Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер сілкінісі кезінде энергияның қалай босатылуын түсіндіру
Explanation of how energy is released during an earthquake
NOTOC
Геологияда серпімді қайтару теориясы жер сілкінісі кезінде энергияның қалай босатылатынын түсіндіретін теория болып табылады. Жер қыртысы деформацияланғанда, жарылыстың екі жағындағы тау жыныстары серіппелік кернеуге ұшырайды. Олар бірте-бірте деформацияланып, ішкі беріктігі шегіне жетеді. Содан кейін жарылыс бойымен үзіліс орын алып, кенеттен қозғалыс жинақталған энергияны босатады, ал тау жыныстары дерлік бастапқы пішініне оралады. Бұрынғы тұғырлы масса екі баяу қозғалатын тақтаның арасында бөлінеді, ал энергия сейсмикалық толқын арқылы айналаға таралады.
In geology, the elastic rebound theory is an explanation for how energy is released during an earthquake. As the Earth's crust deforms, the rocks which span the opposing sides of a fault are subjected to shear stress. Slowly they deform, until their internal rigidity is exceeded. Then they separate with a rupture along the fault; the sudden movement releases accumulated energy, and the rocks snap back almost to their original shape. The previously solid mass is divided between the two slowly moving plates, the energy released through the surroundings in a seismic wave.
Теория
1906 жылы Сан-Францискода болған зор жер сілкінісінен кейін геофизик Гарри Филдлинг Рид жер сілкінісіне дейін 50 жыл ішінде Сан-Андреас жарылысы бойымен жер бетінің қозғалысын зерттеді. Ол осы кезеңде 3,2 метрге иілуге дәлелдер тапты. Ол жер сілкінісінің жарылыстың екі жағындағы тау жыныстарында жиналған серпімді энергияның босауының нәтижесі болуы керек деген қорытындыға келді. Кейінірек, жаһандық позициялық жүйе арқылы жасалған өлшемдер Ридтің теориясын сейсмикалық қозғалыстың негізі ретінде толыққанды қолдайды.
After the great 1906 San Francisco earthquake, geophysicist Harry Fielding Reid examined the displacement of the ground surface along the San Andreas Fault in the 50 years before the earthquake. He found evidence for 3.2 m of bending during that period. He concluded that the quake must have been the result of the elastic rebound of the strain energy stored in the rocks on either side of the fault. Later measurements using the global positioning system largely support Reid's theory as the basis of seismic movement.
Түсіндірме
Белсенді, бірақ тұйықталған жарықтың екі жағы әртүрлі бағытта баяу қозғалады, сонда оған жанасқан кез келген тау жынысы массасында серпімді кернеу энергиясы жиналады. Осылайша, егер жол суреттегі 1-ші уақыт кезеңіндегідей жарық бойымен тікелей салынған болса, ол жарықтың Е нүктесіндегі жарық ізгілігіне перпендикуляр болады, онда жарық тұйықталған. Жалпы жарық қозғалысы (ірі жебелер) 2-ші уақыт кезеңіндегідей, тұйықталған жарық арқылы тау жыныстарының серпімді деформациялануын тудырады. Бұл деформация жылына бірнеше сантиметр жылдамдығымен жиналуы мүмкін. Жиналған кернеу тау жыныстарының беріктігін басып оза алғанда, нәтижесінде кенеттен үзілу немесе бастапқы пішініне мүмкіндігінше қайта оралу, яғни жер бетінде жер сілкінісі ретінде сезілетін діріл пайда болады. Бұл кенеттен қозғалыс жолдың бетінің ығысуына әкеледі, бұл 3-ші уақыт кезеңінде көрсетілген. Сақталған энергиянің бір бөлігі жылу түрінде, бір бөлігі тау жыныстарының өзгеруінде, ал қалғаны сейсмикалық толқын түрінде босатылады.
The two sides of an active but locked fault are slowly moving in different directions, where elastic strain energy builds up in any rock mass that adjoins them. Thus, if a road is built straight across the fault as in Time 1 of the figure panel, it is perpendicular to the fault trace at point E, where the fault is locked. The overall fault movement (large arrows) causes the rocks across the locked fault to accrue elastic deformation, as in Time 2. This deformation may build at the rate of a few centimeters per year. When the accumulated strain is great enough to overcome the strength of the rocks, the result is a sudden break, or a springing back to the original shape as much as possible, a jolt which is felt on the surface as an earthquake. This sudden movement results in the shift of the roadway's surface, as shown in Time 3. The stored energy is released partly as heat, partly in alteration of the rock, and partly as a seismic wave.