Кіріспе

Американың төңкерістік соғысындағы американдық генерал, канадалық кәсіпкер Хорацио Ллойд Гейтс (26 шілде 1727 – 10 сәуір 1806) – Ұлыбританияда туған американдық әскери шенеунік, төңкерістің алғашқы жылдары Континенттік армияда генерал болып қызмет етті. Ол америкалықтардың Саратога шайқасындағы (1777) жеңісіне үлкен үлес қосты – бұл мәселе қазіргі және тарихи дау-дамайдың нығаны болды, ал 1780 жылы Камден шайқасындағы жеңіліске кінәлі деп танылды. Гейтс «Революцияның ең даулы әскери тұлғаларының бірі» деп сипатталған, себебі оның Конвей Кабалындағы рөлі, ол генерал Джордж Вашингтонның беделін түсіруге және оны алмастыруға тырысты; Саратога шайқасы; және Камдендегі жеңілістен бұрын, оның кезінде және кейін жасаған әрекеттері. Эссекс округіндегі Малдон қаласында туған Гейтс Австрия мұрагерлік соғысы мен француз-үндістер соғысы кезінде британ армиясында қызмет етті. Әскерде жоғарылау мүмкіншілігіне ие болмағандықтан көңілі толмаған Гейтс шенін сатып, Вирджинияда шағын плантация құрды. Вашингтонның ұсынысымен Континенттік конгресс 1775 жылы Гейтсті Континенттік армияның генерал-адъютанты етіп тағайындады. 1776 жылы оған Форт Тикондероганың, ал 1777 жылы Солтүстік департаменттің басшылығы тапсырылды. Гейтс Солтүстік департаментті басқарғаннан кейін көп ұзамай Континенттік армия Саратога шайқасында британдықтарды жеңді. Шайқастардан кейін Конгресс мүшелерінің кейбіреуі Вашингтонды Гейтспен алмастыруды қарастырды, бірақ Вашингтон Континенттік армияның бас қолбасшысы лауазымын сақтап қалды. Гейтс 1780 жылы Оңтүстік департаменттің басшылығын алды, бірақ сол жылы апатты Камден шайқасынан кейін басшылықтан алынды. Гейтстің әскери беделі шайқаспен құлдырады және ол соғыстың қалған бөлігінде басқа да басшылық лауазымдарда болған жоқ. Соғыстан кейін Гейтс Вирджиниядағы эстатында демалды, бірақ ақырында құлдарын босатып, Нью-Йоркке көшіп кетуге шешім қабылдады. Ол Нью-Йорк штатының заң шығарушы жиналысына бір мерзімге сайланды және 1806 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Горацио Гейтс 1727 жылғы 26 шілдеде Англияның Эссекс графтығындағы Малдон қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы (ресми түрде тіркелген) Роберт және Доротея Гейтс болды. Дәлелдер Доротеяның Джон Хаббок ағаның (1692 жылы қайтыс болған) немересі екенін көрсетеді, ол Фулхэмдегі пошта бастығы болған, ал Джон Хаббок кішінің қызы, 1687 жылғы дереккөздерде шарап сатушы ретінде тіркелген. Ол бұрын Томас Ривке үйленген, оның отбасы патшалық кеден қызметінде жақсы жағдайда болған. Доротея Рив екінші Лидс герцогы Перегрин Осборнның (25 маусым 1729 жылы қайтыс болған) үй шаруашылығын басқарды, бұл сол кездегі Англияның әлеуметтік ортасында үлкен мүмкіндік саналып есті. Ривтер отбасына үйлену Роберт Гейтске кеден қызметіне қабылдануға және оның жолымен өсуге мүмкіндік берді. Сол сияқты, 1729 жыл шамасында Доротея Гейтстің Болтонның үшінші герцогының үй шаруашылығына тағайындалуы Горацио Гейтске басқа жағдайда қол жеткізе алмайтын білім мен әлеуметтік өркендеуге мүмкіндік берді. Доротея Гейтстің байланыстары мен белсенді желісі арқылы жас Хорас Уолпол Горационың крест әкесі және осы атпен аталуына себепкер болды. Ол Микмак және Акадиялықтарға қарсы бірнеше шайқастарға, әсіресе Чиньекто шайқасына қатысты. 1754 жылы Санкт-Пол шіркеуінде (Халифакс) Эразм Джеймс Филиппстің қызы Елизаветаға үйленді. Жаңа Шотландиядан кеткен соң, ол 1754 жылы шенін сатып, Нью-Йорк тәуелсіз роталарының бірінде капитандық шенін сатып алды. Оның ерте жылдарындағы ұстаздарының бірі Эдвард Корнуоллис болды, ол Чарльз Корнуоллистің інісі, кейін американдықтар оған қарсы күресті. Гейтс Корнуоллис Новая Шотландияның губернаторы болған кезде оның қызметінде болды, сонымен қатар вице-губернатор Роберт Монктонмен достық қарым-қатынас орнатты.

