Солтүстік Каролинадағы «Альбемарл» бронекейіктігі

Кіріспе

Конфедерация әскер-теңіз күштерінің темір кемесі

CSS Albemarle – Конфедерация әскер-теңіз күштерінің (кейіннен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екінші «Альбемарле») бумен жүретін, казематты темір кеме-шабуылдаушысы. Ол Солтүстік Каролинадағы бір теңіз сағасының атымен аталып, бұл сағаға генерал Джордж Монк, Альбемарле герцогі және Каролинаның алғашқы иеленушілерінің бірінің құрметіне ат қойылған.

Құрылыс

1862 жылдың 16 сәуірінде Конфедерация әскери-теңіз департаменті, олардың алғашқы темір кемесі CSS Вирджиния (қайта салынған USS Merrimack) Вирджиния штатының Хэмптон Роудс аймағында ағаштан жасалған Одақтың блокадалық кемелерін жеңгеннен кейін, броньды тарау машиналарынң шабуылдық мүмкіндіктеріне қуанып, Вирджиния штатының Хэмптон Роудс аймағындағы ағаштан жасалған блокадашыларды жеңгеннен кейін, броньды тарау машиналарынң шабуылдық мүмкіндіктеріне қуанып, Солтүстік Каролина штатының Элизабет-Сити қаласынан келген жиырма тоғыз жастағы лейтенант, Конфедерацияның дербес офицері Гилберт Эллиотпен келісімге келді; ол Солтүстік Каролинаның суларындағы Одақтың соғыс кемелерін жою үшін кішкентай, бірақ күшті канонерлік қайық құрылысын қадағалауға міндеттелді. Бұл жауынгерлер Одақ әскерлеріне Солтүстік Каролинаның шығысын бақылаудағы стратегиялық позициялар алуға мүмкіндік берді. Келісімнің шарттары Эллиотқа тарау машиналарын салуға қолайлы орынды таңдау еркіндігін бергендіктен, ол плантация иесі Питер Смит көмегімен Роанок өзенінің бойындағы Эдвардс Ферри деп аталатын жерде, қазіргі Шотландия мойыны, Солтүстік Каролина маңында, қарапайым кеме жасау шебін құрды; Смит құрылысқа жауапты басшы болып тағайындалды. Ондағы су тым терең болмағандықтан, Одақтың канонерлік қайықтары жақындауға мүмкіндік алмады, әйтпесе олар темір кемені құрылыс кезінде-ақ жойған болар еді. Эллиот ұсынған егжей-тегжейлі суреттерді пайдаланып, Конфедерация әскери-теңіз флотының бас конструкторы Джон Л. Портер канонерлік қайықтың дизайнын аяқтады, тарау машинасына сегіз көлбеу, 30 градус бұрышпен орналасқан қабырғалары бар броньды қоршау жасады. Осы қалың қабырғалы бекіністің ішінде алдында және арт жағында орналасқан екі Брук пілті бар еді, әрқайсысы үш түрлі бекітілген орыннан оқ атуға қабілетті. Екі зеңбірек те сыртқы жағында орнатылған алты ауыр темір жалюзимен барлық жағынан қоршалған. Тарау машинасы екі бу машинасымен жұмыс істейтін екі үш пернелі бұрандалы пропеллермен қозғалды, олардың барлығын Эллиот жасады. Темір кеменің құрылысы 1863 жылдың қаңтарында басталды және келесі жылы жалғасты. Канонерлік қайық туралы ақпарат аймақтағы Одақтың әскери-теңіз офицерлеріне жетіп, оларды сақтандырды. Олар кемелерді жою үшін құрлықтағы экспедиция ұйымдастыруды сұрап, Соғыс департаментіне жүгінді, бірақ Одақ армиясы мұндай миссияны орындау үшін қажетті әскерді бөле алмайтынын мәлімдеді; бұл шешім болашақта өте алысқа барушылық болып шықты.

