Фрэнсис Чентри: Ағылшын мүсіншісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ағылшын мүсіншісі (1781–1841)

Фрэнсис Леггат Чантри (7 сәуір 1781 – 25 қараша 1841) – ағылшын мүсіншісі. Ол Регенттік дәуірдегі Ұлыбританияның ең белгілі портрет мүсіншісі болды, сол заманғы көптеген көрнекті тұлғаларының бюстері мен мүсіндерін жасады. Чантрейдің ең танымал туындыларына король Георг IV-нің (Трафальгар алаңы), король Георг III-нің (Гилдхолл) және Джордж Вашингтонның (Массачусетс штатының заң шығарушы үйі) мүсіндері кіреді. Ол Лондондағы Сент-Пол соборы үшін әскери батырларға арналған төрт ескерткіш те жасады. Ол өнер туындыларын сатып алу үшін Чантрей мұрасын (немесе Чантрей қорын) қалдырды, ол оның жесірінің қайтысынан кейін 1878 жылдан бастап қолжетімді болды.

Өмір

Чантрей Нортон қаласының жанындағы Джорданторп ауылында (сол кезде Дербишир ауылы, қазір Шеффилд қаласының маңы) дүниеге келді, онда оның отбасына тиесілі шағын шаруашылық болды. Францистің әкесі, сонымен қатар ағаш кесу және ағаш өңдеумен айналысқан, Францис он екі жасқа келгенде қайтыс болды; ал анасы қайтадан үйленді, оны нақты мамандық таңдау мүмкіндігінен айырды. Он бес жасында ол Шеффилдте азық-түлік дүкенінде жұмыс істеді, сол кезде дүкен терезесінде көрген ағаш ою өнері оған әсер етіп, ағаш оюшының шәкірті болуға ниеттенді. Осылайша, ол Шеффилдте Рамзи атымен танымал ағаш оюшы және алтын қаптаушының қолына кірді. Рамзидің үйінде ол суретші және гравер Джон Рафаэль Смитпен танысты, ол оның өнердегі әлеуетін танып, сурет салу сабақтарын берді. Кейіннен ол оның мансабын дамытуға көмектесіп, оны ықтимал демеушілермен таныстырды. 1802 жылы Чантрей Рамзимен шәкірттік келісімін бұзу үшін 50 фунт төледі және дереу Шеффилдте портрет суретшісі ретінде студия ашты, бұл оған лайықты табыс әкелді. Бірнеше жыл бойы ол уақытын Шеффилд пен Лондон қалалары арасында бөліп, Корольдік академия мектебінде үзіліс-үзіліспен оқыды. 1804 жылдан бастап ол бірнеше жыл бойы Корольдік академияда өз суреттерін көрсететін болды, бірақ 1807 жылдан бастап мүсін жасауға көбірек бейіл бөлді. Өмірінің соңында сотта куәгер ретінде сұраққа жауап бергенде, ол басқа мүсіншілердің қызметінде болғандығы туралы сұраққа: "Жоқ, және одан да маңыздысы, мен ешқашан бір мүсіншіден сабақ алмағанмын", - деп жауап берді. Оның алғашқы мәрмәрдан жасалған бюсті – 1805-06 жылдарға тиесілі, дін қызметкері Джеймс Уилкинсонның бюсті, ол Шеффилд шіркеуі үшін жасалған. Олардың үшеуі сол жылы Корольдік академияда көрсетілді. Осы кезде ол Лондонға тұрақты қоныстанды, оның әйелі некеге 10 000 фунт стерлинг әкелді, бұл Чантрейге қарыздарын төлеуге және жұбайлардың Пимликодағы 13 Экклстон көшесіндегі үйге көшуіне мүмкіндік берді. Оның туындыларында Хорн Тук және сэр Фрэнсис Берддет, оның қатты құрметтеген екі саяси қайраткері; оның алғашқы ұстазы Джон Рафаэль Смит және Бенджамин Уэст болды. Жозеф Ноллекенс Туктың бюстін өзінің екі туындысының арасына орналастырды, оған көрсетілген құрмет Чантрейдің мансабына елеулі әсер етті. 1819 жылы ол суретші Джон Джексонмен және ескі досы Ридпен бірге Италияға сапар шекті. Римде ол Торвальдсен мен Кановамен танысты, соның ішінде соңғысымен жақсы қарым-қатынас орнатты. 1828 жылы Чантрей өзінің үйі мен студиясынан көп алшақтамай, Экклстон-плейсте жеке құю шеберханасын ашты, онда қоладан жасалған ірі көлемді туындылар, соның ішінде ат мүсіндерін құюға болады.