Жеті жылдық соғыс

Француз және үнді соғысы кезінде Гейтс Америкада генерал Эдвард Брэддокқа қызмет етті. 1755 жылы ол Огайо аңғарына бақылау орнатуға тырысқан Брэддок экспедициясына қатысты. Бұл күшке Томас Гейдж, Чарльз Ли, Дэниел Морган және Джордж Вашингтон сияқты болашақ революциялық соғыс басшылары кірді. Гейтс маңызды шайқастарға қатыспады, себебі ол шайқас басталғанда ауыр жарақат алды. Соғыстың алғашқы жылдарындағы тәжірибесі шағын бөлімдерге басшылық етумен шектелді, бірақ ол әскери басқаруда өте жақсы болды. 1759 жылы ол бригадир генерал Джон Стенвикстің бригадир майоры болды, және генерал Роберт Монктон 1760 жылы Стенвикстің қолбасшылығын қабылдағанда бұл лауазымын сақтап қалды. Гейтс 1762 жылы Мартиниканы басып алу кезінде Монктонның қол астында қызмет етті, бірақ көп шайқас көрмеді. Монктон оған Англияға жеңіс туралы хабар жеткізу құрметін берді, соның нәтижесінде ол майор шеніне ие болды. Соғыстың аяқталуы Гейтстің мансаптық өсу мүмкіндіктеріне де нүкте қойды, өйткені армия демобилизацияланды және оның жоғары шендерге комиссия сатып алуға жеткілікті қаржысы болмады. Гейтстің әкімшілік лауазымдардағы бұрынғы соғыс тәжірибесі жаңадан құрылған армия үшін өте құнды болды, себебі ол, Вашингтон және Чарльз Ли британдық тұрақты армияда маңызды тәжірибесі бар жалғыз адамдар еді. Адъютант ретінде Хорацио Гейтс армияның құжаттар мен бұйрықтар жүйесін жасады және әртүрлі колониялардан келген полктерді біртектеуге көмектесті. Бостонды қоршау кезінде ол әскери кеңестерде тым тәуекелді деп санайтын әрекеттерге қарсы сөйлеген сақтық дауысы болды. Оның әкімшілік дағдылары құнды болғанымен, Гейтс жедел басқаруға ұмтылды. 1776 жылдың маусымында ол генерал-майор болып тағайындалды және Джон Салливанның орнына Канада департаментінің басшылығына ие болды. Бұл армия бөлімі сол кезде Квебекке британдық күштердің келгенінен кейін Квебектен дезорганизацияланған түрде шегініп жатқан еді. Сонымен қатар, аурулар, әсіресе шешек, қатардағы әскерилерге елеулі зиян келтірді, олар жалақы мен жағдайларға байланысты наразылықтардан да зардап шекті. Квебектен Тикондерога фортына шегіну Гейтсті армияның Солтүстік департаментінің қолбасшысы генерал-майор Филипп Шейлермен қақтығысқа алып келді, ол Тикондерогаға қатысты билігін сақтап қалды. 1776 жылдың жазында бұл дау шешілді, Шейлерге департаменттің толық басқаруы берілді, ал Гейтс Тикондерога мен Шамплейн көлін қорғауға жауапты болды. Гейтс 1776 жылдың жазында британдықтардың Шамплейн көлін бақылауына жол бермеу үшін қажет болатын американдық флотты кеңейтуді қадағалады. Бұл жұмыстың көп бөлігі Бенедикт Арнольдқа жүктелді, ол армиямен бірге шегініп, тәжірибелі теңізші де болған. Гейтс Арнольдтың белсенділігіне марапат ретінде, флот британдықтармен кездесу үшін шыққанда оған флоттың басшылығын тапсырды. Америкалық флот 1776 жылдың қазан айында Валькур аралы шайқасында жеңілді, бірақ көлді қорғау 1777 жылға дейін Тикондерогаға қарсы британдықтардың шабуылын кешіктіруге жеткілікті болды.