On 16 April 1862, the Confederate Navy Department, enthusiastic about the offensive potential of armored rams following the victory of their first ironclad ram CSS Virginia (the rebuilt USS Merrimack) over the wooden hulled Union blockaders in Hampton Roads, Virginia, signed a contract with nineteen year old detached Confederate Lieutenant Gilbert Elliott of Elizabeth City, North Carolina; he was to oversee the construction of a smaller but still powerful gunboat to destroy the Union warships in the North Carolina sounds. These men of war had enabled Union troops to hold strategic positions that controlled eastern North Carolina. Since the terms of the agreement gave Elliott freedom to select an appropriate place to build the ram, he established a primitive shipyard, with the assistance of plantation owner Peter Smith, in a cornfield up the Roanoke River at a place called Edward's Ferry, near modern Scotland Neck, North Carolina; Smith was appointed the superintendent of construction. There, the water was too shallow to permit the approach of Union gunboats that otherwise would have destroyed the ironclad while still on its ways. Using detailed sketches provided by Elliott, the Confederate Navy's Chief Constructor John L. Porter finalized the gunboat's design, giving the ram an armored casemate with eight sloping, 30 degree angle sides. Within this thick walled bunker were two Brooke pivot rifles, one forward, the other aft, each capable of firing from three different fixed positions. Both cannons were protected on all sides behind six exterior mounted, heavy iron shutters. The ram was propelled by twin 3 bladed screw propellers powered by two steam engines, each of , and built by Elliott. Construction of the ironclad began in January 1863 and continued on during the next year. Word of the gunboat reached the Union naval officers stationed in the region, raising an alarm. They appealed to the War Department for an overland expedition to destroy the ship, to be christened Albemarle after the body of water into which the Roanoke emptied, but the Union Army never felt it could spare the troops needed to carry out such a mission; it was a decision that would prove to be very short sighted.

Қару-жарақ пен оқ-дәрілер

Альбемарл екі Брук жасаған қуысты зеңбірекпен (Паррот зеңбірегіне ұқсас) жабдықталған; әрбір қос жолақты зеңбірек, өз півоттық шанағымен және басқа да қосымша жабдықтарымен бірге, салмағы ауыр болды. Екі зеңбірек те брондалған казематтағы темір кеменің орта сызығы бойымен орналастырылды, біреууі алдыңғы, екіншісі артқы жағында. Екі пілтілі зеңбірек үшін атыс шегі 180 градусқа жететін, солдан оңға дейін: әр зеңбірек үш зеңбірек тесігінің бірінен атуға қабілетті болды, бұл Альбемарлға екі зеңбіректің бірдей тарапынан оқ жаудыруға мүмкіндік берді. Альбемарлдің оқ-дәрілері жарылғыш снарядтардан, адамдарға қарсы шашыранды снарядтардан, гранаттардан және одақтың брондалған кемелеріне қарсы қолдануға арналған, дөңгелек ұшы бар, қатты шойындан жасалған "болттардан" тұрды. Бұл бронебойғыш снарядтар жасаудың алғашқы әрекеті болды; қатты темірден жасалған, әдеттегідей қатты доп сияқты, бірақ шар тәрізді емес, созылған, дәстүрлі дөңгелек допқа қарағанда бірдей көлденең қимаға көбірек салмақ беріп, тереңдеу енуге мүмкіндік берді. Мұндай снарядтарды дәстүрлі тегіс ұңғылы теңіз зеңбірегінен тиімді атқылау мүмкін емес еді, себебі тұрақсыздық снарядтың ұшу кезінде құлауына себеп болар еді.