Chantrey was born at Jordanthorpe near Norton (then a Derbyshire village, now a suburb of Sheffield), where his family had a small farm. His father, who also dabbled in carpentry and wood carving, died when Francis was twelve; and his mother remarried, leaving him without a clear career to follow. At fifteen, he was working for a grocer in Sheffield, when, having seen some wood carving in a shop window, he asked to be apprenticed as a carver instead, and was placed with a woodcarver and gilder called Ramsay in Sheffield. At Ramsay's house he met the draughtsman and engraver John Raphael Smith who recognised his artistic potential and gave him lessons in painting, and was later to help advance his career by introducing him to potential patrons. In 1802, Chantrey paid £50 to buy himself out of his apprenticeship with Ramsay and immediately set up a studio as a portrait artist in Sheffield, which allowed him a reasonable income. For several years he divided his time between Sheffield and London, studying intermittently at the Royal Academy Schools. He exhibited pictures at the Royal Academy for a few years from 1804, but from 1807 onwards devoted himself mainly to sculpture. Asked later in life, as a witness in a court case, whether he had ever worked for any other sculptors, he replied: "No, and what is more, I never had an hour's instruction from any sculptor in my life". His first recorded marble bust was one of the Rev. James Wilkinson (1805–06), for Sheffield parish church. Three of them were shown at the Royal Academy that year. By this time he was settled permanently in London, His wife brought £10,000 into the marriage, which allowed Chantrey to pay off his debts, and for the couple to move into a house at 13 Eccleston Street, Pimlico,

The subjects included Horne Tooke and Sir Francis Burdett, two political figures he greatly admired; his early mentor John Raphael Smith, and Benjamin West. Joseph Nollekens placed the bust of Tooke between two of his own, and the prominence given to it is said to have had a significant influence on Chantrey's career. In 1819 he went to Italy, accompanied by the painter John Jackson, and an old friend named Read. In Rome he met Thorvaldsen and Canova, getting to know the latter especially well. In 1828 Chantrey set up his own foundry in Eccleston Place, not far from his house and studio, where large scale works in bronze, including equestrian statues, could be cast.

Жұмыс тәжірибесі

Шантрей портреттік мүсіндер жасаудың әдісін жасады, онда ол камера люцидасының көмегімен отырушысының басының екі толық көлемді суретін салудан бастайтын, біреуі тікелей, екіншісі профильде. Оның көмекшілері содан кейін суреттер негізінде саздан модель жасады, ал Чантрей оған соңғы ретушьтарды енгізді. Саздан жасалған модельдің гипстен қалыбы жасалып, содан кейін одан мәрмәр көшірмесі жасалған. Аллан Каннингем және Генри Уикс оның бас көмекшілері болды және Чантрей атымен жасалған көптеген жұмыстарды орындады. Жүрек ауруының әсерінен өмірінің соңғы жылдары ол көмекшілерге одан да көп тәуелді болды.

Стиль

Шантрей өзінің мансабының қалыптасу кезеңінде Италияға бармаған, сол кездегі жетекші мүсіншілердің арасында сирек кездесетін. Жақында Маргарет Уинни Чантрейдің "кейіпкерді сомдауде зор талант иесі екенін, оның дене жұмсақтығын бейнелеу шеберлігі жоғары бағаланғанын" және "сол заманғы сәнге ыңғайласып, кейде классикалық стильде туындылар жасауға мәжбүр болғанымен, оның салауатты ақыл-ойы мен керемет таланты форманың классикалық қарапайымдылығымен және реализмді үйлестіретін туындыларында жақсы көрінеді" деп жазды. Оның ең танымал туындыларының қатарында Лондонның Гильдхоллындағы III Георгтың мүсіні, Бостон штатының Массачусетс аймағындағы Джордж Вашингтонның мүсіні, Брайттондағы IV Георгтың мүсіні (қоладан), Лондонның Хановер алаңындағы Уильям Питт кішінің мүсіні (қоладан) бар. Бұл екі туындыдағы аттар бірдей. Ол сонымен қатар Сиднейдегі Сент-Джеймс шіркеуіндегі сэр Джеймс Брисбенге арналған ескерткіштің, Калькуттадағы Реджинальд Хеберге арналған ескерткіштің (оның көшірмесі Лондондағы Сент-Пол соборында сақталған) авторы болды. Оның шіркеудегі ескерткіштерінің тағы бір көрнекті мысалдары – Урни приходтық шіркеуіндегі Фарнхэм графына (1826) және Кавандағы Мэри Энн Болтонға (1834) арналған ескерткіштер. Снайт шіркеуінде Чантрейдің виконт Даунеге арнаған ескерткіші бар. Оның ең әйгілі туындыларының бірі – «Ұйықтаған балалар» монументі, Робинсон отбасының екі қызына арналған. Олар бір-бірінің құшағында ұйықтаған күйде бейнеленген, кішігірім қыз қолында қарқұрай гүлдерін ұстап тұр. Бұл туынды 1817 жылы Корольдік академияда көрсетілгенде көп назар аударды, содан кейін Личфилд соборында орнатылды. Монументтің дизайнын Томас Стотард жасады деген әңгіме тарады, бірақ Чантрейдің өмірбаянының авторы Джеймс Холланд Стотардтың Чантрейдің алдын ала жасаған үлгісінен сурет салғаны туралы басқа бір мәліметке көбірек сенім артты. Тағы бір танымал және көптеп көшірілген жұмысы – Вобурн аббаттығы үшін жасалған, қолтыққа көгершін қонған жас Луиза, леди Расселдің кішкентай мүсіні. Дерби мұражайында Уильям Струттың ерекше бюсті сақталған.