Саратога шайқасы

1776 жылы британдықтардың Тикондерогаға шабуыл жасамайтыны белгілі болған кезде Гейтс әскердің бір бөлігін оңтүстікке қарай, Нью-Йорк қаласы түскеннен кейін Вашингтон әскеріне, Пенсильванияға қосылуға жіберді. Оның әскерлері Трентон шайқасында Вашингтонмен бірге болғанмен, Гейтс қатыспады. Гейтс әрқашан қорғаныс тактикасын жақтағандықтан, Вашингтонға шабуыл жасаудың орнына одан әрі шегінуге кеңес берді. Вашингтон бұл кеңеске құлақ аспағанда, Гейтс ауруға шалдыққандай сылтау айтып, түнгі шабуылға қатыспады және Континенттік Конгресс отырыс өткізіп жатқан Балтиморға сапар шекті. Гейтс әрқашан Континенттік армияны өзінің басқаруы керек деп есептеген. Бұл пікірді Континенттік Конгресске бірнеше бай және беделді Жаңа Англия делегаттары қолдады. Гейтс Конгреске тағайындалуы үшін белсенді түрде лобби жасағанымен, Вашингтонның Трентон мен Принстон шайқастарындағы сәттілігінен кейін бас қолбасшы кім болуы керек екендігіне күмән болмады. Содан кейін Гейтс Солтүстік департаментте Скайлерге көмектесу үшін қайта солтүстікке жіберілді. Бірақ 1777 жылы Конгресс Тикондерога фортын жоғалтуы үшін Скайлер мен Сент-Клэрді кінәлады, дегенмен Гейтс бұл аймақта ұзақ уақыт бойы басшылық еткен. Конгресс 4 тамызда Гейтске Солтүстік департаменттің басшылығын берді. Гейтс 19 тамызда Солтүстік департаменттің басшылығын қабылдады және сартога шайқасында британдық генерал Бургойннің басқындығын жеңгенде армияны басқарды. Гейтс пен оның жақтастары жеңіске жеткендерін мойындағанымен, әскери операцияларды Бенедикт Арнольд, Енох Пур, Бенджамин Линкольн және Дэниел Морган бастаған дала қолбасшылары жүзеге асырды. Арнольд Гейтстің бұйрығына бағынбай, британдықтарға қарсы шабуылға шығып, аяғына ауыр жарақат алды. Джон Старктың Беннингтон шайқасында британдықтардың үлкен шабуылдық күшін жеңгені – Старктың әскері 900-ден астам британдық сарбазды өлтірді немесе тұтқынға алды – Саратога шайқасының нәтижесіне маңызды үлес қосты. Гейтс Джон Трамбулл салған Саратогада генерал Бургойнның тапсыру туралы картинада алдыңғы қатарда тұр, ол АҚШ Капитолийінің Ротондасында ілінген. Конгресс шешімімен Гейтске Беннингтон, Форт-Стенвикс және Саратога шайқастарында британдықтарға қарсы жеңісін құрметтеу үшін алтын медаль табыс етілді. Осы медальдің алтын және қола көшірмелері әлі күнге дейін генерал-адъютанттар корпусының полк қауымдастығында ерекше қызметтер үшін марапатталады. Гейтс Саратогадағы жеңістен кейін Квебекке шабуыл жасау туралы ұсыныс жасады, бірақ Вашингтон оның ұсынысын қабылдамады.