Роанок өзенінде қызмет ету

1864 жылдың сәуір айында жаңадан тағайындалған Конфедерациялық штаттардың «Альбемарл» бу кемесі, капитан Джеймс В. Кук басқаруымен, Солтүстік Каролинадағы Плимут қаласына қарай өзен бойымен жүрді; оның міндеті – генерал Роберт Ф. Хоук әскерлерінің сол жердегі бекіністерге шабуыл жасауы үшін өзенді одақтың барлық кемелерінен тазалау еді. Кеме қаладан шамамен 5 шақырым жоғары орналасты, ал кеме жүргізушісі Джон Лок екі теңізшімен бірге шағын қайықпен су тереңдігін өлшеуге шықты. Өзеннің деңгейі жоғары болды және олар одақтың күштері орнатқан кедергілердің үстінен 3 метрдей су тапты. Капитан Кук дереу буды қосуға бұйрық берді және арнаның ортасымен өтіп, кедергілерден қауіпсіз өтті. Кеменің темір қаптамасы оны Уорреннің мойны мен Бойлдің диірменіндегі бекіністердің одақтың пуляларынан қорғады. Алайда, «Майами» және «Саутфилд» есімді екі бу кеме, арқандар мен тізбектермен байланыстырылып, өзеннен жоғары қарай жақындап келді, оларды арасында қысып алуға тырысты. Капитан Кук кемесін оңға бұрып, «Саутфилдтен» алыстады, бірақ оңтүстік жағалауға қауіпті жақын келді. Кемені қайта бұрып өзенге бағыттап, одақтың борттық кемесіне соқты. Соққының күшінен «Саутфилд» суға батты, ал кеменің мұрты да суға шөкті. «Саутфилд» батқанда, ол су бетіне шығуға дейін аударылды; бұл әрекет жаңа конфедерациялық кеменің тұтқасын босатты. «Майами» «Альбемарлға» жақын аралықтан оқ атты, бірақ оқ «Саутфилд» апатына ұшыраған кезде, «Альбемарлдың» темір қаптамасынан кері секіріп, «Майамиге» жарылып, оның командирі капитан Чарльз В. Флюссерді өлтірді. «Майами» экипажы оны басып алу үшін «Альбемарлға» кіруге тырысты, бірақ көп ұзамай қатты мылтық атысымен кері шегінді; «Майами» содан кейін темір кемені тастап, Альбемарл шығанағына қашып кетті. Өзенде одақтың кемелері болмағандықтан, және «Альбемарлдың» артиллериясының көмегімен генерал Хоук шабуыл жасап, Плимут пен жақын маңдағы бекіністерді басып алды. 5 мамырда «Альбемарл» және CSS «Бомбшелл», тұтқынға алынған бу кемесі, әскермен толтырылған CSS «Cotton Plant» кемесін Роанок өзенімен төмен қарай сүйреп әкелді; олар USS «Майами», «Маттабесет», «Сассакус» және «Уайалусинг» кемелерінен тұратын одақтың сегіз соғыс кемесінен құралған флотилияға тап болды, бұл шайқас «Альбемарл шығанағындағы шайқас» деп танылды. Төрт кемеде барлығы 60-тан астам зеңбірек болды. «Альбемарл» бірінші болып атып, «Маттабесеттің» екі 100 фунттық Parrott зеңбірегінің бірінен жұмыс істеген алты адамды жаралады, содан кейін оны соқтыруға тырысты, бірақ борттық кеме темір кеменің қаптамалы мұртынан айналып өте алды. Оны «Сассакус» тығыз қуып жетеді, содан кейін ол «Альбемарлдың» қақпақ қаптамасынан секіріп кеткен 100 фунттық оқтардан құралған кең ауқымды атыс жасады. Алайда, «Бомбшелл» әлсіз нысана болғандықтан, «Сассакус» кең ауқымды атысынан әрбір ауыр оқпен қапталдан зардап шекті және одақтың күштерімен тез арада басып алынды. «Сассакус» штабының подкомандующисі Фрэнсис Асбери Рой «Альбемарлдың» шамамен 300 метр қашықтықта екенін көріп, оны соқтыруға шешім қабылдады. Одақтың кемесі конфедерациялық темір кемені толық және тік бұрышта, кең жағынан соқты, өзінің қамытының ағаш бөренелерін қиратты және өзінің қола соқтырғышын бұрып, екі кемені де бір-біріне тығып тастады. «Сассакус» корпусы Брук зеңбірегінің ұшына тиіп қалған кезде, «Альбемарлдың» қарулы экипажы екі рет атып, біреуі «Сассакус» қазандығын тесіп өтті; кемеде бу шарықтағанмен, ол дабыл қағып, қашыққа шыға алды. «Майами» алдымен өзінің торпедасын пайдалануға тырысты, содан кейін конфедерациялық кеменің винттерін және рульді желімен араластыруға тырысты, бірақ ешқайсысы да сәтті болмады. Шайқас кезінде «Альбемарлға» 500-ден астам снаряд атылды; кеменің түтін шығаратыны мен басқа да аймақтарында көрінетін зақымдар болды, ол Роанокқа қайтып оралды, жақын арада Плимутқа тоқтады.

