Кіріспе

Мысырдағы қала
Мысырдағы қала

Этимология

Қаланың атауы Ливан араб тіліндегі құрғақ шөп (Glycyrrhiza glabra) – ың (سُوس) деген мағынаны білдіретін сөздің Фуаил түрінен шыққан.

Ахеменидтер дәуірі

Дарий Зұлқарнайынның Суэц жазулары – ежелгі парсы, элам, вавилон және мысыр тілдерінде жазылған мәтіндер. Бұл мәтіндер Уди Тумилатта Нил өзені мен Ащы көлдер арасындағы каналдың ашылуын еске алу үшін орнатылған бес ескерткіште сақталған. Каналдың ашылуы Мысыр, сол кезде Ахемен империясының сатрапиясы, және Персия (яғни, империяның басым бөлігі) арасындағы теңіз көлігін жеңілдету мақсатында жасалған.

Ерте ислам дәуірі

Біздің заманымыздың 7-ші ғасырында "Колзум" деп аталатын қала қазіргі Суэцтің солтүстігінде орналасқан еді және Амр ибн әл-Ас салған, Ніл өзені мен Қызыл теңізді байланыстырған каналдың шығыс ұшы ретінде қызмет етті. 770 жылы екінші Аббасид халифасы әл-Мансурдың Арабиядағы жауының Мысырдан және солтүстік жерлерден жабдықталуына бөгет қою үшін каналды жапқаннан кейін Колзум саудасы төмендеді. Дегенмен, қала Мысыр мен Арабия арасындағы саудадан пайда көре берді. 780 жылы әл-Мансурдың ізбасары әл-Махди каналдың бір бөлігін қайта жаңартылды. 971 жылы Әл Хасан әл Ассам бастаған карматтар Колзумда Джаухар әл Сиклли басқарған Фатимид әскерін жеңіп, қаланы басып алды. Сол жылдың соңында Каирде әл-Сикиллиден жеңілгеннен кейін Хасан және оның әскері Колзум арқылы Арабияға шегінді. Араб саяхатшысы әл-Мукаддасидің мәлімдемесіне сәйкес, Суэц қаласы Колзумның жанында орналасқан және 986 жылы ол келген кезде ауыз сумен қамтамасыз еткен. Мысырдың Әйюбид сұлтаны Саладин, Мысырдың шығыс шекарасын Рейнальд Шатилонның крестонос шабуылдарынан қорғау үшін Колзум мен Суэцті бекітті. 1183 және 1184 жылдар аралығында Рейнальд Қызыл теңізде кемелер орналастырып, Әюбид гарнизонының Колзумда су алуына кедергі келтірді. Жауап ретінде Саладиннің інісі әл-Адил, Хасам ад-Дин Лулуға Рейнальдтың жобасын тоқтату үшін оңтүстік Айдаб портына жүзіп барған теңіз күштерін құруды тапсырды. 16 ғасырдың басында Осман империясының Мысырды басып алуынан кейін Суэц маңызды теңіз және сауда орталығына айналды. Суэцтегі Осман флоты португалдықтармен Үнді мұхиты саудасы үшін күресте маңызды рөл атқарды.

Португалиялық шабуылдар

Осман флотын Қызыл теңізге шектеуге тырысу үшін, 1538 жылғы Диу шайқасынан кейін, 1541 жылы Осман флотын іздеп табу және жою мақсатымен португалдық армада жіберілді. Мысыр жағалауындағы Эль-Торды басып алғаннан кейін, командир Эстевао да Гама Суэцке шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ Осман флотын өртеп жібере алмады, себебі Османдықтар алдын ала шабуыл туралы хабардар болған еді. Оның орнына португалдық флот келесі 7 айды Қызыл теңізде порттан портқа қадам басып, Массавада Үндістанға муссон желдерін күтіп отырды. Неміс саяхатшысы Карстен Нибур 18 ғасырда Суэцтен Жиддаға жыл сайын 20 кемеден тұратын флот жүріп өткенін айтты, ол Мекке порты және Мысырдың Үндістанмен сауда жасау қақпасы қызметін атқарды. Дегенмен, 1798 жылы Наполеонның басып кіруі кезінде Суэц тағы да маңызсыз қалаға айналды. 1800 жылы француз бен британдық әскерлер арасындағы шайқас қаланың көп бөлігін қиратып жіберді.

Қазіргі заман

Қала 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Синай түбегіндегі египеттік және израильдік әскерлер арасындағы шайқастарда дерлік толығымен қирады. 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін қала тасталып қалды. Авраам Адан қаланы басып алуға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды, нәтижесінде Израиль қорғаныс күштері (ИДФ) 80 әскерін жоғалтты, 120-сы жараланды және 40 танк жойылды. Суэцтің қайта құрылысы Израильмен болған Йом Киппур соғысынан кейін Египет Суэц каналын қайта ашқаннан кейін көп ұзамай басталды. Суэц 2011 жылғы египеттік революция кезінде Хосни Мубарак үкіметіне қарсы өткен алғашқы ірі наразылықтардың ортасы болды және сол көтерілістің алғашқы құрбаны осы қалада болды. Осы себепті, ол Тунистің Сиди Бузидіне теңеп айтылады, ол шағын қаланың 2010-2011 жылғы тунистік революциядағы рөлін еске салады. 2021 жылы "Евер Гивен" контейнерлік кемесі Суэцке жақын Суэц каналында келіп қалды. Бұл оқиға 2021 жылғы Суэц каналындағы тоқырау деп белгілі болды.

