Кіріспе
Қабыққоңыздар отбасысы
Автоматты taxobox
| аты = Tiger beetle
| ең көне қазбасы = Aptian
| суреті = Lophyra sp Tiger beetle edit1. jpg
| суреттің сипаттамасы = Lophyra sp. Танзанияда
| таксоны = Cicindelidae
| авторы = Latreille, 1802
| бөлімшелік рангтары = Тайпалар 2005 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 2600 түр мен түршесі белгілі, ең бай түрлер әртүрлілігі Шығыс (Индо-Малай) аймағында, одан кейін Неотропикада кездеседі. Бұрын тарихи түрде жер қоңыздарының (Carabidae) кіші отбасысы ретінде, Cicindelinae деген атпен қарастырылған болатын. Бірақ 2020 жылдан бергі бірнеше зерттеулер оларды жеке отбасы ретінде қарастыру қажеттігін көрсетті – Cicindelidae, олар Adephaga ішіндегі Carabidae-ге туыс отбасы болып табылады.
Automatic taxobox
| name = Tiger beetle
| oldest fossil = Aptian
| image = Lophyra sp Tiger beetle edit1. jpg
| image caption = Lophyra sp. in Tanzania
| taxon = Cicindelidae
| authority = Latreille, 1802
| subdivision ranks = Tribes As of 2005, about 2,600 species and subspecies were known, with the richest diversity in the Oriental (Indo Malayan) region, followed by the Neotropics. While historically treated as a subfamily of ground beetles (Carabidae) under the name Cicindelinae, several studies since 2020 indicated that they should be treated as a family, the Cicindelidae, which are a sister group to Carabidae within the Adephaga.
Сипаттама
Жолбарыс көздері көбінесе үлкен, дөңгелек болып келеді, ұзын, жіңішке аяқтары және үлкен, иілген жамбастары болады. Олардың барлығы – ересектер де, дернәсілдер де – жыртқыштар. *Cicindela* туысының таралу аймағы бүкіл әлемге тараған. *Tetracha*, *Omus*, *Amblycheila* және *Manticora* басқа белгілі туыстарға жатады. *Cicindela* туысының өкілдері көбінесе күндізгі уақытта белсенді болады және ыстық күндері де сыртқа шығуы мүмкін, ал *Tetracha*, *Omus*, *Amblycheila* және *Manticora* – түнгі жануарлар. *Cicindela* және *Tetracha* екеуі де әдетте жарқын түсті, ал басқа аталған туыстар көбінесе біркелкі қара түсті болады. *Manticora* туысына жататын жолбарыс көздері отбасының ең ірілері болып есептеледі. Олар негізінен Африканың оңтүстігіндегі құрғақ аймақтарда тіршілік етеді. Жолбарыс көздерінің дернәсілдері бір метрге дейін тереңдіктегі цилиндр тәрізді қуыстарда тіршілік етеді. Бұл дернәсілдердің басы үлкен, үстінен қапталған және алтыға дейін кішкентай көзі бар, ал төменгі жағында күшті жамбастары орналасқан. Олардың бесінші құрсақ сегментінің үстінде екі жұп кері қарай бағытталған ілгектері болады, бұл оларды қуыста бекітуге көмектеседі, ал бастары қуысты толтырып, бетімен тегіс болады. Олар олжаның тым жақын келуін күтеді, оны ұстап алып, қуысқа түсіруге тырысады. Ілгектері мен дөңгелегі олжаның қуыстан шығуына кедергі келтіреді. Ересек жолбарыс көздері өте жылдам жүгіреді және қанаттарымен де жылдам ұша алады, олардың реакция уақыты үй құмырсқаларының реакция уақытына шамалас. Тропиктердегі кейбір жолбарыс көздері ағаштарда тіршілік етеді, бірақ көпшілігі жер бетінде жүреді. Олар теңіз және көл жағалауларында, құм төбелерінде, көл жағасында және сазды жартастарда немесе ормандық жолдарда тіршілік етеді, әсіресе құмды беттерді ұнатады. Жолбарыс көздері жақсы индикаторлық түрлер саналады және биологиялық әртүрлілікті зерттеуде экологиялық зерттеулерде қолданылады. *Methocha* туысына (Thynnidae отбасы) жататын бірнеше қанатсыз паразиттік аралары *Cicindela* түрлерінің дернәсілдеріне, мысалы *Cicindela dorsalis* дернәсілдеріне жұмыртқа салады.