In April 1864 the newly commissioned Confederate States Steamer Albemarle, under the command of Captain James W. Cooke, got underway down river toward Plymouth, North Carolina; its mission was to clear the river of all Union vessels so that General Robert F. Hoke's troops could storm the forts located there. She anchored about three miles (5 km) above the town, and the pilot, John Lock, set off with two seamen in a small boat to take soundings. The river was high and they discovered ten feet of water over the obstructions that the Union forces had placed in the Thoroughfare Gap. Captain Cooke immediately ordered steam and, by keeping to the middle of the channel, they passed safely over the obstructions. The ironclad's armor protected them from the Union guns of the forts at Warren's Neck and Boyle's Mill. However, two paddle steamers, Miami and Southfield, lashed together with spars and chains, approached from up river, attempting to pass on either side of Albemarle in order to trap her between them. Captain Cooke turned heavily to starboard, getting outboard of Southfield, but running dangerously close to the southern shore. Turning back sharply into the river, he rammed the Union sidewheeler, driving her under; Albemarles ram became trapped in Southfields hull from the force of the blow, and her bow was pulled under as well. As Southfield sank, she rolled over before settling on the riverbed; this action released the death grip that held the new Confederate ram. Miami fired a shell into Albemarle at point blank range while she was trapped by the wreck of Southfield, but the shell rebounded off Albemarles sloping iron armor and exploded on Miami, killing her commanding officer, Captain Charles W. Flusser. Miamis crew attempted to board Albemarle to capture her but were soon driven back by heavy musket fire; Miami then steered clear of the ironclad and escaped into Albemarle Sound. With the river now clear of Union ships, and with the assistance of Albemarles rifled cannon, General Hoke attacked and took Plymouth and the nearby forts. On May 5 Albemarle and CSS Bombshell, a captured steamer, were escorting the troop laden CSS Cotton Plant down the Roanoke River; they encountered a flotilla of eight Union warships, including USS Miami, Mattabesett, Sassacus, and Wyalusing, in what would become known as the Battle of Albemarle Sound. All four of the listed ships combined mounted more than sixty cannons. Albemarle opened fire first, wounding six men working one of Mattabesetts two 100 pounder Parrott rifles, and then attempted to ram her, but the sidewheeler managed to round the ironclad's armored bow. She was closely followed by Sassacus, which then fired a broadside of solid and 100 pound shot, all of which bounced off Albemarles casemate armor. However, Bombshell, being a softer target, was hulled by each heavy shot from Sassucuss broadside and was quickly captured by Union forces, following her surrender. Lieutenant Commander Francis Asbury Roe of Sassucus, seeing Albemarle at a range of about , decided to ram. The Union ship struck the Confederate ironclad full and square, broadside on, shattering the timbers of her own bow, twisting off her own bronze ram in the process, and jamming both ships together. With Sassucuss hull almost touching the end of the ram's Brooke rifle, Albemarles gun crew quickly fired two point blank rifled shells, one of them puncturing Sassucuss boilers; though live steam was roaring through the ship, she was able to break away and drift out of range. Miami first tried to use her spar torpedo and then to tangle the Confederate rams screw propellers and rudder with a seine net, but neither ploy succeeded. More than 500 shells were fired at Albemarle during the battle; with visible battle damage to her smokestack and other areas on the ironclad, she steamed back up the Roanoke, soon mooring at Plymouth.