Ел Арбаин ауданы

Қаланың ең көп халқы тұратын ауданы, онда көптеген мемлекеттік ғимараттар мен қоғамдық мекемелер орналасқан. Бұл ауданда қаланың басты жеміс-көкөніс базарларынан бөлек, түрлі тауарлар сататын басқа да базарлар мен дүкендер де бар.

Суэц ауданы

Суэц ауданы қаланың ең әулетті аймағы болып саналады. Ондағы жылжымайтын мүлік қаланың басқа аудандарына қарағанда едәуір қымбат. Оның ғимараттары Эль-Арбаин ауданындағы ғимараттарға қарағанда көбінесе заманауи архитектуралық стильде салынған. Оған Суэц каналына тікелей қараған Порт Тауфик атты әулетті аудан да кіреді. Порт Тауфикте ағылшын отарлау дәуіріне дейінгі ескі үлгідегі үйлер сақталған. Ауданның құрамына Мысырдың ең маңызды екі мұнай өңдеу зауыты кіреді: Эль Наср мұнай компаниясы және Суэц мұнай компаниясы. Сонымен қатар, Суэц порты, Мысырдың ірі порттарының бірі, Суэц ауданының шегінде орналасқан.

Ел Ганайен ауданы

Бұл аудан Исмаилия облысымен шекараға дейін созылып, қаланың Азия бөлігінің барлық аумағын қамтиды. Онда қаланың барлық ауылдық жерлері орналасқан және оны қаланың "аймақтық жағы" деп санауға болады.

Фейсал ауданы

Оған қаланың жаңа шағын аудандары кіреді. Фейсал ауданының көп бөлігі 1973 жылғы Йом Киппур соғысынан кейін салынды, ол қаланың кең аумақтарын қиратқан еді. Фейсал ауданындағы шағын аудандардың мысалдары: Аль-Сабба, Аль-Амал және Аль-Муши, олардың ішінде.

Атақах ауданы

Бұл аймақ көптеген өнеркәсіптік аймақтардың болуымен сипатталады. Онда тыңайтқыштар, цемент, болат, тамақ майы, ұн өнімдері, мұнай платформалары, керамикалық плиткалар, қант және тағы да көптеген өнімдерді өндіретін зауыттар мен фабрикалар бар. Сонымен қатар, Аттака электр станциясы да бар. Аймаққа Суэц шығанағына қарап тұрған, Мысырдың ең маңызды демалыс орындарының бірі – Айн Сохна да кіреді. Айн Сохнада жоғары сапалы демалыс орындары көп, және жылы ауа райының арқасында жыл бойы египеттік және шетелдік туристер көптеп келеді. Сондай-ақ, аймақта Дубай негізделген DP World компаниясы басқаратын, Мысырдың маңызды теңіз порттарының бірі – Айн Сохна теңіз порты мен қаланың басты балық өндіру порты болып табылатын Әл-Атака балық аулау порты орналасқан.

Суэц каналы

Ежелгі заманда Нил өзенінің дельтасынан Суэц шығанағына дейін канал болған, сол кезде шығанақ қазіргіге қарағанда солтүстікке қарай созылған. Бұл канал пайдаланылмай қалды, ал қазіргі канал он тоғызыншы ғасырда салынды. Суэц каналы кемелерге Жақсы Үміт мүйісін айналып өтуге қарағанда едәуір қысқа жол ұсынады. Суэц каналын салуға аймақтың табиғи жағдайлары қолайлы болды: Жерорта теңізі мен Қызыл теңіз арасындағы салыстырмалы түрде қысқа қашықтық, көлдерге айналған көлдер немесе ойыстардың тізбегі (солтүстіктегі Манзала көлі, сондай-ақ Тимса және Ащы көлдер, маршруттың ортасындағы ойыстар) және жалпы тегіс жер бедері. Каналды салуды инженер және француз дипломаты Фердинанд де Лессепс ұсынды, ол 1854 жылы Саид-пашадан каналды салу және пайдалану құқығын 99 жылға алды. «Суэц теңіз каналының әмбебап компаниясы» құрылды. Құрылыс 11 жылға созылды және канал 1869 жылдың 17 қарашасында ашылды. Канал әлемдік саудаға бірден күшті әсер етті. 1956 жылдың шілдесінде, 1952 жылғы Египет революциясының төртінші жылдығынан кейін, президент Гамал Әбдел Насер басқаратын Египет үкіметі француздықтар басқарып, жеке меншікте болған, ал британдықтар ең ірі акционерлер болған Суэц каналы компаниясын мемлекеттік меншікке алды. Одан кейін болған Израиль-Британ-Француз әскерлерінің Египетке басып кіруі Египетте «Үшжақты агрессия» деп, ал басқа елдерде «Суэц дағдарысы» деп белгілі болды. 1967 жылғы алты күндік соғыста Израильдің Синай түбегін басып алуынан кейін канал жабылды және 1975 жылға дейін қайта ашылмады. 2021 жылдың 23 наурызында «Ever Given» атты контейнерлік кеме каналда тұрып алып, оны тоқтатты. Бүгінде канал әлемдік саудадағы маңызды буын болып табылады және Египет экономикасына үлкен үлес қосады; 2009 жылы каналдан түскен табыс Египеттің ЖІӨ-сінің 3,7%-ын құрады.

География

Суэц тасмуы Африка мен Азия арасындағы шекара саналады.

Климат

Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі оның климатын ыстық шөл (BWh) деп жіктейді. Ең жоғары тіркелген температура 1965 жылдың 14 маусымында, ал ең төменгі тіркелген температура 2004 жылдың 23 ақпанында болған.