Бейімделулер
Жолбарыс қоңыздары ерекше қуып жететін тактиканы қолданады, онда олар қысқа мерзімге қарқынды жүгіріп, содан кейін тоқтап, қайта бағдарланады. Бұл, мүмкін, олардың жүгірген кезде көру жүйесі суреттерді дәл өңдеуге тым жылдамдықпен қозғалатындықтан болар. Көптеген жолбарыс қоңыздары жазық, құмды жерлерде аң аулайды, ал олардың көздері жазық кеңістікке бейімделген, мысалы, көкжиекке сәйкес келетін жоғары ажыратымдылыққа ие сезімталдық жолақтары бар. Жолбарыс қоңызы әлеуетті жемнің көріс өрісіндегі биіктігін оның қашықтығын анықтау үшін пайдаланады. Көру арқылы аң аулайтындықтан, жолбарыс қоңыздары көбінесе құмды жазықтар, ормандық жолдар және шөпсіз бұталы жерлер сияқты ашық, салыстырмалы түрде тегіс ортада аң аулайды. Осыған байланысты, қоңыздар жемді қуып жететін кезде биіктікті қашықтықты анықтау үшін пайдаланады деп болжауға болады.
Қалдық деректері
Ең көне табылған тиін қабылдағыш қоңызы – Cretotetracha grandis, Қытайдың Ішкі Монголиядағы Исян формациясынан табылды және 125 миллион жыл бұрын, ерте бор кезеңіне жатады. Табылған қазбалардың көпшілігі сұр немесе сары құмды саз тастардан тұрады. Cretotetracha-ны Cicindelinae тұқымдастығына жатқызатын ерекшеліктері: орақ тәрізді ұзын жақ сүйектері, жақ сүйектерінің ішкі беті бойымен орналасқан қарапайым тістері, антенналарының жақ сүйектерінің түбі мен көздің арасындағы басына бекітілуі. Сол жақ жақ сүйегінің ұзындығы шамамен 3,3 мм, ал оң жақ жақ сүйегі шамамен 4,2 мм. Денесінің ұзындығы шамамен 8,1 мм, онда біріккен көздері мен басы кеудеден кеңірек, сондай-ақ ұзын жүгіретін аяқтары бар.
Таксономия
Тайгер қоңыздары бұрын Cicindelidae туысы немесе Carabidae (жер қоңыздары) отбасының Cicindelinae қосымша туысы ретінде қарастырылған. Бірақ 2020 жылдан бері, оларды жеке отбасы ретінде қарастыратын дәлелдер артты, яғни олар Carabidae отбасымен туыс.
Жалпы және келтірілген сілтемелер
"Африкалық жолбарыс құрттарының жаңа елдік жазбалары және таксономиялық ескертулер (Coleoptera, Cicindelidae)" Питер Шюле. Африка энтомологиясы 15(2), 2010. Африканың жолбарыс қоңыздары Карл Вернер, Taita Publishers 2000. "Жолбарыс қоңыздарының (Coleoptera Cicindelidae) түрлерін сипаттаудың сандық талдауы, 1758-2004 жылдар аралығында, және биологиялық әртүрлілік саласындағы байланысты дамулар туралы ескертулер" Д. Л. Пирсон және Ф. Кассола. "Коллеоптеристер бюллетені" 59-том, № 2, 2005 жылғы маусымның 2-сі. Альбертаның жолбарыс қоңыздары: Саздықтағы өлтірушілер, құмдағы аңшылар Джон Акорн. Альберта университетінің баспасы, 2001. Тайгер қоңыздары: Дэвид Л. Пирсон және Альфред П. Воглердің "Цицинделидтердің эволюциясы, экологиясы және түрлері". Корнелл университетінің баспасы, 2001. Дэвид Л. Пирсон, С. Барри Книсли және Чарльз Дж. Казилек жазған АҚШ және Канаданың жолбарыс қоңыздарына арналған анықтамалық. Оксфорд университетінің баспасы, 2005. The Beetles of the World, 13-том, 15-том, 18-том және 20-том Карл Вернер, Sciences Nat, Venette, 1991, 1992, 1993 және 1995.