Суға бату

Альбемарл 1864 жылдың жазында Роанок пен Плимутты сәтті бағындырды. Күзде АҚШ үкіметі жағдайды зерттеу қажет деп шешті. АҚШ Әскери-теңіз күштері Альбемарлді жоюдың әртүрлі жолдарын қарастырды, соның ішінде лейтенант Уильям Б. Кушинг ұсынған екі жоспарды; олар ақырында оның бірін мақұлдады, оған екі кішкентай бу кемесін табуға рұқсат берді, оларды шпарлы торпедалармен жабдықтауға болатын. Кушинг Нью-Йоркте құрылысы жүріп жатқан 9 метрлік екі қайық тапты және оларды өз миссиясы үшін сатып алды [кейбір мәліметтерде олардың ұзындығы 45-тен 47 футқа (14 метрге) дейін жетеді]. Олардың әрқайсысына Дальгреннің 12 фунттық гаубицасын және алдыңғы бөлігінен суға тіреліп тұрған 4 метрлік шпарды орнатты. Нью-Йорктан Норфолкқа (Вирджиния штаты) сапар кезінде бір қайық теңізде жоғалып кетті, бірақ екіншісі жеті офицер мен матростан тұратын экипажымен Роаноктың аузына аман-есен жетті. Мұнда бу кемесінің шпарына торпедалық жарылыс үшін арқан байланды. 1864 жылдың 27-28 қазанына қараған түні Кушинг және оның командасы өзенмен жоғары қарай жылжуды бастады. Оларды кішкентай катердің экипажы сүйемелдеді, олардың міндеті – Саутфилдтың құлауына бекітілген шхунаға орналасқан Конфедерация күзетшілерінің кедергі келтірмеуіне бақылау жасау. Екі кеме де қараңғылықтың жамылуымен шхунадан сезілмей өтіп кетті. Сондықтан Кушинг өзінің 22 адамын және Альбемарлді басып алу үшін күтпеген шабуылды пайдалануға шешім қабылдады. Конфедерация доктарына жақындағанда, олардың сәті бұрылып, қараңғыда оларды байқады. Олар жағалаудан да, Альбемарлден де қатты мылтық пен тапаншадан атылды. Темір кемеге жақындағанда, олар оның жақындауға қарсы жүзіп тұрған бөренелермен қоршалғанын анықтады. Алайда, бұл бөренелер бірнеше айдан бері суда болғандықтан, олардың үстіне қалың лай жиналған. Бу кемесі оларды қиындықсыз басып өтті, шпары темір кеменің қабырғасына тіреліп, Кушинг кеменің басына тұрып, арқанды тартып, торпеданың жарылғыш зарядын жарылдырды. Жарылыс Кушинг пен оның адамдарын суға лақтырып жіберді; содан кейін Кушинг киімінің көп бөлігін шешіп, жағаға жүзіп барды, онда таң атқанға дейін жасырынды, Конфедерацияның асыққан іздеу тобынан қашып құтылды. Келесі күні түстен кейін ол кішкентай қайықты ұрлап, қолдарын ескіргіш ретінде пайдаланып, өзенмен төмен қарай, өзен аузындағы Одақ күштеріне қайта қосылу үшін баяу қозғалды. Кушингтің ұзақ сапары өте қауіпті болды, ол қауіпсіз жерге жеткенге дейін тұтқынға алынуға жақын болды және суға батып кетуге айналды; ол өзінің батылдығы үшін Одақтың ұлттық батыры деп жарияланды. Кушингтің кемесіндегі басқа адамдардың бірі, теңізші Эдвард Хоутон да қашып құтылды, тағы екеуі [А.М.М. Джон Вудман және 1/C өрт сөндіруші Самуэль Хиггинс] жарылыстан кейін суға батып, қалған он бір адам тұтқынға алынды. Кушингтің батыл шабуылы Альбемарлдің қабырғасында су сызығында "арбаны айдап өтуге болатын" тесік жасады. Ол бірден келінің астындағы алты фут суға батып, өзен түбіндегі қалың лайға шөкті, жоғарғы казематты көбінесе құрғақ қалдырып, кеменің үлкен ақ туы флагштоктан желбіреп тұрды. Бір ай бұрын оның капитаны болып тағайындалған Конфедерация қолбасшысы Александр Ф. Уорли кейін Альбемарлдің екі зеңбірегі мен оқ-дәрілерін құтқарып, оларды Плимутты Одақтың келесі шабуылдарынан қорғауға пайдаланды. Лейтенант Кушингтің CSS Albemarle-ді бейтараптандыруға жасаған табысты әрекеті АҚШ Әскери-теңіз күштерімен Азамат соғысының кампаниялық лентасындағы соғыс жұлдызымен марапатталды.