Конвей Кабалы

Гейтс жеңіске өзінің саяси пайдасын барынша арттыруға тырысты, әсіресе Джордж Вашингтонның бас армиясымен қазіргі уақытта ешқандай жетістікке қол жеткізе алмағандықтан. Шындығында, Гейтс өзінің бастығы Вашингтонға емес, тікелей Конгресске есеп беру арқылы Вашингтонды сыйламады. Гейтстің достары мен Жаңа Англия делегаттарының тілегімен Конгресс Гейтсті Соғыс кеңесінің төрағасы етіп тағайындады, ол осы лауазымды өзінің әскери басқаруын сақтап тұрып атқарып, бұрын-соңды болмаған мүдделер қақтығысын тудырды. Бұл лауазым Гейтсті Вашингтонның азаматтық жоғары тұруына мүмкіндік берді, бұл оның төменгі әскери шенімен қайшы келді. Осы кезде Конгресс мүшелерінің кейбіреуі Вашингтонды Гейтспен бас қолбасшы ретінде алмастыруды қысқа ғана уақытқа қарастырды, бұл Вашингтонның басшылығына наразылық білдірген әскери шенеуніктермен қолдау тапты. Вашингтонға қарсы Гейтстің жасаған науқаны туралы оның көмекшісі Джеймс Уилкинсон хабарлады. Мас күйде болған кезеңде Уилкинсон генерал Томас Конвейдің Вашингтонды сынаған сөздерін генерал Уильям Александрдың көмекшілеріне қайталады, олар бұл ақпаратты Вашингтонға жеткізді. Гейтс (сол кезде Уилкинсонның қатысы туралы білмей) белгілі емес адамдар оның хаттарын көшіріп алып отыр деп айыптап, Конвейдің хатын Конгресс төрағасы Генри Лоуренске жіберді. Вашингтонның Конгрестегі және армиядағы қолдаушылары оның жағына бірігіп, «Конвейдің қастандығын» тоқтатты. Содан кейін Гейтс осы оқиғадағы рөлі үшін Вашингтоннан кешірім сұрады, Соғыс кеңесінен кетіп, 1778 жылдың қараша айында Шығыс бөлімінің командирі болып тағайындалды.

Камден

1780 жылдың мамыр айында Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласының құлауы және генерал Бенджамин Линкольннің оңтүстік армиясының тұтқындалуы туралы хабар Конгресске жетті. Конгресс Гейтске Оңтүстік бөлімінің басшылығын тапсыруға дауыс берді. Ол өзінің жаңа тағайындалуы туралы Вирджиния штатының Шепардстаун қаласына жақын (қазіргі Батыс Вирджиния) үйінде біліп, 1780 жылдың 25 шілдесінде Солтүстік Каролинадағы Дип-Ривер өзені маңындағы қалған континенттік күштерге басшылық ету үшін оңтүстікке бет алды. Гейтс континенттік күштер мен жасақтарды оңтүстікке жетектеп, Оңтүстік Каролинаның Камден қаласына жеткен Чарльз Корнуоллистің британдық әскерлеріне қарсы тұруға дайындалды. 16 тамыздағы Камден шайқасында Гейтстің армиясы жеңіліске ұшырады, шамамен 1000 әскері, сондай-ақ армияның жүктік пойызы мен артиллериясы тұтқындалды. Осы сәтсіздікті талдау Гейтстің тәжірибесіз жасағының қабілетін жоғары бағалағанын көрсетті, бұл қателік осы күштерді британдық жаққа, ең мықты әскерлердің дәстүрлі орналасқан жеріне тізе берген кезде одан да артты. Ол ретсіз шегініс үшін тиісті шаралар да қабылдамады. Гейтстің сәтті болмаған науқандағы басты жетістігі – үш күн ішінде 274 шақырымды атпен жүріп, солтүстікке шегіну болды. Оның көңілі ұлы Роберттің қазан айында шайқаста қаза тапқаны туралы хабармен одан да ауыр болды. 3 желтоқсанда Натанаэль Грин Гейтстің орнына тағайындалды, ал Гейтс Вирджинияға қайтып оралды. Гейтстің Камдендегі жеңілісі оның жаңа американдық армиясын ғана емес, сонымен қатар оның әскери беделін де құртты.

