыртқы және ішкі сәндік өнер туындылары ретінде бірнеше мозаикаларды қамтиды. Төрт сыртқы мозаиканың әрқайсысы төрт өнердің (поэзия, сурет, сәулет және мүсін) орталық аллегориялық бейнесін көрсетеді, оларды екі жағынан екі тарихи тұлға қолдайды. Тарихи тұлғалар: Дәуіт патша және Гомер (ПОЭЗИЯ – поэзия), Апеллес және Рафаэль (сурет), Сүлеймен және Иктинус (сәулет), Фидий және Микеланджело (мүсін). Мозаикада эмаль, жылтыратылған тас, агат, оникс, яспис, корнелиан, кристал, мәрмәр және гранит сияқты материалдар қолданылған. Шатырдың айналасында, оның қоршауының астында, әр жағына бір-бірден бөлінген төрт бөліктен тұратын арнау жазуы бар. Жазуда: «Королева Виктория және оның халқы • Альберт ханзаданың естелігіне • Олардың алғысының белгісі ретінде • Қоғамдық игілікке арналған өмірі үшін». Шатырдың бағаналары мен нишаларында практикалық өнер мен ғылымдарды бейнелейтін сегіз мүсін орналасқан: Астрономия, Геология, Химия, Геометрия (төрт бағанада) және Риторика, Медицина, Философия және Физиология (төрт нишада). Шатыр мұнарасының жоғарғы бөлігінде адамгершілік және христиандық ізгіліктерді бейнелейтін сегіз мүсін бар, оның ішінде төрт негізгі және үш теологиялық ізгілік бар. Олар: Сенім, Үміт, Қайырымдылық, Кішіпейілділік, Төзімділік, Парасаттылық, Әділдік және Ұстамдылық. Кішіпейілділік ұстамдылық қасиетіне қосымша саналады. Бұлардың үстінде, мұнараның басына қарай, алтын түстес періштелер қолдарын көкке көтеріп тұр. Мұнараның ең жоғарғы бөлігінде алтыннан жасалған айқыш орнатылған.
Негізгі құралдар
Ескерткіштің астында көптеген кірпіш аркалардан тұратын үлкен жер асты кеңістігі орналасқан, ол ескерткіш құрылысында қолданылған тас пен металдың ауыр салмағын көтеруге арналған негіз қызметін атқарады.
Сәулетшілер
Ескерткішті Жорж Гилберт Скотт басшылық еткен архитекторлар комитеті жоспарлаған. Жоба жүзеге асырылу барысында қайтыс болған немесе орнына басқалар келген Карло Марочетти, Томас Левертон Дональдсон, Уильям Тайт, Сидней Смирк, Джеймс Пеннетхорн, Мэтью Дигби Уайатт, Филипп С. Хардвик, Уильям Берн және Эдвард Миддлтон Барри сияқты басқа да архитекторлар қатысты.
Мүсіншілер
Мүсінші Генри Хью Армстед Корольдік академияның көптеген суретшілері арасында осы зор жұмысты үйлестірді, оның ішінде Томас Торникрофт ("Сауда" тобын жасады), Патрик Макдауэлл ("Еуропа" тобы, оның соңғы маңызды жұмысы), Джон Белл ("Америка" тобы), Джон Генри Фоули ("Азия" тобы және Альберт мүсінін бастады), Уильям Тед ("Африка" тобы), Уильям Кальдер Маршалл, Джеймс Редферн (батылдық сияқты төрт христиандық және төрт адамгершілік қасиеттерді жасады), Джон Лоулор ("Инженерлік" тобы) және Генри Уикс ("Өндіріс" тобы). Шотланд мүсіншісі Уильям Кальдер Маршалл "Ауыл шаруашылығы" тобын жасады. Альберт мүсінін Фоули бастағанмен, Томас Брок аяқтады, бұл Броктың алғашқы маңызды жұмысы болды. Армстед ескерткіштің оңтүстік және шығыс жақтарындағы 80-ге жуық фигуралық мүсіндерді жасады. Солтүстік және батыс жақтарын мүсінші Джон Бирни Филип ойып жасады. Армстед сондай-ақ астрономия, химия, риторика және медицинаны бейнелейтін қола мүсіндерін жасады. Генри Уикс "Өндіріс" (1864–70) атты аллегориялық туындысын жасады. Уикс бастапқыда Виктория патшайымының мүсіншілер тізіміне енбегенімен, Джон Гибсон қатысудан бас тартқаннан кейін ғана жобаға қатысуға таңдалды, бірақ оның тобы аяқталған ескерткіштең ең қолайлы оңтүстік жағында орналасқан. Орталықтағы әйел суреті құм сағатын ұстап тұр, ол өнеркәсіп үшін уақыттың маңыздылығын көрсетеді, ал темірші балғасының алдында тұр, ал гончар мен тоқымашы өз өнімдерін ұсынады.
Кейінгі тарих
1958 жылдың 23 наурызында Спайк Миллиган Альберт ескерткішін өзінің "Гун Шоу" эпизодының бір бөлігі ретінде "Айға алғашқы Альберт ескерткіші!" деп енгізді. Альберт ханзадасының мүсіні қалған ескерткіш ғарыш кемесіне айналдырылғанша, қауіпсіз жерге көшірілді. 1990 жылдардың соңына қарай ескерткіш күйреуге бет алды. Толыққанды қайта жаңарту жұмыстарын Питер Инскип және Питер Дженкинс Архитекторлар жүргізді, ал жұмыстарды Моулем атқарушылықпен аяқтады. Бұл жұмыстарға ескерткішті тазалау, қайта бояу, алтын жалату және құрылымдық жөндеулер кірді. Осы процесте, бұрынғы қайта жаңарту әрекеттері кезінде бүйірге қойылған ескерткіштің үстіндегі крест дұрыс орнына қайтарылды. Қайта жаңарту жұмыстарының бір бөлігі, зақымдалған фриздерді жөндеу сияқты, толыққанды сәтті болмады. Ескерткіштің орталық бөлігі – қазір алтын жапырақпен жабылған Альберт ханзадасының отырған мүсіні. Селдесуінше, мүсін 80 жыл бойы қара бояумен жабылған. Бірінші дүниежүзілік соғыста оның қасақана қара түске боялғандығы туралы әртүрлі теориялар болды, бұл Цеппелиннің бомбалау шабуылдарынан немесе ішкі антигермандық сезімдерден сақтау мақсатында жасалған делінген. English Heritage ұйымының қайта жаңартуға дейінгі зерттеулері, қара бояу 1914 жылға дейін жағылған және бұл бастапқы алтын жапырақты бетін жойған атмосфералық ластануға жауап ретінде жасалған болуы мүмкін екенін көрсетті. 2006 жылдың жазында ескерткішті қоршаған баспалдақтарды қайта жаңартуды қоса алғанда, қосымша жөндеу жұмыстары басталды. Әр айдың бірінші жексенбісінде кешкі сағаттарда экскурсиялар ұйымдастырылады, бұл келушілерге Парнас фризін жақыннан көруге мүмкіндік береді.