Chantrey was rare among the leading sculptors of his time in not having visited Italy at a formative stage in his career. </blockquote>

More recently, Margaret Whinney wrote that Chantrey "had a great gift for characterisation, his ability to render the softness of flesh was much admired" and that "though compelled by the fashion of the day to produce, on occasions, classicizing works, his robust common sense and his enormous talent is better displayed in works which combine an almost classical simplicity of form with naturalism in presentation". His most notable works include the statues of George III in The Guildhall, London; of George Washington in the State house at Boston, Massachusetts; of George IV at Brighton (in bronze); of William Pitt the Younger in Hanover Square, London (in bronze); The horses in these two works are identical. He was also responsible for the memorials to Sir James Brisbane in St James' Church, Sydney and to Reginald Heber in Calcutta, a replica of which was made for St Paul's Cathedral in London. Other good examples of his church monuments are those to the Earl of Farnham (1826) in Urney Parish Church, Cavan and Mary Anne Boulton (1834) in Great Tew In Snaith church there is a notable monument to Viscount Downe by Chantrey. One of his most famous works was The Sleeping Children, a monument to two girls of the Robinson family, depicting them asleep in one another's arms, the younger holding a bunch of snowdrops. It attracted a great deal of attention when shown at the Royal Academy in 1817, before its installation in Lichfield Cathedral. The design of the monument was widely rumoured to be by Thomas Stothard; Chantrey's biographer, James Holland, however gave more credence to another account of its history, according to which Stothard had merely made a drawing from Chantrey's preliminary model. Another popular work, much reproduced, was a small statue, made for Woburn Abbey of the young Louisa, Lady Russell, depicted cradling a dove. The Derby Museum has an unusual bust of William Strutt.

Құрметтер

Чантрей 1816 жылы Корольдік академияның мүшесі болып сайланды және 1818 жылы толыққанды академик атанды. Ол Кембридж университетінен философия магистрі, ал Оксфорд университетінен DCL ғылыми дәрежесін алды және 1835 жылы рыцарь атағымен марапатталды.

Өлім

Ол 1841 жылдың 25 қарашасында Лондонның Пимлико ауданындағы Экклстон көшесіндегі үйінде, бірнеше жылдан бері жүрек ауруымен ауырғаннан кейін кенеттен дүниеден озды. Ол туған жері Дербиширдегі Нортон ауылының (қазір Шеффилд қаласының шеткі аймағы) шіркеу қорымындағы, көмекшісі Джеймс Хеффернан салған мазарда жерленді.