Тергеу комиссиясы

Камдендегі сәтсіздіктен кейін Конгресс Гейтстің іс-әрекетін тексеру үшін әскери сот алдында тергеу комиссиясын құру туралы қаулы қабылдады, бұл әскери сотқа дейінгі шара болатын. Гейтс әрдайым басқа офицерлердің әскери сотын қолдаған, әсіресе Бенедикт Арнольд сияқты одан жоғарылауға таласқандардың ісін, ал өзінің іс-әрекетін тексеруге қарсы шықты. Ол енді ешқашан далалық қолбасшылыққа тағайындалмаса да, 1782 жылы Конгресстегі Жаңа Англиялық жақтастары оған көмектесіп, тергеуді бастау туралы қаулыны жойды. Содан кейін Гейтс Нью-Йорктегі Ньюбургте Вашингтонның штабына қайта қосылды. 1783 жылғы Ньюбург қастандығына оның кейбір көмекшілерінің қатысы бар деген қауесет тарады. Гейтс оған қатысуға келіскен болуы мүмкін, бірақ бұл әлі нақты белгісіз.

Кейінгі өмір және өлім

Гейтстің әйелі Элизабет 1783 жылы жазда қайтыс болды. Ол 1784 жылы зейнетке шығып, Вирджиниядағы (қазіргі Кеарнисвилл, Джефферсон округі, Батыс Вирджиния) Traveller's Rest деген имениесіне қайта оралды. Гейтс бұрынғы Континентальдық армия офицерлерінің ұйымы – Цинциннати қоғамының вице-президенті және оның Вирджиния бөлімінің президенті болып қызмет етті, сондай-ақ өмірін жаңадан бастауға тырысты. Ол генерал Ричард Монтгомеридің жесірі Джанет Монтгомериге үйлену ұсынысын жасады, бірақ ол бас тартты. 1786 жылы Гейтс Мэри Валенске үйленді, ол 1773 жылы апалы-сіңлісімен және пастор Бартоломей Бутпен бірге колонияларға келген. Бут Мэриленд штатындағы балалар интернатын басқарды, ал бұрын "Ормандағы шіркеудің" (кейін Мэриленд штатының Хагерстаун қаласындағы Санкт-Джон шіркеуіне айналған) пасторы болған. Көптеген адамдар Гейтстің 1790 жылы Traveller's Rest имениесін сатқанда, досы Джон Адамстың ықпалымен құлдарын азат еткенін айтады. Бұл оқиға 1837 жылы құлдыққа қарсы Anti Slavery Record басылымында кеңінен танымал болды. Газетте Гейтс отбасы мен құлдарын шақырып, олардың махаббат пен алғырлық көзіне жас алып, оларға бостандық сыйлаған оқиға жарияланды. Актіде Гейтстің құлдары бірден азат етілмеді, керісінше, бесеуі бес жылдан кейін босатылатыны, ал қалған он біреуі жиырма сегіз жасқа толғанша күтуі керек еді деп көрсетілді. Кейін Джефферсонның президенттікке кандидаттығын қолдауы Адамспен арадағы достығын үзді. Гейтс және оның әйелі Нью-Йорк қоғамында белсенді болып қалып, 1800 жылы Нью-Йорк штатының заң шығарушы жиналысына бір мерзімге сайланды. Ол 1806 жылдың 10 сәуірінде Роуз-Хилл үйінде қайтыс болды және Уолл-стрит етегіндегі Троица шіркеуінің зиратына жерленді, бірақ оның қабірінің нақты орны әлі белгісіз.

Мұра

Нью-Йорк штатының Монро округіндегі Гейтс қаласы Гейтстің құрметіне аталған, сондай-ақ Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің Гринвич-Виллиджіндегі Горацио көшесі, Квинстің Риджвуд қаласынан Бруклиннің Бедфорд-Стюйвесант аймағына дейін созылатын Гейтс даңғылы, Джерси-Ситидегі Гейтс-плейс, Нью-Йорк штатының Бронкс ауданындағы Гейтс-плейс және Солтүстік Каролина штатының Гейтс округі осылай аталған. Генерал Горацио Гейтстің үйі Пенсильвания штатының Йорк қаласында Екінші Континенттік Конгресс кезінде оның жеке резиденциясы болды.