Кіріспе

Жылыстап шабуылдаудың әскери доктринасы – әскери тактикалар.

Жылыстап шабуылдау тактикасы – жау күшпен жауап беруге үлкермес бұрын қысқа, күтпеген шабуылдар жасау, сосын шегініп, жаумен толыққанды қақтығыстан қашу үшін үнемі маневрлеу доктринасы. Мақсаты – жауды түбегейлі жеңу немесе аумақты басып алу емес, шабуылдар, мазалау, ұсақ шайқастар арқылы жау күштерін уақыт өте келе әлсірету және өз күштеріне қауіпті азайту. Мұндай тактика жаудың қорғаныс әлсіздіктерін анықтауға және оның моральдық жағдайына психологиялық әсер етуге мүмкіндік береді. Жылыстап шабуылдау тактикасы, әсіресе жау шабуылдайтын күштен басым болғанда және ұзаққа созылған шайқастардан аулақ болу қажет болғанда – партизандық соғыс, қарсылық қозғалыстары мен терроризм сияқты жағдайларда тиімді. Дегенмен, тұрақты армия күштері де жағдай қолайлы болғанда жаумен толыққанды қақтығысқа дайындық үшін, көбінесе қысқа мерзімде жылыстап шабуылдау тактикасын қолданады. Мұндай мысалдарға коммандос немесе басқа да арнайы күштердің шабуылдары, күшпен барлау, бекіністен, қамалдан немесе басқа да нығайтылған жерден жасалатын шабуылдар жатады. Еуразия даласындағы халықтарға тән, жеңіл қаруланған атты әскерлер де осы тактиканы тиімді пайдаланған. Бұл, әсіресе үлкен армия құрамына кірмейтін (мысалы, барлаушы топтар) әскерлер үшін дұрыс, бірақ олардың үлкен күштердің бір бөлігі ретінде де осылай әрекет етуі жиі кездесетін.

Тарихи қолданысы

Римдіктер бұл тактиканы алғаш рет Лузитания соғысында кездестірді, онда лузитаниялықтар concursare («шабуылдау») деп аталатын тактиканы қолданды. Бұл тактика жаудың қатарына қарсы шабуыл жасап, қысқаша қақтығыстан кейін немесе қақтығыссыз кері шегінуден, содан кейін ұқсас ырғақпен тағы да шабуылдар жасауды қамтыды. Лузитаниялықтар рим әскерін формациядан шығарып, оларды қууға мәжбүр етіп, тұзақтар мен шабуылдарға түсірді. Селжұқтардың Византия империясын Манзикерт шайқасында жеңіске жеткеніне дейін, Селжұқ атты әскерінің шабуылдары Византия армиясын жағдайдан шығарып, кері шегінуді бастағаннан кейін олардың жеңілісіне себеп болды. Сол сияқты, бұрынғы Парфян және Сасанидтердің атты садақшылары Катафракттардың шабуылына жол ашты, олар Карах және Эдесса шайқастарында шешуші жеңіске жетті. «Соққыға ұшырып, қашып құтылу» тактикасы Орталық Азияның көшпелі скифтеріне дейін барып жетеді, олар оны Дарий I-нің Парсы Ахеменид империясына және кейіннен Александр Македонскийдің Македония империясына қарсы қолданды. Түрік генералы Баибарс Айн Джалут шайқасында, тез кеңейіп жатқан Моғол империясының алғашқы жеңілісінде де осы тактиканы сәтті қолданды. Солтүстік Америкада сандар жағынан кем болған француздықтар түрлі француз-үнді соғыстарында тиімді шабуылдар жасап, қашып құтылу рейдтерін жүргізді. Түрік тәуелсіздік соғысында түріктер тұрақты армия құрылғанға дейін гректерге қарсы соққыға ұшырып, қашып құтылу тактикасын қолданды. Шиваджи мен оның ізбасарларының басқаруымен Маратхалар да Моғол империясына қарсы соққыға ұшырып, қашып құтылу тактикасын қолданды. Вьетнам соғысы кезінде Вьетконг күштері АҚШ әскери күштеріне қарсы осы тактиканы тиімді пайдаланды. Бұл тактика Ауғанстанда кеңес-ауған соғысы кезінде көтерілісшілер күштері тарапынан да қолданылды. Ирактағы түрлі бүлікші топтары да ирак қауіпсіздік күштеріне және АҚШ басқаруымен жүргізілген коалициялық күштерге қарсы соққыға ұшырып, қашып құтылу тактикасын қолданды. Мұндай операцияларда «техникалық» деп аталатын импровизацияланған жауынгерлік көліктер жиі қолданылады.

Экономика саласында

"Жетісіп қашу" термині экономикада аномальды пайдаға қол жеткізу үшін нарыққа кіріп, кейіннен одан шығып кететін фирманы сипаттау үшін де қолданылады. Мұндай тактикалар бәсекеге толық бейімделген нарықта кездеседі.