Мұра қалдыру

1840 жылғы 31 желтоқсанда жасалған өсиетінде Чантрей (баласы жоқ) әйелі қайтыс болғаннан кейін немесе екінші рет тұрмысқа шыққаннан кейін қалған барлық жеке мүлігін (белгілі бір жылдық төлемдер мен мұра қалдыруларды есептемегенде) Корольдік академияның президенті мен қамқорларына (немесе академия таратылған жағдайда, оның орнына келген қоғамға) сенімділікпен тапсырды. Аталған қаражаттың бес жылдан аспайтын мерзімге жинақталуына рұқсат етілді; туындылар Ұлыбританияда немесе шетелдік суретшілерден, тірі немесе қайтыс болғандардан сатып алынуы мүмкін, егер олар толығымен Ұлыбританияда орындалса және суретшілер орындау және аяқтау кезінде онда тұрса. Төленетін бағалар «адал» болуы керек еді, суретшіге немесе оның отбасына деген көңілжасы суреттерді таңдауға немесе сатып алуға әсер етуі керек емес, олар тек ішкі құндылығымен ғана бағалануы керек еді. Ешқандай тапсырыс немесе өтініш қабылданбауы керек еді: жұмыстар сатып алынар алдында аяқталуы тиіс. Үкімет немесе ел олардың көрсетілуі үшін лайықты галерея ұсынады деген сеніммен, жұмыстардың көрмесіне қатысты шарттар белгіленді; сондай-ақ, Корольдік академияның президентіне және хатшысына, тиісінше, жыл сайын 300 фунт стерлинг және 50 фунт стерлинг төленуі керек еді. Леди Чантрей 1875 жылы қайтыс болды және Джордж Джонспен бірге Хайгейт зиратында жерленді, ал екі жылдан кейін аталған қор суреттер мен мүсіндерді сатып алуға қолжетімді болды. Қолжетімді капиталдың сомасы 3% консоль бойынша 105 000 фунт стерлингті құрады (1903 жылы 2,5% дейін төмендетілді), ол 1910 жылға қарай шамамен 2100 фунттан 2500 фунтқа дейін ауытқып отыратын жылдық кіріс әкелді. Бастапқыда сатып алынған туындылар Виктория және Альберт мұражайында көрсетілді, бірақ 1898 жылы Корольдік академия үкімет атынан қазынашылықпен келісімге келіп, жинақты Миллбанкте сэр Генри Тейт салған Британ өнерінің Ұлттық галереясына беру туралы шешім қабылдады. Тейт галереясы оның болашақ үйі болуы керек еді, бірақ Ұлттық галереяның қамқорлары мен директоры қандай туындыларды сол жерге көшіру керектігіне немесе кейіннен жинаққа қосуға құқығы болмауы керек еді. 1905 жылдың соңына қарай 203 туынды сатып алынды – олардың барлығы, екеуінен басқасы, тірі суретшілерден алынған, олардың құны шамамен 68 000 фунт стерлингті құрады. Олардың 175-і майлы бояу, 12-сі акварель, ал 16-сы мүсін болды. Бұл мұра 1920 жылдарға дейін қазіргі Tate Britain коллекциясын кеңейтудің негізгі қаржы көзі болып қала берді және бүгінгі күні де қолданыста.

By his will, dated 31 December 1840, Chantrey (who had no children) left his whole residuary personal estate after the decease or on the second marriage of his widow (less certain specified annuities and bequests) in trust for the president and trustees of the Royal Academy (or in the event of its dissolution to such society as might take its place), the income to be devoted to the encouragement of British painting and sculpture, by "the purchase of works of fine art of the highest merit that can be obtained." The funds might be allowed to accumulate for not more than five years; works by British or foreign artists, dead or living, might be acquired, so long as such works were entirely executed within Great Britain, the artists having been in residence there during the execution and completion. The prices to be paid were to be "liberal," and no sympathy for an artist or his family was to influence the selection or the purchase of works, which were to be acquired solely on the ground of intrinsic merit. No commission or orders might be given: the works must be finished before purchase. Conditions were made as to the exhibition of the works, in the confident expectation that the government or the country would provide a suitable gallery for their display; and an annual sum of £300 and £50 was to be paid to the president and the secretary of the Royal Academy respectively, for the discharge of their duties in carrying out the provisions of the will. Lady Chantrey died in 1875 and was buried with George Jones in Highgate Cemetery, and two years later the fund became available for the purchase of paintings and sculptures. The capital sum available amounted to £105,000 in 3% Consols (reduced to 2½% in 1903), which was producing an available annual income varying between £2,100 and £2,500 by around 1910. Initially the works acquired were shown at the Victoria and Albert Museum, but in 1898 the Royal Academy arranged with the treasury, on behalf of the government, for the transfer of the collection to the National Gallery of British Art, which had been erected by Sir Henry Tate at Millbank. It was agreed that the Tate Gallery should be its future home, but that the trustees and director of the National Gallery should have no power over what works were to be transferred there, or added to the collection at a later date. By the end of 1905, 203 works had been bought—all but two from living artists—at a cost of nearly £68,000. Of these, 175 were oil paintings, 12 were watercolours, and 16 were sculptures. The bequest remained the main source of funding for expanding the collection of what is now Tate Britain until the 1920s, and it remains active today.