Кіріспе

Нидерланд физигі (1888–1966)
Фриц Зернике (16 шілде 1888 – 10 наурыз 1966) – нидерланд физигі және 1953 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығының иегері, фазалық контраст микроскопын ойлап тапқаны үшін.

Ерте өмір және білім

Фредерик "Фритс" Зернике 1888 жылғы 16 шілдеде Нидерландының Амстердам қаласында Карл Фредерик Август Зернике мен Антье Диперинк отбасында дүниеге келді. Екеуі де математика пәнінің мұғалімдері болған, ал ол әсіресе әкесінің физикаға деген құмарлығын бөлісті. Ол Амстердам университетінде химия (негізгі мамандығы), математика және физиканы оқыды.

Академиялық мансап

1912 жылы газдардағы опалесценция туралы жұмысы үшін марапатталды. 1913 жылы Гронинген университетінің астрономиялық зертханасында Якоб Каптейннің ассистенты болды. 1914 жылы Зернике мен Леонард Орнштейн критикалық нүктелер теориясындағы Орнштейн-Зернике теңдеуін туындытуға бірлесіп жауапты болды. 1915 жылы ол сол университетте теориялық механика және математикалық физика бойынша лектор болды, ал 1920 жылы математикалық физика профессоры болды. 1930 жылы Зернике спектрлік сызықтарды зерттеу кезінде дифракциялық тор арқылы алынған спектрлердегі әрбір негізгі сызықтың сол және оң жағында пайда болатын, «көлеңке сызықтары» деп аталатын сызықтардың фазасы негізгі сызықтан 90 градусқа ығысқандығын анықтады. 1933 жылы Вагенингенде өткен Физика және Медицина конгресінде Зернике алғаш рет микроскопиядағы фазалық контраст техникасын сипаттады. Ол әдісін кеңейтіп, қисайған айналардың пішінін тексеруге қолданды. Оның бұл жаңалығы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрастырылған алғашқы фазалық контраст микроскопының негізін қалады. Ол сондай-ақ микроскоптар мен телескоптар сияқты оптикалық жүйелердің бейнелеудегі ақауларын немесе аберрацияларын тиімді сипаттауға қатысты оптика саласында да үлес қосты. Аберрацияларды бейнелеу бастапқыда Людвиг Зайдельдің 19 ғасырдың ортасында жасаған теориясына негізделген. Зайдельдің бейнелеуі қуат қатарларын кеңейтуге негізделген және аберрациялардың түрлері мен ретін анық ажыратуға мүмкіндік бермеді. Зернике ортогональды шеңбер полиномдары оптикалық құралдың әртүрлі аберрацияларын оңтайлы «тепе-теңдікте» ұстаудың көптен бері шешілмей келген мәселесін шешті. 1960 жылдан бері Зернике шеңбер полиномдары оптикалық дизайн, оптикалық метрология және бейне талдау салаларында кеңінен қолданылады. Зернике жұмысы жартылай когерентті жарық көздерін зерттеуге арналған когеренттік теорияға қызығушылықты жаңартты. 1938 жылы ол Ван Циттерттің 1934 жылғы алыс көздерден шығатын сәулеленудің когеренттілігі туралы теоремасының оңайырақ туындылатын нұсқасын жариялады, ол қазір Ван Циттерт-Зернике теоремасы деп аталады.

Өлім

Ол өмірінің соңғы жылдарында ауруға шалдығып, 1966 жылы Амерсфорт қаласындағы ауруханада қайтыс болды. Оның немересі – журналист Кейт Зернайк.

Құрметтер мен марапаттар

1946 жылы Зернике Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. 1953 жылы Зернике фазалық контраст микроскопын өнертабысы үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды, бұл құрал жасушаларды бояусыз және өлтірмей жасушаның ішкі құрылымын зерттеуге мүмкіндік береді. 1954 жылы Зернике Оптика қоғамының (OSA) құрметті мүшесі аталды. Зернике Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды (ForMemRS). Oz Enterprise деген Linux дистрибутиві Леонард Орнштейн мен Фредерик Зернике есімдерімен байланыстырылды.