Albemarle successfully dominated the Roanoke and the approaches to Plymouth through the summer of 1864. By autumn the U. S. government decided that the situation should be studied to determine if something could be done: The U. S. Navy considered various ways to destroy Albemarle, including two plans submitted by Lieutenant William B. Cushing; they finally approved one of his plans, authorizing him to locate two small steam launches that might be fitted with spar torpedoes. Cushing discovered two 30 feet (9 m) picket boats under construction in New York and acquired them for his mission [some accounts have them as 45 to 47 feet (14 m)]. On each he mounted a Dahlgren 12 pounder howitzer and a 14 feet (4 m) spar projecting into the water from its bow. One of the boats was lost at sea during the voyage from New York to Norfolk, Virginia, but the other arrived safely with its crew of seven officers and men at the mouth of the Roanoke. There, the steam launch's spar was fitted with a lanyard detonated torpedo. On the night of October 27 and 28, 1864, Cushing and his team began working their way upriver. A small cutter accompanied them, its crew having the task of preventing interference by the Confederate sentries stationed on a schooner anchored to the wreck of Southfield; both boats, under the cover of darkness, slipped past the schooner undetected. So Cushing decided to use all twenty two of his men and the element of surprise to capture Albemarle. As they approached the Confederate docks their luck turned, and they were spotted in the dark. They came under heavy rifle and pistol fire from both the shore and aboard Albemarle. As they closed with the ironclad, they quickly discovered she was defended against approach by floating log booms. The logs, however, had been in the water for many months and were covered with heavy slime. The steam launch rode up and then over them without difficulty; with her spar fully against the ironclad's hull, Cushing stood up in the bow and pulled the lanyard, detonating the torpedo's explosive charge. The explosion threw Cushing and his men overboard into the water; Cushing then stripped off most of his uniform and swam to shore, where he hid undercover until daylight, avoiding the hastily organized Confederate search parties. The next afternoon, he was finally able to steal a small skiff and began slowly paddling, using his hands and arms as oars, down river to rejoin Union forces at the river's mouth. Cushing's long journey was quite perilous and he was nearly captured and almost drowned before finally reaching safety, totally exhausted by his ordeal; he was hailed a national hero of the Union cause for his daring exploits. Of the other men in Cushing's launch, one man, Seaman Edward Houghton, also escaped, two others [A. M. M. John Woodman and 1/C fireman Samuel Higgins] were drowned following the explosion, and the remaining eleven were captured. Cushing's daring commando raid blew a hole in Albemarles hull at the waterline "big enough to drive a wagon in." She sank immediately in the six feet of water below her keel, settling into the heavy river bottom mud, leaving the upper casemate mostly dry and the ship's large Stainless Banner ensign flying from the flagstaff at the rear of the casemate's upper deck. Confederate commander Alexander F. Warley, who had been appointed as her captain about a month earlier, later salvaged both of Albemarles rifled cannon and shells and used them to defend Plymouth against subsequent Union attack. Lieutenant Cushing's successful effort to neutralize CSS Albemarle is honored by the U. S. Navy with a battle star on the Civil War campaign streamer.

Көшірмесі

2002 жылдың сәуір айынан бері Солтүстік Каролина штатының Плимут қаласындағы Порт О'Плимут мұражайының жанында 3/8 масштабтағы, 19 метрлік (63 фут) «Альбемарл» көшірмесі тұрып келеді. Көшірме өздігінен қозғалып, өзенде жүзе алады. Жыл сайын, сәуірдің соңғы аптасында өтетін «Тірі тарих» фестивалінде көшірме суға түсіріледі.