Кіріспе

Ричард Стэнли Фрэнсис (31 қазан 1920 – 14 ақпан 2010) – британдық жокей және криминалдық романдар жазушы, оның шығармалары Англиядағы ат жарыстары төңірегінде өрбиді. Ұлыбритания Әуе Күштерінде (RAF) соғыс жылдарындағы қызметтен кейін Фрэнсис кәсіби жокей болып, 350-ден астам жарыста жеңіске жетіп, Британдық ұлттық аңшылықтың чемпионы атанды. 1956 жылы ол Королева Ана Елизаветаның «Девон Лох» атына мініп, Ұлы Ұлттық жарыста жеңіске жақын тұрғанда құлап, танымал болды. Фрэнсис жокейлік мансабын аяқтап, журналист және романист болып жұмыс істеді. Оның көптеген романдары ат жарысы әлеміндегі қылмыстарды суреттейді, ал кейбір қылмыскерлер сырттай әдемі мінезді адамдар болып көрінеді. Оқиғалар көбінесе жокей, кейде жаттықтырушы, ат иесі, букмекер немесе жарыспен байланысты басқа да мамандық иесінің баянынан айтылады. Басты кейіпкер әрқашан түрлі кедергілерге, соның ішінде дене жарақаттарына да тап болады. Оның қырықтан астам романы халықаралық бестселлерлерге айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франсис ат әскеріне қосылуға ниеттеніп, ерікті болып тіркелді. Бірақ, ол Корольдік әуе күшінде қызмет етті, бастапқыда ұшақтардың жердегі экипажының мүшесі болды, кейіннен Spitfire және Hurricane истребительдері сияқты, ұшақтар мен бомбалаушы ұшақтарды ұшырды. 1944 жылғы 29 шілдеде ол пилот офицері лауазымына шұғыл түрде бекітілді, ал 1945 жылғы 29 қаңтарда әскери авиациядағы офицерлік дәрежесіне көтерілді. Оның алты жылдық қызметінің көп бөлігі Африкада өтті. 1953 жылдан 1957 жылға дейін Франсис Королева Елизаветаның жокейі болды. Оның жокей ретіндегі ең жақсы есте қалған сәті 1956 жылғы Ұлы Ұлттық жарысында Королева Ананың Devon Loch аты жеңіске жақын келе жатып түсініктемес себеппен құлап кеткен кезде болды. Он жылдар өткен соң Франсис сол жарыстан жеңіліске ұшырағанын өзінің ең үлкен өкініші деп есептеді және оны "өте ауқымды апат" деп атады. 1980 жылғы Ұлы Ұлттық жарыста Ben Nevis атын жеңіске жеткізген Чарльз С. Фенвик кіші және американдық селекционер және жарысқа құмар Пауль Меллон сияқты басқа да меценаттар да жарысты сақтап қалуға көмектесті.

Жазушылық мансап

Франсис 40-тан астам халықаралық бестселлерлер жазды. Оның алғашқы кітабы – 1957 жылы жарық көрген «Күйеулер спорты» атты автобиографиясы болды; оған көмекші автор ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Кітаптың сәттілігі оның Лондонның «Sunday Express» газетінде жарыстар жөніндегі тілші болып жұмыс істеуіне әкелді, ол бұл қызметте 16 жыл бойы тұрды. 1962 жылы жарық көрген «Өлімге қауіпсіз» атты алғашқы триллері ат жарысы әлемінде өрбіп, оның туындыларына ерекше орын берді. Содан кейін ол келесі 38 жыл бойы жыл сайын бір роман жазып, тек 1998 жылы (сол жылы әңгімелер жинағын шығарды) үзіліс жасады. Барлық кітаптары біршама ұқсас фонда жазылғанмен, оның ер адам кейіпкерлері әртүрлі мамандықтарды меңгерді, мысалы, суретші («In the Frame» және «To the Hilt»), Жокей клубының инспекторы («Slay Ride» және «The Edge»), ұшқыш («Rat Race» және «Flying Finish»), шарап сатушы («Proof»). Романның барлық оқиғасы кейіпкердің өзінен баяндалады, ол оқиға барысында өзінің күткеннен де тапқыр, батыл және айлакер екенін түсінеді, әдетте өзі үшін де, басқалар үшін де құтқарылу жолын табады. Франсис басқа адамдардың қызметтеріне қызығушылық танытты және фотосурет, есептеу, құйма тастар саудасы және континенттер аралық пойыз қызметтері сияқты салалардың қызметін зерттеді, бірақ бәрі сюжеттің дамуы үшін болды. Дисфункционалдық отбасылар да оның шығармаларында жиі кездеседі («Reflex» романында – жаман әже, «Hot Money» романында – көп миллиондық әке және сериялық бұрынғы күйеуі, «Decider» романында – жарыс жолының туысқан иелері). Франсис өзінің басты кейіпкерлерін көбінесе қайта қолданбады. Тек екі кейіпкер бірнеше рет пайда болды: жарақат алған, бір қолы жоқ бұрынғы жокей, жеке детектив Сид Холли («Odds Against», «Whip Hand», «Come to Grief», «Under Orders», сондай-ақ әкесі қайтыс болғаннан кейін Феликс Франсис жазған «Refusal» романында) және Кит Филдинг («Break In» және «Bolt»). «Houston Chronicle» газетінің бір тілшісінің айтуынша, Франсис "есейгендерге арналған сенімді ертегілер жазады – кейіпкерлері бізден жақсырақ, бірақ оларға еліктеуге бола ма деп ойландырады".

Кино және теледидар

Оның тұңғыш романы "Өлі Серт" 1974 жылы сол атпен фильмге бейімделді. Тони Ричардсон режиссерлік еткен фильмде Скотт Энтони, Джуди Денч және Майкл Уильямс түсті. 1976 жылы ол "Favorit" (телевизия үшін түсірілген совет фильмі) ретінде қайтадан бейімделді. Франсистің басты кейіпкері Сид Хейли "Дик Фрэнсис триллері: Жарыс ойыны" (1979–1980) бағдарламасы үшін түсірілген алты телефильмде пайда болды, онда Майк Гвилим Хейли рөлін, ал Мик Форд оның серіктесі Чико Барнс рөлін ойнады. Эпизодтардың біріншісі "Odds Against" Франсистің атауын пайдаланды, ал қалғандары бағдарлама үшін жазылды. 1989 жылғы үш телефильм "Қан спорты", "Фреймде" және "Екі рет ұялу" романдарынан бейімделді. Олардың барлығында Иан МакШейн басты кейіпкер Дэвид Кливленд рөлінде ойнады, бұл кейіпкер Франсис "Slay Ride" романында бір рет қана қолданған. 2022 жылдың сәуір айында Kudos компаниясы Дик және Феликс Франсистің туындыларына телеарна құқықтарын алғанын жариялады. Сериалға әзірге "Терф" деп атау берілді, ол Франсистің барлық туындыларынан сюжеттер мен кейіпкерлерді пайдаланады.

Видео ойындар

High Stakes Mindscape компаниясы MS DOS және Apple II платформалары үшін мәтіндік квест ойынына бейімделген.